Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Т.Ариунаагийн 10 жилийн хүлээлт
Image
АШУҮИС-ИЙН ЗАХИРАЛ АСАН Г.БАТБААТАРЫН ТӨРСӨН ӨДӨРТ ОЧСОН ЭМНЭЛГИЙН ДАРГА Х.АЛТАЙСАЙХАН ЗОДУУЛЖ ХҮНД ГЭМТЭЛ АВЧЭЭ
Image
Г.Баярсайхан: Утаагүй түлш Алтан тэвшийн хөндийг өөрчлөх гарц
Image
У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ГУЙЛГА БА АБЭ ШИНЗОН ХАРИУЛТ
Image
БАРИЛГА, ХОТ БАЙГУУЛАЛТЫН САЙДЫН ЗӨВЛӨЛИЙН ХУРАЛДААН БОЛЛОО
Image
ОРОН НУТГИЙН ЗАМД ЗУНЫ ДУГУЙТАЙ ХӨДӨЛГӨӨНД ОРОЛЦОХГҮЙ БАЙХЫГ АНХААРУУЛЖ БАЙНА
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ОНЦГОЙ КОМИССЫН ӨРГӨТГӨСӨН ХУРАЛ БОЛЛОО
Image
2019 ОНЫ ''НИЙСЛЭЛИЙН ТЭРГҮҮНИЙ ӨРХ''-ҮҮД ШАЛГАРЛАА
Image
"ХҮННҮ ЭЙР" ХХК-Д ЯМАР НЭГЭН ХАРИУЦЛАГА ТООЦООГҮЙ БАЙНА
Image
“Хуримтлалтай-Хувьцаатай иргэн” аян Хөвсгөл аймагт үргэлжилж байна
Image
Зариг Өнөрөө: Үсдээд зодож чадна шүү гөлөг минь
Image
50 НАСТАЙ ИРГЭН ГЭРТЭЙГЭЭ ШАТАЖ АМИА АЛДЖЭЭ
Image
Түүхий нүүрсэнд баяртай гэж хэлье
Image
МОНГОЛЫН БАГ 2 ХҮРЭЛ МЕДАЛЬ ХҮРТЭЭД БАЙНА
Image
"ТАВАН ТОЛГОЙ ТҮЛШ" КОМПАНИ 350 ГАРУЙ ХҮНТЭЙ БРИГАД БАЙГУУЛАН НИЙСЛЭЛИЙН ИРГЭДЭД ҮЙЛЧИЛЖ БАЙНА
Image
ШИЛДЭГ 10 СУРАГЧ ШАГНАЛАА ГАРДЛАА
Image
"ТАЛЫН ТҮМЭН АДУУ-2019" АДУУ ДАГАСАН СОЁЛЫГ ТАНИУЛНА
Image
“ШҮХРИЙН СПОРТЫН АЗИЙН 19 ДЭХ УДААГИЙН ТЭМЦЭЭН”-Д ОРОЛЦОНО
Image
ҮНДСЭН ХУУЛЬД ОРУУЛАХ НЭМЭЛТ, ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТӨСӨЛ
Image
Б.ЭНХ-АМГАЛАН САЙДАА, ДАРХАНЫ ЗАМЫГ ИРЭХ САРЫН 1-НД ХҮЛЭЭЛГЭН ӨГӨХ АМЛАЛТАА МАРТААГҮЙ БИЗ
Image
У.ХҮРЭЛСҮХ: ЭНЭ ӨДРИЙГ БИТГИЙ МАРТААРАЙ
Image
ШИНЭ НИЙСЛЭЛИЙН ЗУРАГ, ТӨСӨЛ ХЭНД БАЙНА ВЭ?
Image
Б.ЛХАГВАСҮРЭН: НИЙТЭЭРЭЭ АЖИЛЛАЖ БАЙЖ “СААРАЛ ЖАГСААЛТ”-ААС ГАРНА
Image
ӨРХ ГЭРИЙН ТӨСВИЙГ ХЭРХЭН ХЭМНЭХ ВЭ?
Image
БАЙР СУУРЬ: СААРАЛ ЖАГСААЛТ БИДНИЙГ СЭРЭЭХ "ХОНХНЫ ДУУ" БОЛЛОО
Image
СААРАЛ ЖАГСААЛТАД БАГТСАН ХАРИУЦЛАГЫГ Ц.НЯМДОРЖООС НЭХЭХ НЬ ЗӨВ
Image
ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛД НЕФТИЙН ҮНЭ УНАЖЭЭ
Image
БАЙНГЫН ХОРОО НӨАТ-ААС ЧӨЛӨӨЛӨХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ТӨСЛИЙГ ХЭЛЭЛЦЭНЭ
Image
МОНГОЛ, ЯПОНЫ ЕРӨНХИЙ САЙД НАР УУЛЗЛАА
Image
САЙД АСАН З.БАЯНСЭЛЭНГИЙГ ЦАГДАН ХОРЬЖЭЭ
Image
Ц.САНДУЙГИЙН ЦҮНХЭН ДЭХ БАРИМТ ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ГАРТ ОЧЖЭЭ
Image
НАЛАЙХЫН ЗАМЫГ ЭНЭ САРЫН 29-НД НЭЭНЭ
Image
АРДЧИЛСАН ХУВЬСГАЛЫН 30 ЖИЛИЙН ОЙД ЗОРИУЛСАН "ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХӨШӨӨ"-Г ДАРХАН ХОТОД БОСГОЛОО
Image
НИЙСЛЭЛД “НУУГДСАН” БААВГАЙГ ХАЙЖ БАЙНА
Image
ЭРДЭМТЭД “ЭРДЭНЭС-ТАВАНТОЛГОЙ” ХК-ТАЙ ХАМТАРЧ АЖИЛЛАНА
Image
ЭНХИЙГ САХИУЛАГЧИД ЭХ ОРОНДОО ИРЭХ ТОРГОН АГШИН /БИЧЛЭГ/
Image
ФАТФ-ААС МОНГОЛ УЛСЫГ СААРАЛ ЖАГСААЛТАД БАГТААХДАА ДӨРВӨН ЗӨВЛӨМЖ ХҮРГҮҮЛЖЭЭ
Image
БАЙГАЛИЙН ТҮҮХИЙН МУЗЕЙГ НУРААХ ТЕНДЕРИЙГ ШҮҮХЭЭС ТҮДГЭЛЗҮҮЛЛЭЭ
Image
ХОВД АЙМГИЙН ДЦС-ЫН ДАРГЫГ БАРЬЦААЛЖ, МӨНГӨ НЭХЖЭЭ
Image
Б.ПҮРЭВДОРЖ: ХҮНИЙ АМЬ ХОХИРСОН АСУУДЛААР ТА НАРТ ХАРИУЦЛАГА ТООЦНО
Image
ЯВГАН ЗОРЧИГЧ ӨӨРӨӨ УДИРДДАГ ГЭРЛЭН ДОХИОГ ЯАРМАГИЙН УУЛЗВАРУУДАД СУУРИЛУУЛЖЭЭ
Image
ӨВӨРХАНГАЙ АЙМГИЙН 9 СУМАНД БЭЛЭН БАЙДЛЫН ҮЗЛЭГ ЗОХИОН БАЙГУУЛАВ
Image
УСАН СЭЛЭЛТИЙН МАСТЕРУУДЫН УЛСЫН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭНД БАГИЙН ДҮНГЭЭР ТЭРГҮҮЛЛЭЭ
Image
Г.ЗАНДАНШАТАР: ТУСГААР ТОГТНОЛЫГ ЮУГААР Ч СОЛЬЖ БОЛШГҮЙ ҮНЭ ЦЭНЭТЭЙ
Image
ИРГЭНИЙ ХАМГААЛАЛТЫН АКАДЕМИЙН САГСАН БӨМБӨГИЙН ХОШОЙ АВАРГА БОЛЛОО
Image
ГАЛ УНТРААХ АВТОМАШИНЫ ЖОЛООЧ НАР СУРГАЛТАД ХАМРАГДАВ
Image
НЭЭЛТТЭЙ ДУУДЛАГЫН ХУДАЛДААНЫ ЗАР
Image
Д.ХАЯНХЯРВАА: 950 САЯ ТӨГРӨГИЙГ ЧИНЬ ЭЕРЭГ ТАЛААС НЬ ЯАЖ PR-ДАХ ЮМ БЭ
Image
ДЭЛХИЙН ИНТЕРНЭТИЙН VI ХУРАЛ ЭХЛЭВ
Image
Б.МӨНХЖАРГАЛ: ШУДАРГА ИРГЭД НЭГДЭЖ БАЙЖ Л МОНГОЛ УЛСЫГ ӨӨРЧИЛНӨ
Image
56 жил ханилахдаа 55 000 даашинз эхнэртээ худалдан авч өгчээ
Image
Эр хүнийг сайн нөхөр болгох ухаан эмэгтэй хүнээс л гардаг юм шүү
Image
ЯГААН ЦЭНХЭР ТАСАЛБАРАА ТА ХААШАА АЛГА БОЛСНЫГ МЭДЭХ ҮҮ ТЭГВЭЛ ИНГЭЖ ШАЛГАНА...
Image
Сонирхолтой сэтгэлзүйн сонжоо
Image
Мөрийтэй тоглоомын газар дээрэмдэхдээ 30 гаруй хүн хутгалжээ
Image
"Samsung" компани даруй Note 7 утсыг хэрэглэхээ зогсоохыг анхаарууллаа
Image
0-3 насны хүүхдээ асарч байгаа эх УЛИРАЛ БҮР цалин авах боломж бүрдлээ
Image
У.Хүрэлсүхийн бөмбөрчин Г.Манлайжав “уран”-ы Ж.Ганбаатарыг санхүүжүүлж байжээ
Image
Зөв сайхан зүйлс бодож буруу муухайг өөрөөсөө холдуулах дасгал
Image
ХҮНГҮЙ АЙЛД ХУЛГАЙЧ ХУЛГАЙ ХИЙХ ГЭЖ ОРООД ИТЭГМЭЭРГҮЙ ЗҮЙЛТЭЙ УЧИРЖЭЭ
Image
Эрдэмтэд хүн нас барсныхаа дараа хаачдагийг тогтоожээ
Image
Бидний үзэх дуртай хүүхэлдэйн баатруудад хэн хэн дуу оруулсан бэ?
Image
Хамгийн хачирхалтай 10 байрлал
Image
Б.Доржсүрэн: БИД МОНГОЛД ЧУЛУУГААР ЦААС ҮЙЛДВЭРЛЭНЭ
Image
Амьд Барби чинь будаггүй бол эвгүй гар байна ш дээ
Image
Дуртай өнгөөрөө өөрийгөө шинжээрэй
Image
Жирэмсэн үедээ гоо сайхандаа ингэж анхаараарай
Image
”Онцгой нэгэн” ван Галиас муу
Image
Зангидсан гараар таны нууц зан араншинг тодорхойлъё /сонжоо/
Image
Олимп, паралимпын медальтнууд байртай, ганц Э.Содномпэлжээ л хоосон хоцров
Image
Эротик өгүүллэг +18
Image
Идсэн ч жин нэмдэггүй амттанууд
Image
Настай эмээгийн хумсыг засч өгөх гэтэл...
Image
Драмын Тодоо, жүжигчин Шүүдрээ нар удахгүй хамтын амьдралаа эхлүүлнэ
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ТРООЛУУДЫГ СЭТГҮҮЛЧ Н.ӨНӨРЦЭЦЭГ ИЛЧИЛЛЭЭ
Image
Муу хүмүүстэй маргалдаж, сэтгэл тавгүйтсэн бол сүү уу
Image
Хольж идэхэд хор болдог хүнсний бүтээгдэхүүнүүд
Image
1988 оны дэлхийг цочроосон аймшигт хэрэг
Image
Гэрээ хэрхэн гоёмсог болгох вэ?
Image
Гайхамшигт G цэг яг хаана байрладагийг мэдээд аваарай +18
Image
"Үндэсний шуудан"
Image
Д.Очирбат: Эрхтэн шилжүүлэн суулгах хагалгааны зардлыг төрөөс даана
Image
М.Нансалмаа: Цаа бугын өвчлөлын талаар Төрийн нэгдсэн бодлого хэрэгтэй
Image
Ц.ЭЛБЭГДОРЖ: ДАРГА НАР СУУДАЛ НЬ ГАНХААД ИРЭХ ҮЕД ХАРИУЦЛАГЫН ТУХАЙ ЯРЬЖ ЭХЭЛДЭГ
Image
Дорноговь аймгийн Засаг даргаар Т.Энхтүвшин ажиллана
Image
Адгийн шааруудын хүртсэн Ардын намын ялалт
Image
Ө.ЭНХТҮВШИН: НААДАМ ХҮРТЭЛ ХУРДАН МОРИНЫ УРАЛДААН ЗОХИОХЫГ ХОРИГЛОХ ШИЙДВЭР БОЛОВСРУУЛНА
Image
Трампын хүү гэрлэлтээ цуцлуулахаар шийджээ
Image
Өвөрмонголын боловсролын их сургуулиудыг танилцуулж байна
Image
Тавантолгой-Гашуунсухайт чиглэлийн төмөр замын барилгын ажлыг үргэлжлүүлнэ
Image
ШРИ ЛАНКА УЛСЫН ПАРЛАМЕНТЫН ДАРГЫН АЙЛЧЛАЛ ХОЙШЛОВ
Image
ХҮНСЭЭ МУУТГАХГҮЙГЭЭР ХЭРХЭН УДААН ХАДГАЛАХ ВЭ?
Image
ВОЛЕЙБОЛЫН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭНД 360 ГАРУЙ ТАМИРЧИН ОРОЛЦЛОО
Image
УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТТЭЙ ТЭМЦЭХ АРГА ХЭМЖЭЭ АВАХЫГ УРИАЛЛАА
Image
Хаврын ханиадыг биеийн тамираар эмчлэх
Image
Хелико бактериас салцгаая...
Image
Бүтээлч сурагчдыг МЗХ-ны “Залуу зохион бүтээгч” цол тэмдгээр шагналаа
Image
Өндгөвчний архаг үрэвсэл нь эмэгтэйчүүдийн эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?
Image
Ерөнхийлөгчийн анхны айлчлал ОХУ-аас эхэлнэ
Image
СУГАНААС ЭВГҮЙ ҮНЭР ГАРВАЛ ЭЗЭНДЭЭ ХЭЛЖ ӨГДӨГ ТӨХӨӨРӨМЖ ГАРЧЭЭ
Image
#ЭМЧ ТАНЫ ЗААВАЛ МЭДЭХ ЁСТОЙ ЗҮЙЛ 
Image
ӨНӨӨДРӨӨС “БАРУУН ТҮРҮҮ–10 ХОРООЛОЛ” ЧИГЛЭЛД ӨӨРЧЛӨЛТ ОРЛОО
Image
УРЬДЧИЛСАН ДҮНГЭЭР У.ХҮРЭЛСҮХ ТЭРГҮҮЛЖ БАЙНА
Image
МАН СОНГУУЛИЙН 42 ДУГААР ТОЙРГИЙН НӨХӨН СОНГУУЛЬД ОРОЛЦОНО
Image
ВАЛЕНТИНЫ СОНИН ХАЧИН
Image
ЦАХИМ ШИЛЖИЛТ ХИЙХ АЖЛЫН ХЭСЭГ МЭДЭЭЛЛИЙН ТЕХНОЛОГИЙН ЦОГЦ ШИЙДЛИЙГ БОЛОВСРУУЛНА
Image
НИЙСЛЭЛИЙН УДИРДАХ АЖИЛТНЫ ШУУРХАЙ ЗӨВЛӨГӨӨН БОЛЛОО
Image
СОГТУУГААР ТЭЭВРИЙН ХЭРЭГСЭЛ ЖОЛООДОЖ ГАЛТ ТЭРЭГТЭЙ МӨРГӨЛДЖЭЭ
Image
ЦАГААННУУРЫН БООМТООР НАСЖИЛТ ХЭТЭРСЭН МИКРО АВТОБУС НЭВТРҮҮЛЭХГҮЙ
Image
Чихрийн шижин өвчнийг 2 сарын дотор эдгээх нууц жор
Image
Image

ТӨМӨРЛӨГ ЗУУНЫ, ТӨМӨРЛӨГ ДУУНЫ ТӨГСГӨЛД Ч...

/Эсээ/ Хойлогдоржийн Чойдогжамцад зориулав.

  Одоо цагт хувь тавилангийн тухай бодохоосоо “хэрхэн амь зуух вэ?” гэсэн дарамттай бодолд толгой бөхийлгөж явах болов. Тиймээс намрын царцаахай нь “төмөрлөг дуун намрыг урин шагширахыг” ч анзаарч сонсох завгүй болжээ. Орчин цагийн эмгэнэл, яруу найргийн төгсгөл мэт санагдана. Сэрүүн улирлын дохио ирээд сэтгэлийг ихээр  үймрүүлэх ч  зарим нэг гунигт бодлыг дал мөрнөөсөө даруй сэгсэрвээс зохилтой.

 Нэгдүгээр сэгсрэлт.

   Орос оронд пролетарийн хувьсгалын гал цогшиж эхэлсэн  Христийн он тооллын 1905 он. Одоогийн Сэлэнгэ, Хиагтын нутагт Дара эхийн сүм гэж байжээ. Сүмийн хамба  нэгэн айлд төрсөн цогтой хүүгийн зурхайг “төр түшвэл хаан сууна, ном шүтвэл хамба болно” гэж зуржээ. Тэр хүү  хожим ном шүтэх хувь ерөөлөөр ХХ зууны Монголын түүхэнд гэгээн сартваахи болжээ. Түүний нэрийг Бямбын Ринчен хэмээн олноороо одоо мэднэ. Харин тэр явдлаас хойш 12 жилийн дараа буюу өнөөх хөл нүцгэн пролетариудын хувьсгал түмнийг хамах түймэр болтлоо асан дүрэлзсэн Христийн тооллын 1917 он. Мөнхүү Хиагтын Дара эхийн сүмийн дэргэд буурай ядуу нэгэн айлд бас нэгэн бузгай хүү мэндэлжээ.  Түүний нэрийг харин Гомбын Сэр-од хэмээнэ. Хувь тавилан гэдэг сонин. Тэртээ ХХ зууны эхэнд Монголын утга зохиолын содон сонин хоёр ертөнц нэгэн “хонхорт” хэдэн жилийн зайтай эхээс унаж, нэг нь хамба болохоор Төвд ном үзэж, нөгөөх нь амь зуухаар эхийнхээ хамт Дара эхийн сүмийн хонь хариулж явжээ. Гэвч тэдэнд нэг л ижил ХУВЬ ТАВИЛАН байв. Тэр нь монголын уран зохиол түүхэнд арилшгүй нэрээ үлдээх.

   Харин гэгээн нарны гэрлийг үзэх цаг хугацаа нь ондоо байлаа. Нэг нь 70 нас хүрч дайрлага шиг амьдралд дарагдалгүй дайчин баатар шиг туулсан бол нөгөө нь дөнгөж 23 хан наслаж, учир битүүлэг таамаг олныг үлдээгээд Европын орон  даяар дэлхийн дайны цуурай хадаж асан 1940 онд үгүй болов. Эндээс л хүний амьдрал, “ХУВЬ ТАВИЛАН”-гийн зурлага биднээс ч өмнө бичигдэж, цаг хугацааны зам мөр ямархан онд ондоо болохыг харах үлдэнэ. Харин ондоо нэг замын эзэн ГОМБЫН СЭР-ОД гэж хэн бэ?

   ГОМБЫН СЭР-ОД  байгалийн дууч юм. Яруу сайхныг нээгч юм. Түүний цөөвтөр шүлгүүд манай яруу найргийн зөв эхлэл байсан юм. Даанч тэр “эхлэл” мөн л хувь тавилангийн эрхээр олон жил бүдгэрч одоо харин тодорч байна.

“Судасны цохилт сэтгэлийн үзүүрийг догдлуулахуйяа, сонирхон хүссэн гэгээн замдаа орлоо” гэж тэр нэгэнтээ бичиж байжээ. Юутай сайхан. Үнэхээр л монгол яруу найраг дотоод сэрэхүй, зөн совин, байгаллаг мэдрэмж, оршихуйн баяр гуниг, цаг хугацааны нууцлаг ээдрээг тайлж, сэтгэлийн үзүүрийг догдлуулах, гэгээн замдаа оржээ. Хий хоосон цагаан магтаал, сүржин үзлийн сүүдэр хумигдаж, яруу сайхны орчил дотор түүнийг бүтээх оюун санааны “ахисан түвшин”, дэлхий ертөнцийн “хүрсэн амжилт” өөд тэмүүлж байна. Энэ зам мөрд Г.Сэр-одын яруу найраг бидэнд тийм өөр “үүд” бийг анхлан харуулсан юм. Гомбын Сэр-одын үнэ цэн энэ.

Хоёрдугаар сэгсрэлт.

   Яагаад өнгөрсөн зууны эхэнд төгсгөл болсон олон хоцрогдсон дурсамж одоо бидний оюун тархинд хэвээрээ зууралдсаар байна вэ? Яагаад гэнэт “үймээний жил” гэдэг шиг үймсэн олон шүлэг бичигчтэй болов. Тэд маань Г.Сэр-одоос олон жил амьдарч, Г. Сэр-одоос  ч олон ”шүлэг” бичив. Тариан түрүү, арвайн гурил ер нь юу эсийг шүлэглэв. Сүүлдээ “хаяа сайтай хадам” энэ тэр гээд хаашаа ч юм болж байна даа. Эцэстээ ядруухан “дадайст” шүлэг яруу найргийн “МОРИН” уралдааны шилэн цомд түрүүлж, “балайрст”  дээд цэгтээ хүрэв. Хамгийн харамсалтай нь  ордны түшмэлээсээ, орцны цэвэрлэгчээ хүртэл хөвөрсөн” яруу найрагч” цол тэмдэгтнүүд  сэргэж байгаа зөв эхлэлийг  нэгмөсөн “булшлах” байдал үүслээ. Нийтийн доод таашаалд таацан нийцүүлэхийн тулд хүйтэн дайны үеийн цөмийн пуужингийн цэнэгт хошуу шиг айдас төрүүлсэн шүлгийн номонцорууд алдар горилсон уртаас урт цуваа үүсгэв. Нүүрлээд байгаа ийм заваан байдлаас төрсөн нүүрснээс хар бодлуудыг дахиад ар нуураанаас сэгсэрч, тоосыг нь нүүрнээс арчиж унагаая.

ГОМБЫН СЭР-ОД  өнгийг эрхшээгч юм. Гэрэл сүүдрийн мөн чанарыг танигч юм.  Түүний цөөвтөр шүлгүүд ХХ зууны эхэн үеийн монгол хэлт яруу найргийн уламжлал- орчин үе хоёрын уулзах “ЦЭГ” байсан юм.

Цаваглан хөхөрсөн сэмжин үүлс мөнгөн хөшиг татахуйяа

Цаламгүй алдсан цэнгэлт  зуныг түүний доогуур саравчилна хэмээн  Гомбын Сэр-одын бичиж байсан “яруу сайхан” цаашаа илүү үргэлжилсэн бол Монгол яруу найргийн хорвоо  одоогийнхоосоо ч  илүү түвшинд хүрэх байлаа. Даанч сайн зүйлд садаа олон. Нэгэнтээ зохиолч Гүн Г.Аюурзана цаг эртээр бурхан болсон П.Лувсанцэрэнгийн тухай бичихдээ ийм санаа хавчуулсан байдаг юм. Түүнийг би зориудаар давтав. Хэрэв тэр сайн эхлэл, зөв уулзвар цаашаа хөвөрсөн ахул “ хонин цагаан үүл” мэтийн хоцрогдсон зүйрлэлүүдээ аль хэдийнээ дурсамжаас ч гадуур мартаж, “цаваглан хөхөрсөн сэмжин үүлс” –ээс цаашаа шинэ өнгө, шинэ сүүдэр, шинэ гэрлийн тусгалыг нээх байлаа. Гомбын Сэр-Одын үр нөлөө энэ.

Гуравдугаар сэгсрэлт.

   Курт Кобайн, миний сонсдоггүй Элвис Пресли, Жон Китс, Брюс Ли, Ю.Лермонтов өөр бас бус цөөнгүй хүн  азаар хөгширч амжсангүй. Тэд “нас бол тоо” хэмээх  нийтлэг үгийн эсрэг утгыг  бидэнд үлдээв. Нас бол тоо харин үйлийн чанар бол өөр хэрэг. Энэ  нь уран зохиолд бүр хамаатай. Өндөр наслахдаа бус өгөгдөл цаанаасаа хэр хүчтэйгээс шалтгаалж байдаг. Арван роман бичсэн нь бус хорин шүлэгтэй нь үлдэж болно. Жон Китсийг хар. Г.Сэр-Одыг хар.   

    Харин 19-р зууны эхэнд Англид нэг хүү ээжгүй өнчин хоцорч, харин 20-р зууны эхэнд Монголд нэг хүү аавгүй өнчин өсчээ. Хэдий бага насандаа амьдралын жаргал зовлон, хар цагааныг  таних нь яруу найрагчдад  хамгаас чухал. Ер нь он жилүүд хийгээд олон хүний туулсан цаг хугацаагаар батлагдчихсан аксиом. Тэгээд ч яруу наргийн жинхэнэ мөн чанар өнгө гэрэл, зүй тогтол, бүхий л юмсын дотоод бүтцийн нэн эсрэг, тийм туйлт чанаруудыг  хадгалж байдаг. Гэхдээ “яруу найраг хамгийн төгс зохист найрсал” юм гэж Жексон Бэйтийн 1963 онд хэвлүүлсэн ”Жон Китс” номонд тэмдэглэжээ. Тийм чанарын илрэл Гомбын Сэр-Одын яруу найрагт бий. Мартаагүй бол “Дөмөн”- г санацгаая. Тэр цагийнхаа дуучин охины дуулахыг харжээ. Сэтгэлийн учиг ялимгүй алдуурсан байх магадлалтай. Энэ бол  нэг тал нь. Харин нөгөө тал нь “Дөмөн”,  яруу эгшиг, морин хуур, дуу эгшгийн найрсал. Энэ л хоёрын  халз тулах агшинд тэр шүлэг бичигдэх бүх сайн үр  найрсан бүрдэнэ.

   “Урьхан жингэнэх монгол охины тод хоолой” гэсэн мөр бадгийн төсгөлд “ уртхан аялгуу нь эртний маань түүхийг санагдуулнам” хэмээсэн жинхэнэ эсрэгцлийг бүтээж байна. Эртний түүх, охины хоолой хоёрыг хооронд нь найрсуулагч нь ердөө “яруу эгшгийн хослол”  гэж тэр илэрхийлжээ.

     Ямартаа л “алтан цацралын /нар / солонгот бүчис /нарын цацраг/, агаарыг зүсэн гэрэлтэнэ”, “ цалиглан үелзэх /өвс ногоо/, нэлэнхүй хөдөлгөанөөр /салхи/, далайн давалгааг дүрслээд” зэргээр “өвс ногоо намрын салхинд хөдөлнө” гэх байгалийн үзэгдлийг  ямар яруу тансаг илэрхийлснийг төсөөлөөд үз. Энд л Жон Китс, Г.Сэр-Од хоёрын яруу найргийн төсөөт хийгээд ерөөс шалгарсан яруу найргийн түгээмэл шинж юм.

  Сэлэнгэ мөрний Гуртын гармаар одоо хүмүүс нааш цааш гэтэлнэ. Өнөөдрөөс  80 жилийн өмнө 20 настай Гомбын Сэр-Од  Сэлэнгэ мөрнийг сал онгоцоор гаталж явахдаа нэгэн шүлгээ бичжээ. Тэр нь “Шөнийн онгоцоор” нэртэй. Хөнгөн бодоход Сэлэнгэ мөрөн хэвээр авч түүнийг гэтлэн явагч хүмүн үгүй мэт. Гэвч Гуртын гарам шиг үүрдийн зүйл буй. Төмөрлөг дууны, төмөрлөг зууны төгсгөлд бид биш ч үр хойчис хүрэх нь магад. Тэд ГОМБЫН СЭР-ОД хэмээх цэл залуухан нэрийг санацгааж байвал Монгол яруу найргийн амь халуун “жинхэнэ” чанар тасраагүй гэсэн үг.

  ГОМБЫН СЭР-ОДЫН МӨН ЧАНАР ЭНЭ.

 

                       ГАРЦААГҮЙ ПҮРЭВХҮҮГИЙН БАТХУЯГ

  1.    09.12.   PEACE TOWN  

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6