Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
С.ЭРДЭНЭ: БУХИМДАЖ БАЙНА
Image
С.НАРМАНДАХ: МАНАЙХ САЙЖРУУЛСАН ШАХМАЛ ТҮЛШ ХЭРЭГЛЭН, АГААРЫН БОХИРДЛЫН ЭСРЭГ ХҮЧЭЭ НЭГТГЭЖ БАЙНА
Image
НИЙСЛЭЛИЙН УДИРДАХ АЖИЛТНУУДЫН ШУУРХАЙ ЗӨВЛӨГӨӨН БОЛЛОО
Image
26,660 иргэн азтан боллоо
Image
ТАТВАРЫН АСУУДЛААР ЗАХИРГААНЫ ТУСЛАЛЦАА ХАРИЛЦАН ҮЗҮҮЛЭХ ОЛОН ТАЛТ КОНВЕНЦИД НЭГДЭХ АСУУДЛЫГ ЗӨВШИЛЦӨВ
Image
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: АМРАЛТЫН ӨДРҮҮДЭД ЗУРГААН ИРГЭН ОСГОЖ НАС БАРЖЭЭ
Image
БАРИЛГЫН САЛБАРЫН НЭГДСЭН БҮРТГЭЛ, МЭДЭЭЛЛИЙН ЦАХИМ САНГИЙН НЭЭЛТ БОЛЛОО
Image
“Б.ЧИМИДИЙН НЭРЭМЖИТ ШАГНАЛ”-Д НЭР ДЭВШҮҮЛЭХ БҮТЭЭЛИЙН МАТЕРИАЛ ХҮЛЭЭН АВНА
Image
ХУУЛЬ ЗҮЙН ҮНЭ ТӨЛБӨРГҮЙ ЗӨВЛӨГӨӨ ӨГНӨ
Image
БЗД-ИЙН ХҮҮХДИЙН ЭРХИЙН ХУУЛЬ ЗҮЙН ХОРОО ХУРАЛДЛАА
Image
ЧӨЛӨӨТ БӨХИЙН ӨСВӨРИЙН ТАМИРЧИД ТАЙВАНИЙГ ЗОРИВ
Image
Б.БАТЗОРИГ НАР ХЭРГЭЭ ХҮЛЭЭЖЭЭ
Image
МОНГОЛ ТӨРИЙН СЕКС СКАНДАЛУУД
Image
“ХҮҮХДИЙН ТҮЛЭГДЭЛТ–ЭЦЭГ ЭХИЙН ХАРИУЦЛАГА” АЯНЫГ УЛСЫН ХЭМЖЭЭНД ЗОХИОН БАЙГУУЛЖ БАЙНА
Image
“ХОНГИЛ”-ЫН ХҮН Н.АЛТАНХУЯГ ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХИЙГ БАЗАЖ, “ЗОДООНЧ” ТУСЛАХАА “САН-ФРАНЦИСКО”-РУУ ИЛГЭЭНЭ
Image
ДОРНОГОВЬ АЙМАГ АЛТАНШИРЭЭ СУМАНД 12 КМ ТӨМӨР ЗАМЫГ АШИГЛАЛТАД ХҮЛЭЭН АВЛАА
Image
З.ЭНХБОЛД: НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛИЙН НЭМЭГДСЭН ХОЁР ХУВЬ ДЭЭР ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ХОРИГ ТАВИНА
Image
ЭКСТРЕМИСТ ШИНЖ ЧАНАРТАЙ ФРОНТЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ТАГНУУЛЫН БАЙГУУЛЛАГА ЗОГСООЛОО
Image
"ЧИНГИС ХААН" ОДОНГ "THE HU" ХАМТЛАГТ ОЛГОНО
Image
Ц.НЯМДОРЖИЙН “БИ ЭХ ОРНООСОО УРВААГҮЙ” НОМ ХЭВЛЭЛТЭЭС ГАРЧЭЭ
Image
ДОЛОО ХОНОГИЙН ӨРНИЙН ЗУРХАЙ 2019.XI.18- 2019.XI.24
Image
АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГУУЛАН АЖИЛЛАЛАА
Image
БАЯН ӨЛГИЙ АЙМАГ ДЭЛҮҮН СУМ ЭРЭН ХАЙХ, АВРАХ БҮЛЭГТЭЙ БОЛЛОО
Image
ЖИРЭМСЭН ГУРВАН ЭМЭГТЭЙГЭЭ ЦААЗАЛСАН УЛС ОРОН МОНГОЛООС ӨӨР БАЙХГҮЙ
Image
1500 ӨРХИЙН 5000 ГАРУЙ ОРШИН СУУГЧИД ХОТЫН ДАРГЫН ШИЙДВЭРИЙГ ХҮЛЭЭСЭЭР БАЙНА
Image
АМТРАН АЖИЛЛАХ САНАМЖ БИЧИГТ ГАРЫН ҮСЭГ ЗУРЛАА
Image
НИЙСЛЭЛД 3000 ГАРУЙ ИРГЭН ТӨРИЙН АЛБАНЫ ЕРӨНХИЙ ШАЛГАЛТ ӨГЧЭЭ
Image
НИЙСЛЭЛИЙН АГААР БАГА БОХИРДОЛТОЙ БАЙНА
Image
Г.ЗАНДАНШАТАР: ДЭЛХИЙ НИЙТ ДИПЛОМЫГ БИШ УР ЧАДВАРЫГ ХАРДАГ БОЛСОН
Image
ГАХАЙ, ТУУЛАЙ ЖИЛТНЭЭ САЙН
Image
Д.ОДБАЯР АЖЛААСАА ЧӨЛӨӨЛӨГДӨХ ӨРГӨДЛӨӨ ӨГЧЭЭ
Image
ӨДӨРТӨӨ 15-17 ХЭМ ХҮЙТЭН БАЙНА
Image
90 САЯ ТӨГРӨГИЙН НЭГ АЗТАН ТОДОРЛОО
Image
Ц.ЭЛБЭГДОРЖ: МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ БОЛ МИНИЙ ХУВЬД ДЭЭД ХҮЧ ЮМ
Image
НИЙСЛЭЛД 24 ЦАГИЙН ДОТОР 67 ИРГЭН УГААРТЖЭЭ
Image
18 АЛБА ХААГЧ ТУС БҮРТ НЭГ САЯ ТӨГРӨГИЙН ДЭМЖЛЭГ ҮЗҮҮЛЭХЭЭР ШИЙДВЭРЛЭВ
Image
НАРНЫ ЭРЧИМ ХҮЧИЙГ ДУЛААН БОЛГОХ АРГЫГ НЭЭЖЭЭ
Image
НИЙТ ЗЭЭЛИЙН ӨРИЙН ҮЛДЭГДЭЛ 18.2 ИХ НАЯД ТӨГРӨГ БОЛЖЭЭ
Image
ӨНӨӨДӨР ОЛОН УЛСЫН ОЮУТНЫ ЭРХИЙГ ХАМГААЛАХ ӨДӨР
Image
ДОРНОД, СҮХБААТАРЫН НУТАГ, ХЭНТИЙН ЗҮҮН БОЛОН ӨМНӨД ХЭСГЭЭР ЦАСАН ШУУРГА ШУУРНА
Image
КЕНИ УЛСАД ХУРАЛД ОРОЛЦООД ИРСЭН 19 ТӨЛӨӨЛӨГЧИЙГ ТУСГААРЛАЖЭЭ
Image
ИРЭЭДҮЙН ЭЗЭД МЭРГЭЖИЛ СОНГОЛТЫН АЯН ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
ТӨРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН АВТОМАШИНЫГ АЛБАНЫ БУС ЗОРИЛГООР АШИГЛАСАН ТОХИОЛДОЛД АЖЛААС НЬ ЧӨЛӨӨЛНӨ
Image
ИРГЭНИЙ ХӨДӨЛГӨӨНӨӨС УИХ-Д ХАНДАН ИРҮҮЛСЭН ШААРДЛАГЫН ХАРИУГ ӨГӨВ
Image
МОНГОЛ УЛСЫН ҮНДСЭН ХУУЛИЙН 19 ЗҮЙЛ, 36 ЗААЛТАД НЭМЭЛТ, ӨӨРЧЛӨЛТ ОРУУЛЖЭЭ
Image
ХҮЙ ДОЛОО ХУДАГ ДАХЬ ''МОНГОЛ НААДАМ ЦОГЦОЛБОРЫН ХЭСЭГЧИЛСЭН ТӨЛӨВЛӨГӨӨНИЙ ТОДОТГОЛ''-ЫН САНАЛЫГ ДЭМЖЛЭЭ
Image
МЭРГЭН БУУЧ, БААТАР
Image
ЗҮРХ СУДАСНЫ ЭМИЙН БОРЛУУЛАЛТ 14.8 ТЭРБУМ ТӨГРӨГ БОЛЖ, НИЙТ БОРЛУУЛАЛТЫН 44.0 ХУВИЙГ ЭЗЭЛЖ БАЙНА
Image
ЗАРИМ НУТГААР ЦАСАН ШУУРГА ШУУРЧ, ХҮЙТНИЙ ЭРЧ ЭРС ЧАНГАРНА
Image
УИХ-ЫН ДАРГА Г.ЗАНДАНШАТАРЫН ТУСЛАХ З.ТӨМӨРТӨМӨӨ ГЭГЧ БУСДЫГ ЗОДОЖ ТАНХАЙРЧЭЭ
Image
ХӨНДӨГДӨӨГҮЙ СЭДЭВ: Монгол хүнд амьдрал БЭЛЭГЛЭХ ХУУЛЬ
Image
Ам.долларын ханшийн өсөлт ХӨӨС тул УДАХГҮЙ БУУНА
Image
GTIME Болон бусад сүлжээний бизнесд элсэхгүй байхыг анхааруулж байна
Image
Болзооны үед асуух 30 хөгжилтэй асуулт
Image
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ: ДӨРВӨН ХҮҮХЭД ТӨРҮҮЛСЭН ЭХ 44 НАСТАЙДАА ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО
Image
“Цасан гоо ба долоон одой” сонгодог бүжгэн жүжгийг тоголно
Image
ОХУ-аас 1кг давсыг 61500 төгрөгөөр авахаар болжээ
Image
ЦАГ УУРЧИД: Сүүлийн 100 жилийн хугацаан дахь хамгийн хүйтэн өвөл болно
Image
108 удаа мөргөж эхлэхээр шийдсэн бол заавал уншаарай
Image
Улсын аварга Ч.Санжаадамба залуу бөхийг гэмтээжээ
Image
Самсунг хоёр хуваагдаж магадгүй боллоо
Image
Швайнштайгер зодгоо тайлна
Image
Монгол охин Jade luv нэрээр дэлхийд алдартай
Image
О.Оюунцэцэг: Австрали нөхрөө "Тэнгэрийн бэлэг" хэмээн магтав
Image
ТАНЫГ НЭВТ ШУВТ ХЭЛЭХ “АМЕРИК ЗУРХАЙ”
Image
21 жилийн турш гэртээ хэнийг ч оруулаагүй эмгэнийд гэнэт ортол..
Image
Ц.Элбэгдорж: Ойрын хугацаанд Улаанбаатар хотод маш хүчтэй газар хөдлөлт болох хандлага байна...
Image
Илбэ үзүүлнэ гээд хүн алсан уу......./бичлэг/
Image
НЭВТРҮҮЛЭГЧ Д.ОДЗАЯА: “НОМИН”, “PC MALL” ЗЭРЭГ КОМПАНИУД “BLACK FRIDAY” НЭРИЙН ДООР ИРГЭДИЙГ ХУУРЧ БАЙНА
Image
Даатгалаа ондоо багтаж төлөхгүй бол 2 дахин илүүг төлнө
Image
АЖ Ц.Чимэдцэеэ: Тэр хүнийг салаад явсны дараа гэрээ цэмбийтэл цэвэрлэчихсэн мэт сайхан санагдсан
Image
“ХОНГИЛ”-ЫН ХҮН Н.АЛТАНХУЯГ ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХИЙГ БАЗАЖ, “ЗОДООНЧ” ТУСЛАХАА “САН-ФРАНЦИСКО”-РУУ ИЛГЭЭНЭ
Image
Аргалын утаа 300-аад нянг УСТГАХ ЧАДВАРТАЙГ Японы эрдэмтэд судалж тогтоожээ
Image
Өлсөхгүйгээр турж болох эрүүл хооллолтын 60 шилдэг санаа /Фото/
Image
Намаар талцах явдлыг Ховд аймгийн удирдлага таслан зогсоолоо
Image
Залуухан багш­тайгаа хий­сэн секс +18
Image
ЭГЧ ДҮҮ 2-ИЙГ ЭЭЛЖЛЭН ЭДЭЛСЭН НЬ /+18/
Image
Оюутны 70-н файл нь үүссэн байна
Image
ЧИНГИС ХААНЫ ОНГОН ОЛДОЖ ДЭЛХИЙ НИЙТИЙГ ШУУГИУЛЖ БАЙНА
Image
НИСЭХ ГЭЖ БУЙ ШУВУУХАЙН ДАЛАВЧИЙГ ТАС ТАЙРЧ, ДЭЛБЭЭЛЭХ ГЭЖ БАЙГАА ЦЭЦГИЙН ҮНДСИЙГ СУГА ТАТАХ МЭТ УВАЙГҮЙ ЭРЭЭ ЦЭЭРГҮЙ ААШЛАХАА БОЛИОЧ...
Image
Н.Цэрэнбат:Агаарын бохирдлыг бууруулах асуудлаар Дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлт, цэвэр агаарын холбоотой хамтрахаар боллоо
Image
Цуврал: Эх хүүхдийн эмнэлгээ эрх мэдэлтнүүдээс нэхье
Image
Мөнхбаясгалан ”Бренд хатагтай” Туулыг ”хоосон толгойтой” гэв
Image
ТЭЭВРИЙН ХЭРЭГСЛИЙГ ЗОРИУЛАЛТЫН АВТОМАШИНААР ЗӨӨСӨН ТОХИОЛДОЛД Е-БАРИМТ ОЛГОНО
Image
НИЙГМИЙН ДААТГАЛЫН ЛАВЛАГААГ ГЭРЭЭСЭЭ АВАХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ЦАГДААГИЙН ГАЗАРТ БҮРЭН ТОНОГЛОЛ БҮХИЙ 17 АВТОМАШИН ХҮЛЭЭЛГЭН ӨГӨВ
Image
Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн хуулийг энэ сараас дагаж мөрдөхийг дэмжив
Image
Хайраар дутсан тэднийг “Нарт хангай”-д халамжилж байна
Image
ОРХОН АЙМАГТ ТАРХИНЫ СААЖИЛТТАЙ БОЛОН АУТИЗМТАЙ 0-6 НАСНЫ 130 ХҮҮХЭД БАЙНА
Image
XX зууны манлай начин, Улсын харцага Ч.Өвгөнхүүд тусламжийн гараа сунгахыг уриаллаа
Image
Твиттер өөрчлөлт хийлээ
Image
ЦАХИЛГААН ДАМЖУУЛАХ ШУГАМЫН ХАМГААЛАЛТЫН ЗУРВАСЫГ ЧӨЛӨӨЛҮҮЛЖ БАЙНА
Image
АЗИ, НОМХОН ДАЛАЙН ПАРЛАМЕНТЫН НОМЫН САНЧИД ЧУУЛАВ
Image
Б.ХУРЦ, Г.ЭРДЭНЭБАТ НАРТ ХОЛБОГДОХ ХЭРГИЙН ШҮҮХ ХУРАЛ ХОЙШИЛЛОО
Image
ОУВС-гаас 1,1 тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт ор иржээ
Image
“ХҮҮХДИЙГ ЭЕРЭГ АРГААР ХҮМҮҮЖҮҮЛЬЕ” ҮНДЭСНИЙ АЯН ЭХЭЛЛЭЭ
Image
Монгол Кувейтын судалгааны төвийг Д.Оюунхорол гишүүн өөрийн болгосон уу
Image
ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА ЯВУУЛААГҮЙ ТҮЦ-ҮҮДИЙГ НҮҮЛГЭЖ ГАЗРЫГ ЧӨЛӨӨЛЖЭЭ
Image
Гадуур тавих нь эрүүл мэндэд хортой юу?
Image
МОНГОЛ, ОРОСЫН ЗАСГИЙН ГАЗАР ХООРОНДЫН КОМИССЫН 22 ДУГААР ХУРАЛДААН БОЛЛОО
Image
МОНГОЛ УЛС ЗЭЭЛИЙН ХҮҮГЭЭ 19-ӨӨС 9 ХУВЬ БОЛГОН БУУРУУЛАХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Хүн болгоны амьдралдаа мөрдөх ёстой зүйлс
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ЦАСНЫ БАЯР ХАНДГАЙТАД БОЛЖ БАЙНА
Image
Дорнод аймагт хээрийн түймэр гарчээ
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайд эрдэмтдэдээ найдлаа, үүрэг өглөө
Image
БАЙНГЫН ХОРООД ''ЭКСПОРТЫН ЗЭЭЛИЙН ЕРӨНХИЙ ХЭЛЭЛЦЭЭР''-ИЙН ТӨСЛИЙГ ХЭЛЭЛЦЭНЭ
Image
МАРГААШ ОРОЙ Д.СҮХБААТАРЫН ТАЛБАЙН ЭРГЭН ТОЙРНЫ ГЭРЭЛ УНТАРЧ, ЛАА АСНА
Image
В.ПУТИН: ӨРНӨДИЙН БҮЛЭГ ОРОН СИРИЙН ЭСРЭГ ТҮРЭМГИЙЛЭЛ ҮЙЛДСЭН
Image
Бүгдээрээ буруугүй болох аянд мордоцгоож байх шив
Image
Д.Энхтүвшин: Өмчиндөө эзэн болж чадах уу, үгүй юу гэдэг монголчууд бидний асуудал юм
Image
Image

Д.Өлзийбаатар: Хятадын зөөлөн хүчний бодлого гэж юу болохыг баримттай дэлгэе

Түүхч Д.Өлзийбаатартай сэтгүүлч, нийтлэлч Д.Төрмөнх сүүлийн үед шуугиан тариад байгаа "Монголчууд манжийн үеийн архивын материалуудаа хятадуудад зарсан уу" гэх асуудлыг тодруулан ярилцсаныг хүргэж байна.

-“Өдрийн сонин”-ы 2017.10.13-ны дугаарт Г.Ням-Очир гэх нөхөр Монголын 1691-1911 онуудад буюу 273 жийлийн түүх, 2880 боодол , 658 нүүр архивийн баримт бичгүүд Хятадад гарсан байна гэсэн гарчигтай ярилцлагыг Юмсүрэнгийн Дэлгэрмаа гэх сэтгүүлч хийж нийтэлжээ.Түүний үзэж байгаагаар бол та архивийн ийм их материалыг урагшаа худалдаж улсад 3 тэрбум төгрөгийн хохирол учруулсан тухай ярьжээ. Хятад хэлний орчуулагч Д.Болдбаатарын нүүр номоос би энийг анх олж харсан бөгөөд Болдбаатар орчуулагч 3 тэрбум 400 сая төгрөгийн хохирол улсад учруулжээ гэж тодотгон өлгөц бичээд нүүр номондоо нийтэлсэн байна л даа?

-Харин би гарсан даруйд нь хариу бичилгүй хүмүүсийн яаж хандахыг эхлээд харсан л даа. Дараа нь би; Архивын баримтыг боодол боодлоор нь урагш нь зараад мөнгий нь завшсан болтой гэсэн гүтгэлгийн бичвэр дор хүмүүсийн бичсэн сэтгэгдлийг хэд хоног харлаа. Юмны учрыг олох, хар цагааныг дэнслэн тунгаах сэтгэлээ их л гээж дээ манайхан гэж бодов. 1-рт архивын баримтыг уг эхээр нь гаргах ажил аль ч улсад хориотой, харин хувь хуулбараар авч баримтын эмхэтгэл хийж хадгалагдаж буй баримтыг эрдэм шинжилгээний эргэлтэд оруулах нь архивтай улс бүрт нээлттэй бөгөөд ингэх ч үүрэгтэй. Энэ л зарчмаар бид ажиллаж Хүрээ сайдын зарим баримтаас хувь хуулбар авч олон боть цуврал хийхээр төлөвлөж эхний 20 боть гарч байгаа юм. 2-рт Чулуун захирал бид ном ирсний дараа энэ гүтгэлэгт хариу өгч хэвлэлээр дамжуулан нийт олонд мэдээлнэ. 3-рт Ням-Очир гэх нөхрийг хэд хэдэн үндэслэлээр шүүхэд өгч зөв буруугаа ялгуулна. 4-рт би өөрөө сонинд дэлгэрэнгүй ярилцлага өгч нийт олондоо хятадын зүгээс манай улсад чиглүүлэн явуулж буй бодлогын талаар хэлнэ. 5-рт монголд гарсан баримтын эмхэтгэлүүдийн хэдэн зураг тавилаа. Иймэрхүү л ном гарна. Үүнийг эрдэмтэн судлаач нар уншиж судлаж бүтээлээ бичдэг юм. Яг өнөөдрийн байдлаар манж судлал манайд бараг байхгүй болоод байгаа бөгөад харин өрнөдийн орнууд, америкт хүчтэй болж байна. Гэтэл манайд манжийн үеийн маш их баримт дараастай хэвтэж байна. Хэдий олон хэмжээгээр манжийн үеийн баримтыг хэвлүүлнэ тэр хэмжээгээр манай архивын нэр хүнд өсөх юм. ЭЦЭСТ НЬ АРХИВЫН БАРИМТ АРХИВТАА Л БАЙЖ БАЙГАА. ТЭР ХААШАА Ч АЛГА БОЛООГҮЙ. ТҮҮНИЙГ ХЭДЭН Ч ТӨГРӨГӨӨР ХУДАЛДААГҮЙ, ХЭН Ч ТЭНДЭЭС МӨНГӨ ЗАВШААГҮЙ гэж бичсэн. 

-Тийм байна лээ би харсан жоохон тодруулахгүй юу?

-Бүр 2013 онд хэдэн нөхдийн матаас, хатгалгаар“ Түүхээ худалдсан түүхчид” гэсэн зүйл сонин хэвлэлээр гараад түүнийг нь цагдаа, авилагатай тэмцэх газрууд нь шалгаад, тэр хуулбар хийсэн баримтууд нь ямархуу баримт юм гэдгийг тогтоолгохоор Боловсрол,шинжлэх ухаан, соёлын яамнаас экспертүүд томилж дүгнэлт гаргуулаад сүртэй юм болсон доо. Тэгээд эцэст нь хоёр байгуулгын шинжлэх ухааны хамтын ажиллагаа л юм байна гэдэг нь тогтоогдсон. Харамсалтай нь бидний эхлүүлж байсан ажил зогссон. Манжийн үеийн баримт олон ботиор хэвлэгдэж гарвал манжийн үеийн маш их баримт Монголд байдаг юм байна гэдгийг дэлхий нийтэд нотлон харуулж чадах юм. Нүүдэлч ард түмний дундаас манайх шиг баялаг архивтай улс үгүй. Танай архивт чинь ихэнхдээ сүүлийн үеийн л баримт байдаг уу? гэж эхлээд асуудаг, биднийг басамжилдаг нөхдүүд манай архивыг үзчихээд толгой сэгсрээд гардаг юм шүү дээ. Ахмад үеийнхний маань бидэнд үлдээсэн их өвний нэг нь манай архив. Манжийн үеэс манайд баримт бичгийн өв хадгалагдаж эхэлсэн бөгөөд хамгийн эхний баримт нь 1674 оны Манжийн хааны нэг зарлиг байдаг. Үүнээс хойш он тус бүрийн баримт нь алаг цоог явсаар 1700-аад оны дунд үеэс бүрдэл нь гайгүй болж 1911 оноор дуусгавар болдог юм. Манж Чингийн үед хамаарах баримтын 224 хөмрөг, түүний 288 данс бүртгэл, 134247 ширхэг хадгаламжийн нэгж баримт бий. Тэр нөхрийн яриагаар бол Чулуун бид хоёр үүнийг ачиж гаргаад оронд нь тэр их мөнгийг авсан болтой дог оо. Санаанд багтамгүй. Манжийн үеийн баримт хэд хэдэн ангилалтай байдаг. Би хэлээд өгье, хүмүүс мэдэж аваг. 1-рт, Манжийн төлөөний байгуулгууд, 2-рт, Халхын 4 аймаг түүний хошууны баримтууд, 3-рт, Их шавь,түүний харьяа сүм дацангууд, 4-рт, Өртөө, 5-рт, Харуул. Энэ дундаас Манжийн төлөөний байгуулгууд болох Улиастайн Манж жанжны газар, Ховд дахь Халхын жасаа, Хүрээнд сууж хэрэг шийтгэгч Манж сайдын яам гэсэн 3 газар байдаг. Улиастай, Ховдын Манжийн байгуулгуудын баримтууд дайн дажны хөлд их үрэгдсэн ба Хүрээ сайдын яамны баримтын бүрдэл харьцангуй гайгүй. Бид Хүрээ сайдын баримтаас зөвхөн хуулга дансыг олон боть болгон хэвлүүлэх ажлыг хийж байсан юм. 

-Ойлгомжтой л юм байна. Зөвхөн Хүрээ сайдын баримтаас л хуулбар хийжээ дээ? Хуулга данс гэж юу вэ?

-Манай архивт хэд хэдэн төрлийн хуулга данс бий. Хуулга данс гэдэг нь ирсэн явсан бичгийг хуулсан хэлбэр юм. Манай албан хэрэг хөтлөлтийн нэг онцлог юм.

-Тэгэхээр хуулгыг хуулсан гэсэн үг үү?

-Тийм ээ, эх бичиг буюу нугалбар энэ тэр биш шүү дээ. Түүнийг хийе гэвэл хэдэн арван жил шаардагдана биз. Энэ хуулга дансны нэг хувь урд улсын архивт байж л байгаа. Ер нь Бээжингийн 1,2 дугаар архивт мянган хүн зуун жил орчуулаад барахгүй баримт манж хэл дээр байдаг гэж ярьдаг юм шүү дээ. Хятадын нутаг дэвсгэрт оршиж байсан 25 төрт улсаас Монголын Юань гүрэн, Зүрчидийн Манж Чин гүрэн 2 бол огт хятадын төр биш. Тиймээс дэлхийн түүхчид Хятадын түүхээс энэ хоёр гүрний түүхийг салгаж судлах сонирхолтой байдаг. Судлахын тулд хятад руу л явдаг. Тэгвэл хятадын архивын баримтаас дутуугүй Монголын архивт ч баримт байна гэдгээ бид харуулах ёстой. Манжийн үеийн түүхийг шинэ өнцгөөс судлах хандлага давамгайлж эхэллээ. Ингэхийн тулд хятадын архивынхантай ч бид шинжлэх ухааны хувьд хамтран ажиллах ёстой. Бид тус бүр нь 500 хуудастай 1000 боть хийчих санаатай байсан юм. Энэ маань манай архивын Манжийн үеийн баримтын дөнгөж 1,7 хувь шүү дээ. Үүнийг гаргачихвал дэлхийн архивын түүхэнд том үзэгдэл болох байсан төдийгүй манай манж судлал шинэ шатанд гарах байлаа.Тэгсэн чинь худал хардлага, гүжир гүтгэлгийн улмаас зогсож байх шив дээ. Тэгэхдээ эхний 20 боть гарсан, цаашид хуулбарласан баримтуудаар ботиудаа үргэлжлүүлэн гаргана. Нийтдээ 200 гаруй боть баримтын эмхтгэл гарах байх. Худлыг үнэн ялнаа.

-Миний хардаж байгаагаар бол өмнө зүгээс шидсэн чулуу гэж харж байна. “Монголчууд” аудио номоор өөрийн чинь нэр хүнд ихэд өсөж нийгэмд нөлөө үзүүлэх хүн болсон гэж үзээд зориуд биднийг Хятадад дургүйг ашиглан хийж байгаа ажил юм шиг санагдаад байх юм? 1993 оны үед БНХАУ–ын засгийн газраас Монгол улс түүний газар нутаг хүн амын дунд явуулах үйл ажиллагааны зааварчилгаа гэсэн нэг зүйл үзэгдээд алга болсныг би сайн санаж байна. О.Дашбалбар агсан ч ярьж байлуу даа? Хэн ч тоогоогүй арай ч ийм юм байхгүй хоёр улсын харьцаанд хор учруулах худал зүйл гээд өнгөрсөн.

-Тэгсэн, ганц нэг сонинд ч хэсэг бусаг гарч байсан юм. Тэр одоо миний гарт 3 хуудас орчуулагдсан эхээрээ байна Өвөр Монголын сэтгэлтэй, зоригтой хүмүүсийн ачаар тэр нууц бичиг баримт олдсон юм. Бээжин хот. 1991.03.21. дугаар 10026. Маш нууц гээд БНХАУ-ын засгийн газраас Монгол улс түүний газар нутаг хүн амын дунд явуулах үйл ажиллагаа хэрэгжүүлэх арга хэмжээ гүйцэтгэх ажлын талаар баримтлах бодлого зааварчилгаа гэсэн гарчигтай 11 зүйл тусгай нууц бичиг баримт юм.

-Энэ баримтыг манай дээд удирдлага болон тагнуул мэдсэн болов уу?

-Мэдсэн л байх учиртай. Би саяхан Монгол улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад өгсөн. Энэ зааварчилгаа санамжийг тушаал адил утгаар хүлээн авах ёстой гэж гэж эхлээд нэгд Буриад, ойрд ховд (Энэ газарт манай их үндэстний төрөл нэгт ахан дүүс бий ) гэх монголын ястан үндэстнүүдийг онцгойлон үзэж тэднийг эрх мэдэл албан тушаал мөнгөөр татаж чадваас бид асар их амжилтанд хүрэх, улмаар ар монголыг гартаа оруулах гол хөдөлгүүр болох тул эдгээр бүлэг хүмүүсийг бүрэн дээд хэмжээгээр ашиглах тухай заасан. 2рт нь. Өнгө мөнгө эрх мэдэлд дуртай монгол түшмэдүүдийг өөрийн тагнуулийн албанд элсүүлэх, их хэмжээний мөнгө өгч хахуульдах, албан тушаал амлах…хятад гаралтай хүмүүсийг өндөр албан тушаалд томилох, гэр бүлийн хамтаар өөрийн улсад урих, дайлах, бичлэг хийн зураг авах, гарцаагүй байдалд оруулах, тусгай албадын нөлөөнд бүрэн оруулах,мэдлэг чадвартай улс төрчдийг айлган сүрдүүлэх, нэр хүндийг нь унагах, удаан үйлчилдаг хортой хоол өгөх замаар устгах, юмны учир мэдэхгүй залуу хүмүүсийг хэвлэл мэдээлийн байгууллагад ажиллуулж, авъяас бол ердөө нэг хувь 99 хувь нь хөдөлмөр гэж ухуулах, эх орноо гэх сэтгэлтэй хүмүүсийг илрүүлэн ажлаас нь гаргах ганцаардуулах, хичээл зүтгэлийг нь мохоох, хавчих дарамтлах, ядуу хоосон байлгах,аливаа шинэ санаачилга болон бусад сайн талуудыг үгүйсгэх, хийсэн бүтээснийг нь хулгайлан авах хүмүүсийг тусгайлан томилж цөхрөлд хүргэх, нийтэд нь архинд оруулж хавчлага хийж, бүр амиа хорлох байдал руу түлхэх …гээд өчнөөн юм байгаа. Чи өөрөө харж байна шүү дээ.Ийм 11 зүйлийг зааварчилсан байгаа юм.

-Тийм байна. 4-рт, Монгол улсын иргэд түүний дотор эмэгтэйчүүдийг хятад улсын нутагт биеийг нь үнэлүүлж ашиг олох , хэрэгцээнээс гарсан эмэгтэйчүүдийг донор болгох, Хятад иргэдийг монгол эхнэртэй болгох асуудлыг зүйл бүрээр дэмжих, харах хандах хүнгүй хүүхдүүдийг монголчуудын гараар дамжуулан худалдаж авах, ганц бие хүмүүсийг донор болгон ашиглах… гэх мэт энэ ёстой аймаар юмнууд пиг дүүрэн байна шүү дээ…Энэ яг үнэн л байдаг байгаа даа. Айдас хүрмээр юм битүү байна шүү дээ?

-Би энэ материалыг нэгэнт манай тусгай байгуулгынхан олж авсан болохоор ямар нэгэн арга хэмжээ авч байгаа байх гэж бодож байна. Одоо үүнийг ярих цаг нь болсон. Манайхан дэндүү гэнэн итгэмтгий, хар сэжиггүй, зөвхөн амьжиргаатайгаа зууралдаж байгаа учраас ямар их аюул нөмөрчихөөд байгааг олж харахгүй байна. Хүн хэлэхээс наашгүй гэдэг. Тэгээд би хэлж сэрэмжлүүлж байгаа юм. Энэ хар 6-рт бүр аймаар юм байгаа биз. Манай улсаас монголд нийлүүлж байгаа хоол хүнсний асуудал дээр онцгой анхаарал тавьж ажиллах. 1. Нийлүүлж байгаа хүнсний бүтээгдэхүүнийг аажмаар чанарыг муутгах, 2. Хорт хавдар үүсгэгчийгнэмэлт тэжээл болгон оруулах 3.Бусад төрлийн хорт бодисуудыг бага багаар нэмэн ажиглалт явуулж аль нь үр дүнтэй үйлчилж байгааг тогтоож үр бүтээлтэй ажиллах… монгол төгрөгийг хуурамчаар их хэмжээгээр үйлдвэрлэн тараах, Уурхайд хятад ажилчидийг олноор ажиллуулах, том хэмжээний ашигт малтмалын ордуудыг илрүүлж америк болон бусад том гүрнүүдийн нэр барин авах, ашигт малтмал нь дууссан газарт химийн аргаар хордуулалт хийх, гүний усны урсгалд удаан уусдаг хор байршуулах, Монголд амьдрах нь гутамшиг мэтээр ойлгуулах…за тэгээд баян айлын хүүхдүүдийг хар тамхинд донтуулах …энэ бүгдийг чи өөрөө харж байна нэг ч үг үсэг зөрүүлэхгүй хэсгээс нь дурдахад л энэ шүү дээ.

-Чи ийм ноцтой баримт дэлгэхээсээ айхгүй байна уу? Нүдэндээ ч итгэмээргүй аймаар юм дүүрэн байна шүү дээ. Эргээд бодохоор бүгд хэзээний хэрэгжсэн юм шиг? Өнөөх олон траншейны хүүхдүүд бүгд алга болсон,учир битүүлгээр өчнөөн хүн нас барсан …гээд

-Юунаас ч айхавдээ, улсаараа аюулт байдалд орчихоод байхад би хар амиа хоохойлоод хаашаа одох вэ дээ. 1990 оноос хойш улс орнуудын гадаад орнуудад хандан явуулдаг бодлогыг “зөөлөн хүч” ний хэлбэрээр дамжин хэрэгжих боллоо гэж их ярьж бичиж байна. Манай чиглэлээр явуулж буй өмнөд улсын бодлого юун зөөлөн хүч, бүр аймшигтай “хар хүч”ний хэлбэрээр хэрэгжиж байгааг энэ баримт бичгээс харж байгаа биздээ. Одоо телевизийн олон сувагаар нэг их сайхан сэтгэлтэй, өгөөмөр, гэр бүлсэг, соёлтой хятад хүмүүсийн тухай цувралууд орой бүр гарч, бид хятад улстай л эдийн засгаар ойртон ажиллахгүй юм бол сөнөнө шүү дээ гэсэн яриа үгүүлэл хэлдэг хүмүүс фэйсбүүк, твитерээр дүүрлээ. Гэтэл энэ 10026 тоот баримт бичигт Монголын эдийн засгийг хятадын эрх мэдэлд бүрэн авах, монголоос гарч байгаа бүх түүхий эдийг эхний боловсруулалт хийлгэж байж зөөх, мал мах түүхий эдийг дэлхийн зах зээл дээр нэр хүндийг нь унагах үйл ажиллагааг идэвхжүүлэх, тэдэндзөвхөн товч, зүү, гоёл чимэглэлийн зүйл үйлдвэрлэх тоног төхөөрөмж л нийлүүлж бусдыг нь татгалзгэсэн байгаа юм даа.

-Одоо бид сэрж ухаарч, өөрийн зөөлөн хүчний бодлогыг сөргүүлэн тавихгүй бол “1919” он буюу зуухан жилийн өмнө тусгаар тогтнолоо тавиад туучихсан түүх давтагдахад тун ойрхон болоод байна гэж бодох боллоо.

-Би түүх давдагддаг гэж мөн ч олон хэлж байгаа даа. Бид өнөөгийн цаг үеэ ухаалгаар дүгнэн цэгнэх шаардлагатай болчихоод байна. Цаг үеэ олж харж, ойлгож, үнэлж чадаагүйгээс бид өмнөх түүхэндээ олонтой алдаж байсан. За яах вэ, бидний энэ байгаа байдал бол хөгжлийн бэрхшээл, тун удахгүй засраад сайхан болно гэх бодол бол алдаа. Одоо сэрэх цаг болсон.

Ярилцсан: Доржхандын Төрмөнх 

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6