Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
БАНК ТЭЖЭЭСЭН АРД ТҮМЭН .
Image
Мод тарьж ойжуулалт хийхдээ хар шороо ашиглахгүй байхыг зөвлөв
Image
“10,000 программист” бэлтгэх төслийн сургалт эхэллээ
Image
Ноолуурын урамшууллыг малчдын 70 хувьд нь олгоод байна
Image
АНУ-д эсэргүүцлийн жагсаал найм дахь өдрөө үргэлжилж байна
Image
АН-ын 3х3 Төв аймагт сурталчилгаагаа эхлүүллээ
Image
"Толийг зөв газраа байрлуулвал..." - Иран бүсгүйн гайхалтай бүтээлүүд
Image
Төмөр хүний бээлийг бодит болгожээ
Image
Монгол Улс I-V сард 17.5 сая ширхэг амны хаалт импортолжээ
Image
Өчигдрийн хүчтэй шуурганаар хоёр гэр нуржээ
Image
Ахуйн хаягдал үнсээр шингээгч үрэл үйлдвэрлэх туршилтыг хийж байна
Image
Цэц сонгуулийн хуулийн зарим заалтыг хүчингүй болголоо
Image
Хайлаастад айлын хашаа мөргөсөн жолооч хэргийн газраас зугтжээ
Image
Мөнххааны хүүхэд, залуучуудын цэцэрлэгт хүрээлэнгээ жишиг болгоно
Image
"Spice Girls"-ийн охид өдгөө хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?
Image
Мэргэшсэн жолоочийн шалгалтад 3637 иргэнийг хамруулна
Image
Төрийн бус өмчийн 32 их, дээд сургуульд шалгалт хийжээ
Image
Б.Отгонсүх: Нийслэлээс газрын зөвшөөрлөө буруу ашигласан ААН-үүдийн эрхийг цуцалж, ногоон байгууламж болгоно
Image
Нийслэлд анх удаа “Хөтөч тайлбарлагчийн ёс зүйн дүрэм”-ийг мөрдөж эхэллээ
Image
Эрчмийн 60 айлыг инженерийн шугамд холбож байна
Image
Улсын хэмжээнд 321 мянган га-д тариалаад байна
Image
Д.Нарангэрэл: Айлуудын хаалга тогшиж, сонгуулийн сурталчилгааны материал тараахгүй байхыг зөвлөж байна
Image
Вашингтон хот руу 1600 цэргээ илгээжээ
Image
Хандлагаа өөрчил: Арьс өнгөөр ялгаварлах үзлийн тухай таван ном
Image
Германд 70 кг хар тамхи тээвэрлэсэн консулын ажилтнуудад прокурор 11 жилийн хорих ял оноожээ
Image
Өвөрхангай усан спортын төвтэй боллоо
Image
Андроид гар утсыг гацаадаг дэлгэцний “wallpaper” илэрчээ
Image
Гурван хоногийн дотор 440 хүүхэд гэмтлийн эмнэлэгт ханджээ
Image
"Бүрэн автомат анализатораар эсрэг биетийг илрүүлэх оношлуур бүхий лаборатори ХӨСҮТ-д бэлэн боллоо"
Image
“Twitter” компанийн захирлуудын зөвлөлийн дарга огцорчээ
Image
Гэсэр сүм болон Бэтүб хийд орчмыг ногоон байгууламжтай болгожээ
Image
С.Ононбаяр: “Баавгайтай барилдаад амьд үлдсэн залуу” гэсэн нийтлэл тухайн үед гарч байсан
Image
Трамп үймээний үеэр буудуулж амь үрэгдсэн цагдаад хүндэтгэл үзүүллээ
Image
18 сумын мал эмнэлгийн тасаг нэгжүүдэд мотоцикл хүлээлгэн өгөв
Image
Түүхийн дурсгалт эд зүйлсийг хууль бусаар тээвэрлэж явсныг илрүүлжээ
Image
“COVID-19 бол цухуйж буй мөсөн уулын зөвхөн орой нь...”
Image
Биеийн сул талаа зоригтойгоор илчилсэн алдартнууд
Image
АНУ-д эсэргүүцлийн ажиллагааны үеэр 11 хүн амиа алджээ
Image
Гарын савангийн импорт өмнөх оныхоос 7 ДАХИН өсжээ
Image
Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчээр Дамдины Ганзоригийг томиллоо
Image
Нэг жил наадам өнжлөө гээд УЛАМЖЛАЛАА МАРТАЖ, СЭТГЭЛЭЭР УНАХГҮЙ
Image
Уханьд 10 сая орчим хүнд коронавирусний шинжилгээ хийжээ
Image
Зургадугаар сарын зурхайгаа уншаарай!
Image
Налайх-Яармаг чиглэлийн 16 км дугуйн замын барилгын ажил эхэллээ
Image
Дэндүү эрт боловсорсон Эвэгийн Хөхдэй буюу эрч хүч, итгэл сэтгэл шингэсэн таван дэвтэр
Image
Австри улс Нацистуудын удирдагчийн төрсөн байшинг цагдаагийн байр болгох зураг төслөө танилцууллаа
Image
“Apple” Япон дахь нэрийн дэлгүүрүүдээ эргэн нээнэ
Image
Гэрийн орчны бохирдол бидний үрсийг "ХӨНӨӨЖ" байна!
Image
Улсын эмнэлгүүд “Мобинет Wi-Fi” үнэгүй ашиглана
Image
Алтан Өргөө кино наадмыг ОНЦГОЙ ЭРХТЭЙГЭЭР, ҮНЭГҮЙ үзээрэй
Image
Эрчим хүчний хөрөнгө оруулалт 4 дахин нэмэгдсэн
Image
Монголоо сонгоё
Image
“ХАТАН ЯТГЫН ЭГШИГЛЭН ТАСРАШГҮЙ” ХАНДИВЫН ТОГЛОЛТ БОЛНО
Image
Нийтийн тээврийн үйлчилгээнд шинэ чиглэл нэмэгдлээ
Image
МУБИС-ийн захирал Д.Мөнхжаргал оюутнуудынхаа амьдралаар тоглолоо
Image
Булган, Төв, Хэнтий аймгууд түймэртэй байна
Image
Үндсэн хуулийн цэцийн бүрэлдэхүүн хэнд таалагдах ёстой вэ
Image
Цөлжилттэй тэмцэх ба тогтвортой байдлыг эрэлхийлэхээр чуулж байна
Image
Ц.Мөнх-Оргил Токиод "Азийн ирээдүй" форумд оролцож байна
Image
Автозамын тэмдэглэгээг шинэчлэх ажил үргэлжилж байна
Image
Гэмтлийн эмнэлгийн гаднах нисдэг тэрэгний зогсоол бэлэн болжээ
Image
Жүжигчин О.Дөлгөөн хагас нүцгэн зургаа дэлгэлээ
Image
С.Содонгоо: Би эмээдээ 150 наслуулдаг тариа зохион бүтээж өгнө
Image
С.Гантогоо Солонгос улс руу буцлаа
Image
Э.Энхмөнх: Бокс, жудо шиг медаль авахад нь төрөөс дэмжээд өгдөг бол зүгээр
Image
Солонгос улсын засгийн газраас ард иргэдээ секс ихээр хийхийг уриалжээ
Image
“Real estate 2017” форум өнөөдөр болно
Image
Т.Бархүүгийн хоёр охин аавыгаа ингэж дэмжижээ
Image
Өнөөдөр болох үйл явдал
Image
НӨАТ-ын баримт бүртгүүлэхэд өөрчлөлт орлоо
Image
ХАЛУУН ТОГООНД ЧАНАГДАЖ БАЙСАН ХАВЧ АМЬД ҮЛДЭХИЙН ТУЛД МӨЧӨӨ ӨӨРӨӨ ТАСДЖЭЭ
Image
Ц.Батням: “Ээж намайг тэнгэрээс харж байгаа
Image
Мобиком датагаараа хэрэглэгчээ хохироосоор...
Image
Монголд хамгийн өндөр цалинтай хүмүүс ПРОГРАММ хангамжийн мэргэжилтэн
Image
Эмч Б.Энхзаяа: Харшил нь удамшдаг өвчин
Image
Янжаа бүсгүй Солонгос кинонд тогложээ
Image
Эмэгтэйчүүдийн эмч: Сарын тэмдэг ирсэн үед дараах 5 зүйлсийг хэзээ ч хийж болохгүй учир нь маш биед муу үр дагавартай
Image
О.Ширмээ: Би гарыг нь цайлгасаан, харин тэр хүн миний сэтгэлийн харыг цайлгасан.
Image
“Улаанбаатар их дэлгүүр” иргэдийн эрхийг зөрчиж байна
Image
АН2 онгоц осолдлоо
Image
Мэргэжлийн хяналтын байцаагчид хахууль өгсөн этгээдүүд ял авлаа
Image
БНСУ-Д ЗОРЧИХ ИРГЭДИЙН АНХААРАЛД
Image
Салхитын ордны цэвэр ашиг нэг их наяд давна
Image
О.ХУЛАН: АХТАЙГАА ХАМТ МЕДАЛЬ АВААД ЗОГСОХ МЭДРЭМЖ ҮНЭХЭЭР ГОЁ
Image
“Мазаалай” хиймэл дагуулыг тээвэрлэсэн пуужин амжилттай хөөрлөө
Image
Энэ жил 43 мянган хүүхэд цэцэрлэгт хамрагдаж чадахгүй гэв
Image
Цэцэрлэгийн багш нарын 72 хувь нь мэргэжлийн бус байна
Image
Зурхайн ордууд юунаас хамгийн их айдаг вэ?
Image
Фэйсбүүкийн замбараагүйтэлт
Image
УСУГ-ААС НИЙСЛЭЛИЙН ХӨДӨЛМӨРИЙН АВАРГУУД ТОДОРЛОО
Image
Биеийн илүүдэл өөхийг чинь маш сайн хайлуулагч жор
Image
Зика вирусын аюул намжлаа
Image
Улаанбаатар хот дахь “Louis Vuitton” брэндийн дэлгүүр хаалгаа барьжээ
Image
ЧУУЛГАНААР ҮНДСЭН ХУУЛЬД ОРУУЛАХ НЭМЭЛТ, ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТӨСЛИЙН ГУРАВ ДАХЬ ХЭЛЭЛЦҮҮЛГИЙГ ХИЙНЭ
Image
НАСАНД ХҮРЭЭГҮЙ ХҮҮХДҮҮД ХУЛГАЙ ХИЙЖ 38 САЯ ТӨГРӨГИЙН ХОХИРОЛ УЧРУУЛЖЭЭ
Image
1022 СӨХ-ИЙН ТУЛГАМДСАН АСУУДЛЫГ СӨХӨН ЯРИЛЦАЖ БАЙНА
Image
СУРАГЧДЫН АМРАЛТААР ЦАХИМ ХИЧЭЭЛ ЗААНА
Image
"Зорчиж явсан автобус нь шатсан Монгол иргэд Хятадад яахаа мэдэхгүй хүлээж байна"
Image
Сонгууль дуусч, амьдрал үргэлжилнэ АН-ынхаан
Image
“Грэмми”: Бейонси ялагч боллоо
Image
ТУУЛ ГОЛ ОРЧМЫГ ЦЭВЭРЛЭН 3.5 ТОНН ХУР ХОГООС САЛГАЖЭЭ
Image
IT PARK, ICT GROUP хамтран өндөр технологийн бүтээлч төслүүд хэрэгжүүлнэ
Image
ОЮУТОЛГОЙН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН ГЭРЭЭНИЙ ХЭРЭГЖИЛТИЙГ ХОЁР САРЫН ХУГАЦААНД ШАЛГАНА
Image
Ачих журамд утсаар мэдэгдэнэ гэж зохицуулаагүй
Image
Аса аваргын дараагийн өрсөлдөгч тодорчээ
Image
УУЛЧИД ХАН ТЭНГЭР УУЛЫГ ЗОРИЛОО
Image
Глобаль сан 2018-2020 онд ДОХ, сүрьеэгийн чиглэлээр 10 сая ам.долларын санхүүжилт олгоно
Image
СУУТ НАЙРАГЧДЫН МЭНДЭЛСЭН ӨДӨР
Image
2017 оны өвөрмөц хуанли /Улаан үст нүцгэн эрчүүд/
Image
Хосуудын араар тавихад нөлөөлдөг 8 хүчин зүйл
Image
Image

"Юмтай" нь бус "Номтой" нь

"Эхлэл, босолт, өсөлт" гэж бичдэгтэй нэг их маргаад байх хүн байхгүй байх аа. Аливаа хэлний зөв бичгийн дүрэмд үгийн үндэс язгуур эвдрэхгүй байх гэсэн гол зарчим байдаг л даа. 

Гэтэл сүүлийн үед "эхэлдэг, босч, өсч" гэж бичих явдал ихээхэн газар аваад байгааг та анзаарсан уу? Ингэснээр бичлэгийн эхэнд жишээ авсан үгнүүдийн үндэс язгуур эвдрээд ирж байгааг ажиглаж байгаа биз дээ? Та бүхэн хэрэг болгоод дээр бичсэн хувилбараас гадна зүй ёсны "эхлэдэг, босож, өсөж" гэсэн зөв хувилбарыг нь гүүглдээд үзээрэй. Аль аль нь гараад л ирэх вий?

Миний бага залууд "босож", "өсөж" хэмээн бүх нийтээрээ маргаангүй бичиж болоод байсан үгсийг яахаараа дээрх мэт чимээгүй хувиргаад эхлэв ээ? Хэл бол аливаа үндэстний соёлын хамгийн чухал бүрэлдхүүн хэсэг. Нөгөө талаар маш хувьсамхай шинж чанартай байдаг зүйл. Тэр нь голчлон ярианы хэлний хөгжлөөс хамааралтай байдгийг бичгийн хэл нь барьж тогтоох, хашиж хамжааргалж байдаг учиртай л даа.Бидний сайн мэдэх англи хэлний бичлэг дуудлагын зөрүүтэй байдал үүний тодорхой жишээ юм. Өөрөөр хэлбэл англи хэлний бичлэг бүр 13 дугаар зууны хэв шинжийг агуулж байгаа гэлцдэг.

Монголчууд бид "нийтлэг" гэдэг утгаараа харьцангуй бат цул үндэстэн. Харин улс төр, үзэл бодол, нам эвсэл, шашин шүтлэгийн хувьд ноцтой ялгаран хуваагдаад удаж байгаагийн дээр бичгийн соёлын хуваагдал чимээгүйхэн нэрмэж эхлэсэн нь сайны ёр хэрхивч биш байх аа. Төрийн эрх барих байгууллагаас "чээж" хэмээн ярьж бичих захирамж гарсан боловч тэрийг хэрэгжүүлж байгаа хүн хэд байдаг бол?

"шоколадыг" боргол, "кофег" борхош, "цементийг" гахиур хэмээн ярьж бичих лүндэнг түрүүчийн ерөнхийлөгч гаргасныг мэдэж байгаа хүн тийм олон байдаг болов уу? Энд ч гэсэн дэлхий нийтээр түгээмэл хэрэглэдэг үгсийг өөрийн үндэсний хэлний дуудлагын онцлогт нийцүүлэн нутагшуулах учиртай гэсэн хэл шинжлэлийн бас л нэг гол зарчим алдагдсаныг харж байна уу? Хэл соёлын дархлаагаа айхтар дээдлэдэг, хэлний талаарх төрийн маш нарийн бодлоготой Хятадууд ч "Цяокөли", "кафэй" гээд дуудлагаар нь зээлдэн авсан байдаг л даа.

Түрүүчийн удаа намайг иймэрхүү зүйл бичихэд нэг нүүр номын анд ихээхэн эгдүүцэн маргаж билээ. Би түүнийг аль нэг сургуулийн Монгол хэлний багш юм болов уу гэсэн таамаглалаа коммент хэсэг дээр бичсэн. Гэтэл "Би жирийн инженер хүн. Инженер хүн эх хэлээ хайрлан хамгаалж болохгүй юу?" гэж бичсэн байна лээ. "Инженер гэлтгүй хүн болгон эх хэлээ эрдэнэ мэт дээдлэн хайрлах учиртай." Харин хэл шинжлэл гэдэг бол үнэндээ инженерийн мэдлэгээс тэгтэл хол дутахгүй нарийн мэдлэг ухаан юм л даа. Инженерийн ухаанд ганц эрэг шураг дутахад л техник тоног төхөөрөмж ажиллагаагүй болчих тохиолдол байдаг байж таарна. Тэгвэл Монгол хэлэнд маань "үгийн язгуур эвдрэх", "бичлэгийн зөрүүтэй байдал" гэсэн чимээгүй аюул зугуухан газар аваад байгааг ганц нэг эрэг шураг дутсан төдийхөнтэй яахин зүйрлэж болох билээ?

Эх оронч үзэл их жаахан юмнаас эхлэдэг байж мэдэхийг би түрүү түрүүчийн бичлэгүүддээ цөөнгүй дурьдаад байгаа. Монгол хүн болгон байгальдаа хог хаядаггүй зуршлыг хэвшүүлж, эх хэлээ зөв, цэгцтэй сайхан сурч хэрэглэдэг байх нь иргэний үүрэг төдийгүй эх оронч үзлийн тань илрэл байж ч болох юм шүү. Тэр дундаа хүүхэд залуус маань бүгдээрээ үндэсний монгол бичгээ гарамгай сайн эзэмшиж төрийн албанд орж ажиллах залуусын өмнө "Юмтай" биш "Номтой" байх гэсэн өндөр босго тавьж өгмөөр санагдана.

Хятад судлаач Д.Болдбаатар

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6