Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН АЙЛЧЛАЛТАЙ ХОЛБОГДУУЛАН СЭТГҮҮЛЧДИЙН СОНИРХСОН АСУУЛТАД ХАРИУЛАВ
Image
ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН БАЙГУУЛЛАГУУД ӨНДӨРЖҮҮЛСЭН БЭЛЭН БАЙДАЛД АЖИЛЛАЖ БАЙНА
Image
ОН ГАРСААР 12 ХҮН УСНЫ ОСЛООР АМЬ НАСАА АЛДААД БАЙНА
Image
ЧЕХЭЭС ДАХИН ДӨРВӨН ТАХЬ АВЧИРЧ, ХОВДОД НУТАГШУУЛНА
Image
ЭЛСЭЛТИЙН ЕРӨНХИЙ ШАЛГАЛТАД АНХ УДАА ШИЛЭН ТЕХНОЛОГИ НЭВТРҮҮЛЛЭЭ
Image
ҮЕР УСНЫ ГАМШГААС СЭРГИЙЛЭХИЙГ АНХААРУУЛЖ БАЙНА
Image
СИНГАПУРТ СУУГАА ДИПЛОМАТ КОРПУСТ ЗОРИУЛАН “DISCOVER MONGOLIA” АРГА ХЭМЖЭЭГ ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ЗАМ ГҮҮРИЙН ЗАСВАР ШИНЭЧЛЭЛИЙГ ТҮРГЭТГЭХИЙГ ҮҮРЭГДЛЭЭ
Image
ИРГЭД: УВС АЙМГИЙН ЗАСАГ ДАРГА Д.БАТСАЙХАН ӨӨРИЙН ЖОЛООЧ БАЙСАН ХҮНД УГАЛЗ АГНАХ ЭРХИЙГ ХУУЛЬ БУСААР ӨГСӨН
Image
АРХАНГАЙ АЙМГИЙНХАН АСАШЁОРЮҮ Д.ДАГВАДОРЖООР НУТГАА УХУУЛАХГҮЙ
Image
ҮЕР БУУСНЫ ДАРАА БОЛЗОШГҮЙ ЭРСДЭЛ, ХОРДЛОГО, ХАЛДВАРААС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭЭРЭЙ
Image
НАЛАЙХЫН ШИНЭ ЗАМ ГУРАВХАН ЖИЛИЙН БАТАЛГААТАЙ
Image
ЯПОН УЛСЫН ГАДААД ХЭРГИЙН САЙД КОНО ТАРО-ГИЙН МОНГОЛ УЛСАД ХИЙСЭН АЙЛЧЛАЛ ӨНДӨРЛӨВ
Image
ОЛОН УЛСЫН ТЭМЦЭЭНЭЭС ХОЁР АЛТАН МЕДАЛЬ ХҮРТЭВ
Image
ЦАГ АГААРТ ЗОРИУД НӨЛӨӨЛӨХ АЖИЛЛАГААНД 386 ШИРХЭГ ПУУЖИН ЗАРЦУУЛЖЭЭ
Image
УЛААНБААТАР-ЛҮН ЧИГЛЭЛД ТҮР ЗАМ ГАРГАЖЭЭ
Image
Б.ГАЛДАА: ТОДОРХОЙ ХҮЧИН ЗҮЙЛ НӨЛӨӨЛЖ БАЙГАА УЧРААС С.ЗОРИГ АГСНЫ ХЭРЭГ СУНЖИРСАН
Image
“ХААНЫ ЭРЭЛД” ЭНХИЙГ ДЭМЖИХ АЖИЛЛАГААНЫ ХАМТАРСАН СУРГУУЛЬ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
ДАРАЙСАН ЭВЭРТЭЙ УГАЛЗУУДЫН ТОЛГОЙ 1300 КМ-ЭЭС АЧИЖ ИРЭХ ШАЛТГААН ЮУ БАЙВ?
Image
“ЛАНД КРУЗЕР 200” ЗАМЫН ХАЖУУ РУУ УНАЖ 5 ХҮН НАС БАРЖЭЭ
Image
ОДООГИЙН ЗАСАГ НЭГ ДУУЛИАНЫГ НӨГӨӨГӨӨР НЬ ДАРДАГ ИМИЖТЭЙ БОЛЧИХЖЭЭ
Image
ТӨВ АЙМГИЙН ЛҮН БОЛОН ДУНДГОВЬ АЙМГИЙН САЙНЦАГААН ЧИГЛЭЛД ЗОРЧИХГҮЙ БАЙХЫГ АНХААРУУЛЖ БАЙНА
Image
С.АМАРСАЙХАНЫ ТӨРСӨН АХ С.ГАНБАТ ЗАЙСАН, БОГД УУЛ ОРЧМЫН 214 АЙЛЫН ГАЗРЫГ ДАНГААРАА ЭЗЭМШЖЭЭ
Image
ЯПОНД АЖИЛЛАХ ЗАЛУУСЫГ АРАВДУГААР САРД СОНГОН ШАЛГАРУУЛНА
Image
ЦАХИЛГААНЫ ХАЗАЙСАН ШОН, ШУГАМЫН УНЖСАН УТСАНД БҮҮ ОЙРТООРОЙ
Image
ӨНӨӨДРӨӨС НИСЭХ ОРЧМЫН ГАЗРУУДАД ХАЛУУН УС ХЯЗГААРЛАНА
Image
ӨВӨРХАНГАЙ АЙМАГ ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН ҮЗҮҮЛЭЛТЭЭРЭЭ ТЭРГҮҮЛЖ БАЙНА
Image
ЦЭЦИЙН ГИШҮҮНИЙГ ЕСӨН ЖИЛЭЭР ТОМИЛОХЫГ ЭСЭРГҮҮЦЛЭЭ
Image
МОНГОЛ УЛС ЖУУЛЧДЫН НҮДЭЭР: САЙН, МУУ, МУУХАЙ
Image
H.АНХБАЯРЫГ ЭЛЧИН САЙДААР ТОМИЛОХГҮЙ БОЛ Ц.НЯМДОРЖ ЗАСГААС ГАРНА ГЭЖЭЭ
Image
СЭЛБЭ ГОЛД НЭГ ИРГЭН ОСОЛДЖЭЭ
Image
У.ХҮРЭЛСҮХ: МОНГОЛЧУУДЫН ЭРҮҮЛ, ЧАНАРТАЙ АМЬДРАЛЫН НӨХЦЛИЙГ БҮРДҮҮЛЭХЭД МОНГОЛ, ЯПОНЫ СУРГАЛТЫН ЭМНЭЛГИЙН ҮҮРЭГ ЧУХАЛ ЮМ
Image
МЭДЭГДЭЛ
Image
ӨНӨӨДӨР ЦАХИЛГААНЫ ХЯЗГААРЛАЛТ ХИЙГДЭХ ГАЗРУУД
Image
УЛААНБААТАР-МАНДАЛГОВЬ ЧИГЛЭЛИЙН АВТО ЗАМЫГ ТҮР ХААЛАА
Image
ЛҮН СУМЫН ЗАМЫН ХӨДӨЛГӨӨНИЙГ ӨНӨӨДӨР НЭЭНЭ
Image
УЛААНБААТАР-ДАРХАН ЧИГЛЭЛИЙН АВТО ЗАМЫГ ӨНӨӨДРӨӨС ЭХЛЭН ХААЛАА
Image
ҮС ҮРГЭЭЛГЭХ БУЮУ ЗАСУУЛБАЛ ӨЛЗИЙТЭЙ САЙН
Image
НӨАТ: 50 САЯ ТӨГРӨГИЙН НЭГ, 10 САЯ ТӨГРӨГИЙН ХОЁР АЗТАН ТОДОРЛОО
Image
ӨНӨӨДӨР БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛЫН ТОЙМ
Image
УЛААНБААТАР ХОТОД БОРОО ОРНО
Image
УЛААНБААТАР, ЛҮН ХООРОНДЫН ЗАМЫН ХӨДӨЛГӨӨНИЙГ ТҮР ХААВ
Image
ДАВАА ГАРИГТ ЦАХИЛГААН ШУГАМ СҮЛЖЭЭНД ЗАСВАР ХИЙХ ХУВААРЬ
Image
ВЛАДИМИР ПУТИН ШИ ЖИНПИНИЙ ТӨРСӨН ӨДРӨӨР ОРОС ЗАЙРМАГ БЭЛЭГЛЭЖЭЭ
Image
ХӨДӨӨ ОРОН НУТАГ РУУ ЗОРЧИХГҮЙ БАЙХЫГ АНХААРУУЛЛАА
Image
УСАНД БООГДСОН 13 ИРГЭНИЙГ АЮУЛГҮЙ БОЛГОЖ, АЛГА БОЛСОН 4 НАСТАЙ ОХИНЫ ЦОГЦСЫГ ОЛЖЭЭ
Image
ОБЕГ: ҮЕРИЙН АЮУЛААС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХИЙГ АНХААРУУЛЖ БАЙНА
Image
ТЭРГЭНЦЭРТЭЙ ИРГЭД АЖЛЫН БАЙР БИЙ БОЛГОЖЭЭ
Image
МОРЬ УНААЧ ХҮҮХДҮҮДИЙН АЮУЛГҮЙ АЖИЛЛАГААГ ХАНГАХ ТУХАЙ ЗӨВЛӨМЖ
Image
УСАНД БООГДСОН ИРГЭДИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАН АЖИЛЛАЛАА
Image
Эрчим хүчний хөрөнгө оруулалт 4 дахин нэмэгдсэн
Image
Монголоо сонгоё
Image
“ХАТАН ЯТГЫН ЭГШИГЛЭН ТАСРАШГҮЙ” ХАНДИВЫН ТОГЛОЛТ БОЛНО
Image
Тэмээтэй аялагч Байгалмаа Цэрэнгийн нүцгэн зургуудыг ил болгожээ
Image
МУБИС-ийн захирал Д.Мөнхжаргал оюутнуудынхаа амьдралаар тоглолоо
Image
Булган, Төв, Хэнтий аймгууд түймэртэй байна
Image
Цөлжилттэй тэмцэх ба тогтвортой байдлыг эрэлхийлэхээр чуулж байна
Image
Үндсэн хуулийн цэцийн бүрэлдэхүүн хэнд таалагдах ёстой вэ
Image
Автозамын тэмдэглэгээг шинэчлэх ажил үргэлжилж байна
Image
Гэмтлийн эмнэлгийн гаднах нисдэг тэрэгний зогсоол бэлэн болжээ
Image
С.Гантогоо Солонгос улс руу буцлаа
Image
С.Содонгоо: Би эмээдээ 150 наслуулдаг тариа зохион бүтээж өгнө
Image
Жүжигчин О.Дөлгөөн хагас нүцгэн зургаа дэлгэлээ
Image
Э.Энхмөнх: Бокс, жудо шиг медаль авахад нь төрөөс дэмжээд өгдөг бол зүгээр
Image
Солонгос улсын засгийн газраас ард иргэдээ секс ихээр хийхийг уриалжээ
Image
“Real estate 2017” форум өнөөдөр болно
Image
Т.Бархүүгийн хоёр охин аавыгаа ингэж дэмжижээ
Image
Өнөөдөр болох үйл явдал
Image
Нийтийн тээврийн үйлчилгээнд шинэ чиглэл нэмэгдлээ
Image
НӨАТ-ын баримт бүртгүүлэхэд өөрчлөлт орлоо
Image
ХАЛУУН ТОГООНД ЧАНАГДАЖ БАЙСАН ХАВЧ АМЬД ҮЛДЭХИЙН ТУЛД МӨЧӨӨ ӨӨРӨӨ ТАСДЖЭЭ
Image
Ц.Батням: “Ээж намайг тэнгэрээс харж байгаа
Image
Мобиком датагаараа хэрэглэгчээ хохироосоор...
Image
Янжаа бүсгүй Солонгос кинонд тогложээ
Image
Монголд хамгийн өндөр цалинтай хүмүүс ПРОГРАММ хангамжийн мэргэжилтэн
Image
Эмэгтэйчүүдийн эмч: Сарын тэмдэг ирсэн үед дараах 5 зүйлсийг хэзээ ч хийж болохгүй учир нь маш биед муу үр дагавартай
Image
Нүцгэн жагсагчид Ерөнхийлөгчийн ордны өмнө жагсжээ
Image
Эмч Б.Энхзаяа: Харшил нь удамшдаг өвчин
Image
О.Ширмээ: Би гарыг нь цайлгасаан, харин тэр хүн миний сэтгэлийн харыг цайлгасан.
Image
“Улаанбаатар их дэлгүүр” иргэдийн эрхийг зөрчиж байна
Image
ХОЁР ТАЛЫН УУЛЗАЛТЫГ ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ АСУУДЛААРХИ ЗӨВЛӨЛДӨӨНИЙГ УМАРД СОЛОНГОСЫН ТАЛ ЗОГСООСОН АЖЭЭ
Image
Баривчилгаатай, хар жагсаалтад багтсан долоо хоног
Image
Todko samson: Миний бичсэн бүхэн үнэн байг. Би үүнийг л хүснэ
Image
ХӨРӨНГИЙН БИРЖИД ОЛОН НИЙТИЙН ХЯНАЛТ ТОГТООСНЫ ДАРАА БУСАД КОМПАНИЙГ ХУВЬЧЛАХ ЁСТОЙ ГЭВ
Image
“Оогий” буюу О.Оюунцэцэг тушаал дэвшжээ
Image
БАЯН-ӨЛГИЙД МАШИН ӨВСНИЙ ҮНЭ 450 МЯНГАН ТӨГРӨГТ ХҮРЧЭЭ
Image
Есдүгээр сарын 2-нд болох үйл явдал
Image
3 хүн тутмын 1 нь гэр орон, ахуйн нөхцөлд осолд өртөж амь насаа алддаг
Image
ТӨРИЙН АЛБАНЫ ТУХАЙ ШИНЭ ХУУЛЬ ХЭРЭГЖИХЭД ГАНЦХАН ХОНОГ ҮЛДЛЭЭ
Image
Хамгийн баян 8 хүн болон 3,6 тэрбум хүний хөрөнгийн хэмжээ тэнцүү
Image
ГЕРМАН: Сэжигтний мэдээллийг 100 мянган еврогоор үнэлжээ
Image
Сэлэнгэ аймагт өвөлжилт хүнд байна
Image
ГУРАВДУГААР САРЫН ӨРНИЙН ЗУРХАЙ
Image
Богд хааны БОР ЗААНЫ тухай...
Image
“МОНГОЛЫН НУУЦ ТОВЧОО”-НЫ БУРИАД АМАН ХӨРВҮҮЛЭГ НОМЫН НЭЭЛТ БОЛЛОО
Image
“Байгаль орчинд ээлтэй тогтвортой тээвэр” форумыг Монгол Улсад зохион байгуулна
Image
Амттайхан Omurice буюу будаатай омлет хийх жор
Image
С.Эрдэнэ: МАН амлалтуудаасаа увайгүйгээр ухарч байгаад харамсаж байна
Image
БНХАУ: Сансар судлалын шинэ төв нээнэ
Image
Сэлэнгэ аймагт газар хөдлөлт болжээ
Image
2020 ОНД НИЙСЛЭЛД ИЛ ЗАДГАЙ, ЛАНДФИЛЫН АРГААР ХОГ ХАЯЖ БУЛШЛАХЫГ ЗОГСООНО
Image
НАЛАЙХ ДАХЬ МАХ БОЛОВСРУУЛАХ ҮЙЛДВЭР ЭНЭ НАМАР АШИГЛАЛТАД ОРНО
Image
ТАРИАТ СУМЫН ЭМНЭЛЭГ ШИНЭ ТОНОГ ТӨХӨӨРӨМЖТЭЙ БОЛОВ
Image
МҮОНТ-ийн 50 жилийн ойд зориулсан нээлттэй өдөрлөг өнөөдөр болно
Image
ОРОСЫН ЭСРЭГ ХОЁРДУГААР БАГЦ ХОРИГ АРГА ХЭМЖЭЭГ АВАХ ТӨЛӨВТЭЙ БАЙГААГАА МЭДЭГДЖЭЭ
Image
ДҮРСЛЭХ УРЛАГИЙН ШИЛДЭГ БҮТЭЭЛИЙГ УЛСЫН САНД ХУДАЛДАН АВНА
Image
"ТАЛЫН ХӨХ ЧОНОНУУД” ЭХ ОРОНДОО БОЛОХ ТОГЛОЛТОД БЭЛДЭЖ ЭХЭЛЖЭЭ
Image
ДУУЧИН РЕЙН ШИНЭ ЦОМОГ ГАРГАНА
Image
Зэсийн үнийн өсөлт Азид сэргэлт авчирна
Image
Үсээ олон будвал хорт хавдар тусах эрсдэлтэй
Image
Image

Ю.Цэдэнбал энгийнээс энгийн, эгэл ардын өмөг түшиг нь байлаа

Монгол Ардын Нам, төр засгийг 44жил тасралтгүй удирдсан Ю.Цэдэнбалын мөр нь хүрээгүй газар, тэр хүний сэтгэлийн дэм өгөөгүй аймаг, сум, айл өрх монгол нутагт ховор биз гэж бодох юм.
 
Үүнийгбичигчминий! бие Увс аймгийн Тариалан сумын уугуул жирийн нэгэн бөгөөд Ю.Цэдэнбал гэж энэ аугаа хүн манай сумын ард түмний    талаархэрхэнсанаа тавьж байсан болон өчүүхэн миний бие хоёр ч удаа ойр дэргэдээс харж ямар их энгийн хүн бэ гэдгийг биерээ мэдэрч, нүдээрээ харж билээ.Ю.Цэдэнбалын ээж, аав ч манай Тариалан сумын иргэдтэй ямар нэгэн хэмжээгээр холбоотой байсан байдаг.
 
Ю.Цэдэнбалын аав Юмжаа өөрийн малхөрөнгөцөөнтэйбайсан тул мал ихтэй айлын адуу.мал маллаж баруун зусланд айл дагаж нүүдэг байсан байна. Нэгэн ийм нүүдлээр 1920 оны үе юм уу Цэдэнбалыг 4-5 орчим настай байхад Юмжаа баруун зуслан нүүж Хархираан голоор гаталж байтал ачаатай тэмээ хөл алдаж ачаан дээр сууж явсан хүү усанд урсахад нь манай Тариалан сумын иргэн Хархираан ерөнхий даамал “Сахалт хар’’ Жуудгай гэдэг хүн голооргаталжбайсанайлуудад тусалж байгаад Цэдэнбалыг уснаасшүүрчавч аварсан гэдэг.
 
Хархираан ерөнхий даамал одоогийн сумын даргаас ч өндөр эрх мэдэлтэй тэр нутагт тариа тарьж байгаа бүх хүмүүст Хархирааголынусыгхуваарилж тариа тариулдаг хүн байсан. Дашрамд дурдахад Хархираа гол маш ширүүн урсгалтай, айлууд зуслан өөд нүүх үеээр Хархираан уулсын мөнх цас хайлж голын усны төвшин нэмэгдэж нүүдэлчдэд жил бүр иймэрхүү бэрхшээл их учирдагюм.
 
Цэдэнбалдарга 1966 онд Увс нутагт очихдоо тэр үедТүргэнсуманд намын үүрийн дарга байсан сүүлд Монгол улсын гавъяат усжуулагч болсон Ж.Янжив  /манай сумын уугуул/ Түргэн сумын нутаг Их улаан давааны хөтөл дээр даргыг Бөхмөрөн сум явах замд үдэж байхад нь Цэдэнбал дарга Хархираан эхний мөнх цаст уулсыг ажиглан харж байгаад бага насандаа Хархираан голын усанд урсаж аврагдсаныг аав, ээж нь өөрт нь хэлж байсныг дурсаж ярьсан гэдэг.
 
Ю.Цэдэнбал нам, төрийн тэргүүний өндөр дээд албыг хашиж байхдаа ч Тариалан сумын хотон ард иргэдийн талаар байнга санаа тавьж байсан юм. Үүний тод жишээ гэвэл, Ю.Цэдэнбал өөрийнхөө амины 37 ижилтэй азаргатай адуугаа 1957 онд Тариалан сумын “Туяа” нэгдэлд нийгэмчилсэн нь манай сумынард иргэдиин амьдралын сайн сайхны төлөө байнга санаа тавьж байсны нэг илрэл юм.
 
Мөн энэ үед манай сумын ард иргэдийн дунд гэр оронгүй ядуу зүдүү айл их байсан тул Тариалан сумын дарга, Улсын бага хурлын гишүүн байсан Ж.Бадарч агсан Ю.Цэдэнбал даргад хүсэлт тавихад маш хурдан арга хэмжээ авч Намын Төв Хорооны улс төрийн товчоо, СнЗ-ийн тогтоол гаргаж 1956 онд гэр орон муутай 70 өрхөд берзентэн гэр олгуулж байсан байдаг.Мөн 1972 оны 1-р сард Ж.Янжив Тариалан сумын намын дарга байхдаа Цэдэнбал даргатай биечлэн уулзаж сумын иргэдийн амьдрал, ахуйг танилцуулж СнЗ-ийн тогтоол гаргуулж сумын төвд 18 айлын орон сууц барих, 24 айлд шинэ гэр ,3000м бор эсгий олгуулах, 10 хүүхдийг их, дээд сургуульд явуулж үндэсний боловсон хүчин бэлтгүүлэх зэрэг шийдвэр гаргуулж холбогдох байгууллагуудад үүрэг өгч байсан байдаг.
 
Ийнхүү Ю.Цэдэнбал Монгол орноо нийгмийн хөгжлийн хоцрогдлоос гаргахын төлөө цаг наргүй ажиллахын зэрэгцээ тухайлсан нэг сумын төлөө хэрхэн санаа тавьж байсан нь манай Тариалан сумын талаар түүний авч байсан арга хэмжээнээс харагддаг.
 
Ю.Цэдэнбал дарга, миний аав Б.Буянт хоёр нас чацуу бөгөөд тэдний багын амьдрал адил төстэй санагддаг юм.Аав минь хошууны сургуульд хоёр ч удаа түр хугацаагаар сурч байсан гэдэг боловч их залуудаа нас барсан тул чухам хэдэн онд сурч байсныг мэдэхгүй юм.Аав минь 15 настайдаа сумын бичээч, дараа нь сумын түр сургуульд багшилж байсан. Энэ бүхэн аавтай минь адилхан санагдаж энэ сайхан хүнийг ойрхноос харахыг хүсдэг байлаа.
 
Би бага насандаа ааваасаа хагацаж цаашид суралцаж чадаагүй тул “Туяа” нэгдлийн барилгын салбарт ажиллаж байгаад 1965 оны намар Ховд аймгийн театрын дэргэд сумын кпубийн эрхлэгч нарыг бэлтгэх нэг жилийн курсэд ирж энд баруун дөрвөн аймгийн 40-өөд хүн суралцсан юм. Өвөл нэгдүгээр cap гараад Ю.Цэдэнбал дарга Ховд аймагт ирэх болсон тул Ховдын театр соёлын ажилтны курсэд сурч байгаа -бид бүхнийг оролцуулаад томоохон хэмжээний концерт бэлтгэж тоглуулсан юм.
 
Театрын тоглолт өргөн бүрэлдэхүүнтэй сайхан болж би хамгийн сүүлийн найрал хөгжимтэй хоор дууны урд бүжиг, биелгээний номерт тоглоод концерт төгсөж хөшиг хаасны дараа Ю.Цэдэнбал даргын сэтгэл нь их хөдөлчихсөн тайзан дээр гарч ирээд маш их баяртайгаар урьд нь бүжиг хийсэн залуучууд биднийг бүгдийн тэвэрч үнсээд, хөгжимчид, найрал дуучидтай бүгдтэй гар барьж баяр хүргэж дунд нь суугаад зураг авахуулж байсан юм. 
 
Ийнхүү соёлын сургуульд сурч том театрын жүжигчдын дунд тоглолтод орж, урьд өмнө нь зөвхөн барааг нь харахыг хүсдэг байсан тэр том хүнд тэврүүлэн үнсүүлсэн минь бага залуу насанд тохиолдсон хамгийн баяртай мөч байлаа. Ю.Цэдэнбал дарга бүх жүжигчид, театрын удирдлагатай маш энгийн, элэгсэн сайхан харьцаж баяр хүргээд явсан нь концертод алдаа гарах вий гэж айж байсан жүжигчид, багш нарыг баярлуулж байсан нь санаанаас гардаггүй юм.
 
Дараагийн нэг сайхан учрал бол цэргийн алба хаахдаа Ю.Цэдэнбал даргын хамгаалалтад байсан явдал юм. Миний бие 1967 онд цэргийн албанд явж НАХ Яамны харъяа 05-рангид очиж нэг жил бага даргын сургуульд төгсөөд тусгай хорооны 1-р ротод салааны орлогч болж, Монгол Улсын нам, төрийн тэргүүн Ю.Цэдэнбал даргын харуулын захирлаар очсон юм. Улсын тусгай хамгаалалттай газар тэр тусмаа Ю.Цэдэнбал даргын харуул хамгаалалтад өндөр шалгуураар цэргүүдийг авдаг байсан гэдэг.
 
Чухам намайг ямар шалгуураар тавьсныг мэдэхгүй, бага даргын сургууль төгсөөд ангийн даргын тушаалаар Ю.Цэдэнбал даргыг 1968 оны тавдугаар сараас 1970 оны зургадугаар сарын дунд хүртэл бүтэн хоёр жил нэг cap өдөр тутам аюулгүй байдлыг харж хамгаалах нэр хүндтэй үүргийг хүлээж билээ. Даргын байрны дотуур комиссар харуулын захиралтай байнга холбоотой байж дарга өглөө ажилд явах, гэртээ буцаж ирэх, өглөөний гимнастик хийх бүрийд харуулын захирлыг дуудаж давхар хамгаалалт хийдэг байсан.
 
Дарга өглөө эрт ажилдаа явж оройд голдуу 22, 23   цагт юм уу заримдаа шөнийн 01,02 цагт гэртээ ирдэг байлаа. Хичнээн орой ирсэн байсан ч өглөө яг 06 цагт хашаан дотроо 20 минут орчим гимнастик хийдэг. Биднийг хамгаалалтад байхад Ю.Цэдэнбал 53, 54 насны ид сайхан ажил хөдөлмөрийн оргил үе нь байжээ.
Учир нь би хоёр жил гаруй хугацаанд хашаа, байранд нь хамгаалалт хийж байх үед Ю.Цэдэнбал даргыг гэртээ амарч өнжиж байна гэж ер сонсож байгаагүй. Амралтын өдөр байсан ч дарга ажилтай байгаа гэнэ гээд өглөө гараад орой ирдэг байсан юм. Гэр орноор нь хүмүүс ховорхон ирнэ. Баяр ёслол ч юм уу зарим онцгой үед Улс Төрийн Товчооны гишүүд ирдэг.
 
Ирэх хүмүүсийг комиссар харуулын Захиралд урьдчилаад мэдэгдцэг. Тэдгээр хүмүүс яг цагаа барь жирээд 2 цаг орчим байгаад зэрэг тараад явдаг байв. Ах дүү нараас нь Төв номын санд ажилладаг Цэнд гэж дүү нь хааяа алхаж ирнэ. Дүү нь байсан ч заавал комиссараас асууж зөвшөөрөл авч дошогшоо оруулдаг хатуу зарчимтай байсан. Даргын хашаанд Нэлгэр гэдэг эмэгтэй дүү нь хоёр хүүхэдтэйгээ 2 өрөө байранд амьдардаг байсан юм. Эхнэрийнх найз орос хүүхнүүд үе үе ирдэг.
 
Тэр үед даргын том хүү Владислав нь Орост сурдаг байсан бөгөөд амралтаар гэртээ ирсэн үедээ найзуудаа дагаж гадуур явж комиссарууд араас нь харуулдах гэж нэлээд ажил болдог байсан. Бага хүү Зоригоод гэрээр нь орос багш ирж хичээл заадаг, хашаан дотор жаахан дугуй мөсөн талбай бэлдэж тэндээ багштайгаа тэшүүрээр гулгаж нэлээд цаг авдаг байлаа.
 
Ю.Цэдэнбал даргын ар гэрийн амьдрал нэг иймэрхүү байдпаар өдөр бүр үргэлжилдэг байсан юм. Миний бодоход 1960-аад оны сүүл үед Монгол орон хөгжлийнхөө шинэ үе рүү дөнгөж орж эхэлж байсан бөгөөд Улаанбаатар хотоо хөгжүүлэх улс орныхоо ирээдүйн хувь заяааны төлөө бүтэн нэг өдөр амрах ч завгүй өдөр, шөнөгүй нойр, хоолоо хасан ажиллаж байсныг харуул, хамгаалалтанд нь хоёр жил гаруй ажиллаж ойроос харж байсны хувьд мэдэх юм.
 
Ю.Цэдэнбал улс орны тэр их ажлын хажуугаар харуулын цэрэгтээ ч анхаарал тавьж шинэ жил, улсын их баяр наадам, Октябрийн баярын өдрүүдэд харуулын цэргийн тоогоор тусгай бэлэг бэлдэж бидэнд өгдөг нинжин сайхан сэтгэлтэй нэгэн байлаа. Тэр үед гадуур байдаггүй ховор жимс, үнэтэй сайхан чихэр бэлгэнд өгнө. Тиймээс дээрх гурван баяр болохыг харуулын цэргүүд хамгийн их баяртаа угтаж төрийн тэргүүн Ю.Цэдэнбал даргын гарын бэлгийг авч байсандаа би одоо ч баяртай байдаг юм.
 
Өчүүхэн миний бодоход 20-р зууны эхэн үеийн хоцрогдол хэвээрээ байсан Монгол орныг 1940- 1984 оны хооронд 44 жил удирдахдаа боловсрол, эрүүл мэндийн бүрэн бие даасан тогтолцоотой, бүх нийтээрээ бичиг үсэгтэн болж, хүн ард эрүүлжиж, ажил орлоготой хот, хөдөөгүй хөгжил нь жигдэрсэн, өмнөхтэй харьцуулахад танигдахын аргагүй Монгол орон болсныг Бал даргын олон жилийн нөр их хөдөлмөртэй холбохгүйгээр төсөөлөх аргагүй юм.
 
Цэдэнбал дарга 44 жил төр, засгийн өндөр албанд байхдаа төрсөн нутагтаа дөрөвхөн удаа очсон. Жилд нэг, хоёр удаа Орост голдуу явж хагас, дутуу амарч байсныг нь одоо үеийн төр, засгийн өндөр албан тушаалтнуудын гадаад, дотоод айлчлал, олон арга хэмжээнд байнга оролцож байгаа хүмүүстэй харьцуулахад үнэхээр өрөвдмөөр дүр зураг харагддаг.
 
Энэ их хүний ажиллаж хөдөлмөрлөж байгаа үлгэр жишээг ойроос харж байсан миний бие ч сурах, боловсрох өндөр шаардлага өөртөө тавьж ажиллан зохих боловсрол эзэмшин олон жил намын ажил хийж,1990 оны анхны ардчилсан сонгуулиар сумынхаа ард иргэдийн итгэл хүлээж АИХ-ын депутатаар сонгогдож, Монгол Улсын шинэ үндсэн хууль батлалцах гавъяатай үйл хэрэгт оролцов.
 
МАХН-ын 22-р их хуралд төлөөлөгчөөр оролцож, Увс аймгаас сонгогдсон төлөөлөгчид бидний санал, санаачлагаар Цэдэнбал даргынхаа намын шийтгэлийг арилгаж, гишүүнчлэлийг сэргээсэн нь буурал даргынхаа хийж явсан ажлын ариун үйлийг сэргээхэд бидний оруулсан бага ч болов буян болсон болов уу гэж бодох юм.
 
АИХ-ын депутат асан, 
Үндсэн хууль тогтоогчдын холбооны гишүүн Б.Мөнгөн

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6