Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Сургалтын төлбөрийн хөнгөлөлт эдлэхэд бүрдүүлэх баримтын жагсаалт
Image
Санхүү, хууль, уул уурхайн чиглэлээр мэргэшсэн хүмүүс  “Оюу толгой” ХХК-ийн ТУЗ-д  Монголын талыг төлөөлнө
Image
“Олон улсын залуучуудын ногоон наадам” Монголд анх удаа болно
Image
МАН-ын Хяналтын хороо Н.Номтойбаярыг хасах шийдвэр гаргав
Image
Зах худалдааны төвүүдийг хаах шийдвэр гараагүй
Image
Төрийн албаны шалгалт хойшиллоо
Image
Ерөнхий боловсролын сургуулийн бага ангийн сурагчдад зориулсан теле хичээлийн хуваарь
Image
ЦЭЦЭРЛЭГ, ЕРӨНХИЙ БОЛОВСРОЛЫН СУРГУУЛИУДАД ТЕЛЕВИЗЭЭР, ИХ, ДЭЭД СУРГУУЛИУДАД ДОТООД ЦАХИМ СҮЛЖЭЭГЭЭР ХИЧЭЭЛ ЗААНА
Image
Шинэ коронавирусын халдвараас урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж
Image
Мнгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Норвег дахь айлчлалын хүрээнд 1900-аад оны үеийн монголчуудын тухай түүхэн гэрэл зургийг дэлгэн үзүүлэв
Image
400 гаруй иргэн хилээр орж ирсэн байна
Image
Д.Цогтбаатар: Улаанбаатар хотын амбулаторын нийт үзлэгт амьсгалын замын өвчлөл 14,2 хувийг эзэлж байна
Image
Мөс цөмрөх аюулаас урьдчилан сэргийлье
Image
МУГЖ Э.Амартүвшин дуурийн "Оскар”-т нэр дэвшчээ
Image
Хонконгийн эрдэмтэд короновирусын халдварын тархалтыг 4,5 сард оргилдоо хүрнэ тооцоолжээ
Image
Зах, худалдааны төвүүдийг хаахгүй
Image
Ё.Баатарбилэг: III, IV сард 5 долоо хоног бямба гарагт хичээллэж, багш нарт илүү цагийн мөнгийг олгоно
Image
Ухань хотын эмчийн үхэлтэй тэмцэж буй өдрийн тэмдэглэл
Image
Багш нарыг цалинтай амраана
Image
Төрийн албаны шалгалт тодорхойгүй хугацаагаар хойшиллоо
Image
Ирэх даваа гарагаас 13 телевизийн сувгаар сурагчдад хичээл заана
Image
Үндсэн хуулийн цэцийн Дунд суудлын хуралдаан болно
Image
Хүнсний бүтээгдэхүүний үнийг нэмэхгүй, нийлүүлэлтийг таслахгүй гэдгийг "Улаанбаатар Гурил", "Номин" ХХК мэдэгджээ
Image
Засгийн газар хуралдаж байна
Image
Ихэнх нутгаар цас орж, хүйтэрнэ
Image
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Норвегийн Парламентын Ерөнхийлөгчтэй уулзлаа
Image
ӨНӨӨДӨР: НЗДТГ-ын удирдлагууд цаг үеийн асуудлаар мэдээлнэ
Image
Айсандаа адуу үргээдэг Ч.Улаан сайд
Image
Корона вирусын халдвартай өвчтөнтэй нэгдүгээр зэргийн хавьталтай хүн Улаанбаатарт ирээд гурав хоножээ
Image
Төрийн албаны шалгалт хойшиллоо
Image
ЖАГСААЛТ: Үйл ажиллагааг нь зогсоогоод буй соёл, урлаг үзвэр үйлчилгээний 42 байгууллага
Image
Тагнуулын ажилтнуудыг 461-р ангид хорьжээ
Image
Б.Жаргалсайхан: Н.Номтойбаярыг яллах талын нотлох баримтыг цуглуулж байна
Image
ЭМЯ: Австралид очсон Монгол иргэнээс коронавирусийн халдвар илэрсэн
Image
ВИДЕО: АН-ын дарга С.Эрдэнийн үг биеллээ олж эхэлжээ
Image
Эм ханган нийлүүлэх байгууллагууд амны хаалт, гар халдваргүйжүүлэгч бодисоо дуусч, дахин хангалт хийхээр захиалга өгсөн гэв
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Норвегийн Угсаа залгамжлах Хунтайж Хааконтой уулзлаа
Image
“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын 2019 оны онцлох 10 үйл явдал
Image
“Web awards” наадмын “Орон нутгийн шилдэг сайт”-аар www.erdenettoday.mn шалгарлаа
Image
Эрдэнэт үйлдвэр санхүү, мөнгөний оновчтой бодлого хэрэгжүүлсний үр дүнгээр ажилчдаа урамшууллаа
Image
“Уурхайчдын их цэнгүүн” ёслол төгөлдөр боллоо
Image
2020 онд индукцийн технологиор ган бөөрөнцөг үйлдвэрлэх хос шугам ашиглалтад орлоо
Image
Т.БАТМӨНХ: Цаг зогсдоггүйтэй адил бидний ажил хэзээ ч дуусдаггүй...
Image
Эрдэнэт үйлдвэрийн Авто тээврийн цехийн Белазын жолооч М.БОЛДБААТАР
Image
Эрүүл мэндийн үзлэгийг ирэх сарын 15-нд дуусгавар болгоно
Image
Даваанямын ЗОРИГТХҮҮ
Image
Д.Уламмандах: Уурхайн геотехникийн ажлыг шинэ шатанд гаргах нь ирэх оны том зорилтын нэг
Image
Үйлдвэрийн ахмадуудын үлгэр дууриалал
Image
Корона вирусын халдварын улмаас нас барсан хүний тоо 106 хүрээд байна
Image
Ажилд оруулна гэсэн залилангийн хэргийн хохирогч болохгүй байхыг сэрэмжлүүлж байна
Image
14 компанийн 35,552 хувьцаа арилжжээ
Image
Нээлттэй хүн
Image
Төрөөд 2 хоносон нярайг хүчээр алхуулжээ
Image
Ц.Мянганбаярын нялх амраг нийслэлийн утаанаас зугтаав
Image
Отгонбилэгийн Содбилэг яагаад чимээгүй болов?
Image
Өнөөдрийн 18:00 цагаас эхлэн архи, согтууруулах ундаа зарахыг түр хориглолоо
Image
Д.Арвин: Намын шинэчлэл зөвхөн даргын асуудал биш
Image
Хувцсандаа даруулж үхсэн явдал Испанид гарчээ.
Image
90-ээд оныхон бид бол СҮҮЛЧИЙН ХҮМҮҮС
Image
Коронавирусын аюул Монголд нүүрлэсэн үү?
Image
П.Цагаан: “Бороо орж, Трампыг тэнгэр харж үзлээ” гэж хэлсэн
Image
Ц.Элбэгдорж: Эхийн хэвлий дэх ураг үгүй болох хэмжээнд хүрсэн энэ нөхцөл байдал бол гамшиг
Image
Деклан ингэж өөрчлөгджээ
Image
“Монгол барби” О.Оюунцэцэг унжсан хөх, язарсан гэдсээрээ бахархав
Image
Мексикт 15 настай хүү ангийнхан руугаа гал нээв
Image
УИХ-аар юу хэлэлцэх вэ?
Image
АН-ын даргын сунгааг “Буян” Жагаа юунд бужигнуулах гээд байна вэ?
Image
Шүүгдэгч шүүхийн танхимд амиа хорлохыг завджээ
Image
Улаан манжингийн шүүсээр ходоод, бөөрөө цэвэрлэх арга хадгалаад аваарай
Image
Үс засуулбал эрхтэн хурц болно
Image
Өнөөдөр хонь өдөр
Image
АНУ-ын Тагнуулын Төв Газрын 13 сая хуудас материалыг онлайн болголоо
Image
Жүжигчин Гэрэлцэцэг үе мултарсан залуутай найзалдаг
Image
Ч.Цэлмүүний далд авьяас юу вэ
Image
Монголбанкны Хяналтын зөвлөлд нэр дэвшигчдийг томилох асуудлыг хэлэлцэв
Image
Цагаан батга яагаад үүсдэг вэ?
Image
Эмма Стоун: Ялагч болохыг маш их хүссэн
Image
УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай, "Гацуурт"-ын Л.Чинбат нарын гэрт хулгай оржээ
Image
Х.Тэмүүжингийн татан буулгасан Дотоодын цэргийг С.Бямбацогт дахин байгуулна
Image
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж утааны асуудлаар мэдээлэл өгнө
Image
Бизнесийн гараагаа санаанд оромгүй зүйлээр эхлүүлж байсан дэлхийд алдартай 18 компани
Image
Ургацынхаа 40 хувийг алдах нь
Image
Цагаан сар ба оньсон тоглоом
Image
УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүүг ярилцлагын мастер “нүцгэлсэн” нь
Image
БОКСЧИН Э.ЦЭНДБААТАР БОЛГАРААС МӨНГӨН МЕДАЛЬ ХҮРТЛЭЭ
Image
Казах эрийн зэвсгийн гайхамшиг +18
Image
ХӨДӨЛМӨРИЙН ХӨЛСНИЙ ДООД ХЭМЖЭЭГ ШИНЭЧЛЭН ТОГТООХООР ТОХИРОЛЦОВ
Image
Амьсгалын замын халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх сургалт болов
Image
Монгол улсын засгийн газар БНХАУ-ын төрийн өмчит аж ахуйн нэгжүүдийн нэхэмжлэлтэй арбитрын маргаанд ялалт байгууллаа
Image
Дэлхийн шилдэг "Загалмайлсан эцэг" киноны бодит түүх
Image
ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ ШАТАХУУНЫ ҮНИЙГ НЭМЭХГҮЙ БАЙХ ШИЙДВЭР ГАРЛАА
Image
Б.ДЭЛГЭРМАА: ИРГЭД ТАРВАГАН ТАХАЛ ГАРЧ БОЛЗОШГҮЙ ЭРСДЭЛТЭЙ ГАЗРААР ЯВАХ ХЭРЭГГҮЙ
Image
Ж.Эрдэнэбат: НҮБ-д талархал илэрхийлье
Image
22 настай залуу Казахстаны миссийн финалд шалгарчээ
Image
Шуурхай:ЯГ ОДОО УИХ-ын гишүүн Б.Ундармаагаас АТГ-ынхан байцаалт авч байна
Image
ОСОЛДСОН ГУРАВ ДАХЬ ИРГЭНИЙ ЦОГЦСЫГ ГАРГАЛАА
Image
Н.Оюундарь хатагтай төрийн ёслолын ажиллагааг "лагерийн" хувцсаар "чимлээ"
Image
М.Шарапова "Токио-2020" Олимпт оролцож магадгүй
Image
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ:ҮЙЛДВЭРЛЭСЭН ОН САР БИЧИГДЭЭГҮЙ БЯЛУУГ ХӨЛДӨӨСӨН БАЙДЛААР ЗАРЖ БАЙЖЭЭ
Image
Л.Болд: Засгийн газар 100 хоногт бал сараа тэмдэглэж, бялуу хуваарилахаас өөр ажил хийгээгүй
Image
А.Цогцэцэг гуай хүүхдийн өвчлөлөөр бизнес хийгсдээ хянаж чадахгүй бол ажлаа өг
Image
Iphone 8 ямар дэлгэцтэй гарах вэ?
Image
Сураг ажиг: Жүжигчин Амараагийн эгч ТНБД-ын сонгон шалгаруулалтад тэнцжээ
Image
Г.АЛТАН: ДАМПУУРСАН “КАПИТАЛ” БАНКНААС БУСАД ХОХИРОГЧДЫН АДИЛ НЭГ Ч ТӨГРӨГ АВЧ ЧАДААГҮЙ ЯВНА
Image
БНСУ-ын иргэн Шин Ён Сүг “Найрамдал” медалиар шагнав
Image
Толгойн өвдөлтийг намдаах цэгэн массаж хийх арга
Image
НИЙТ НУТГААР ӨВӨЛЖИЛТ ХЭВИЙН БАЙНА
Image
Б.Халиун: Өсвөр насны хүүхдүүд “Асрамжийн газрынх” гэж хэлж чаддаггүй
Image
ТӨРИЙН ӨМЧИЙН КОМПАНИЙН УДИРДЛАГУУДЫН ЦАЛИНГ 30-60 ХУВЬ БУУРУУЛНА
Image
Яндангийн хэрэглээг хязгаарлана
Image
Image

Ц.Өлзийтогтох: Цүнх баригчдын шуналаас болж, монголчууд бид өнөөдөр дэлхийд хориглодог шүлхийтэй мах идэж байна

Монгол Улсын 21 аймгийн 11-д малын гоц халдварт шүлхий өвчин гараад байна. Тодруулбал, Дорноговь, Дундговь, Булган, Төв, Өмнөговь, Хэнтий, Дорнод, Сүхбаатар, Говьсүмбэр, Орхон, Архангай гэсэн 11 аймгийн 27 сумын нутаг, шүлхийн голомт бүртгэгдэж, 30 цэгт хорио тогтоогоод байгаа билээ. Малын гоц халдварт шүлхий өвчний дэгдэлт буурахгүй, улам хүрээгээ тэлсээр байгаа нь ямар шалтгаантай, авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээ хэр бодит вэ, үүний сөрөг нөлөө юу вэ, шүлхий бизнес болсон уу зэрэг цаг үеийн асуудлаар “Био комбинат” ТӨҮГ-ын Ерөнхий технологич Ц.Өлзийтогтохтой ярилцлаа.

-Өнгөрсөн жилүүдтэй харьцуулахад энэ жил шүлхийн тархалт харьцангуй өндөр байна. 21 аймгийн 11-д шүлхий өвчин дэгдлээ. Тархалт өндөр байгаа шалтгааныг та юу гэж харж байна вэ?

-Шүлхийн вирус Монгол даяар тарчихсан. Бүгд л шүлхий гарахыг нь, зориуд тарааж байгааг мэдэж байсан. 2000 онд анх энэ өвчин бүртгэгдээд, зарим онд зүүн аймагт шүлхий гараад, зарим онд гарахгүй байсан. Гэтэл сүүлийн хоёр жилд төв рүүгээ ороод ирлээ. 2016, 2017 оны сонгуультай холбоотойгоор нөхдүүд өөрсдөө шүлхий ийм хурдацтай тархах нөхцөлийг бүрдүүлсэн. Сонгууль гэж сүлжиж давхидаг, шүлхийн тохиолдол илэрвэл орон нутгийн сонгуулийн дүнд нөлөөлнө гэж нуун дарагдуулсан нь энэ нөхцөлийг бүрдүүлсэн. Шүлхийтэй гэдэг дүгнэлт гарчихвал тухайн аймгаас мах, махан бүтээгдэхүүн гаргаж болохгүй учраас нуун дарагдуулах тохиолдол ч байсан. Үүний дээр чанаргүй вакцин авчирч тарьж шүлхий тарааж байна. Анх ОХУ-аас таардаг таардаггүйг нь мэдэгдэхгүй хоёр удаагийн давталттай тарьдаг вакциныг авчирч нэг удаа тарьсан. 14-21 хоногийн зайтай хөнгөн цагааны усан ислийн гелт вакцин гэж бий. Тэр вакциныг хагас тунгаар тарьж малчдыг ч хуурсан. Малын эмч нарыг ч хуурсан. Энэ байдлаар вакцин үйлчлээгүй өнгөрсөн. Харин өнгөрсөн жил буюу 2017 онд ямар ч улсад хүлээн зөвшөөрдөггүй вакцин авчирч тарьсан.

-Энэ жилийн хувьд бас л ОХУ-аас 7.1 сая вакцин авах болж эхний ээлжийн вакцин орж ирсэн гэсэн мэдээлэл бий. Энэ вакцин чанартай юу. Хүлээн зөвшөөрөгдсөн вакцин мөн үү?

-7.1 сая тунг чанартай эсэхийг би мэдэхгүй. Гэвч хуулийн дагуу Монгол Улсын төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр 100 сая төгрөгөөр дээш бараа үйлчилгээ авах бол нээлттэй тендер зарлах ёстой. Гэтэл тендер зарлалгүй Хөдөө аж ахуйн яам өөрөө ОХУ-ын нэг компанитай гэрээ байгуулсан нь ашиг сонирхлын зөрчил байгаа гэдгийг харуулж байна. Өнгөрсөн жилийн хувьд тендер зарлаж вакцин авдаг байсан. Энэ жилийн хувьд тендер ч зарлаагүй. Монгол Улсын Засгийн газар, Хөдөө аж ахуйн яам болон Мал эмнэлгийн үржлийн газарт ч тэр хуулиас дээгүүр шийдвэр, тушаал, захирамж байх ёсгүй. Өвчин гарах нь тодорхой. Шүлхийн вакцин худалдаж авахаар улсын төсөвт суулгасан. Тендер зарлах хугацаа тэдэнд байсан.

-Шүлхий гарлаа гэхэд авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээний хувьд гол цөм нь вакцин байдаг. Ер нь олон улсын хэмжээнд энэ өвчинтэй хэрхэн тэмцдэг юм бэ. Вакцин ер ашиглахгүй байх боломж бий юу?

-Нэгд, тархаахгүй байх боломж байсан. Хоёрт, одоо зөв арга хэмжээ авбал тархалтыг зогсоох боломжтой. Шүлхийн эсрэг авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээ өмнөх жилүүдэд дандаа буруу байсан, өнөөдөр ч буруу байна. Магадгүй маргааш ч буруу байх болно. Олон улсын хэмжээнд шүлхийн эргэн тойронд мэргэжлийн үүднээс 4 арга хэмжээ авч хэрэгжүүлдэг. Нэгд, хөл хорио тогтоох. Энэ нь өвчтэй айлаас мал гадагш гаргахгүй байх, өөр айлын малтай нийлүүлэхгүй байх, мал, махан бүтээгдэхүүнийг тэр хотоос гаргаж зарахгүй байх зэрэг цогц арга хэмжээ авах юм. Хоёрт, устгалын арга хэмжээ. Цөөхөн малтай бол тэнд нь шууд устгалд оруулж голомтыг дарах, устгах юм. Мянга гаруй малтай айлд гарсан бол устгалын арга хэмжээ авах хэцүү. Зааврын дагуу эмчлэгдэх найдваргүй болсныг устгаад үлдсэн мал амьтныг тэр бүс нутагт байлгах цогц арга хэмжээ бий. Хэрвээ гахайн мал сүрэгт шүлхий гарсан бол нэг хотонд байсан бүх гахайг устгах заавартай. Гуравт, халдваргүйжүүлэх арга хэмжээ. Дөрөвт, вакцинжуулах арга хэмжээ бий. Гэтэл манайхан хөл хориог бүрэн гүйцэд тогтоож чаддаггүй. Халдваргүйжүүлэлтийн арга хэмжээг буруу хэрэгжүүлдэг. Устгалаа бүрэн хийдэггүй. Бид үнэндээ вакцин дээр л төвлөрч ажилладаг. Вакцин худалдаж авчирлаа, тариад байя гэсэн л арга хэмжээ авч байна. Гэтэл энэ дөрвөн арга хэмжээг шүлхий гарсан бүс нутагт зөв зохистой авч хэрэгжүүлж чадаагүйгээс өнөөдөр тархалт их гаргаж байна.

-Хорио цээрийг дутуу авдаг гэдэг шүүмжлэл их байдаг. Хорио цээр тогтоосон зарим бүс нутгаас шөнийн цагаар нууцаар ченжүүд зах зээлийн ханшаас хэд дахин бага үнээр мал худалдан авч борлуулж байна ч гэдэг. Бид хорио цээрийг зөв авч хэрэгжүүлж чадаж байна уу?

-2017 оны наймдугаар сард Хан-Уул дүүргийн 11 хороо биокомбианат, шувуун фабрик орчимд шүлхий гарсан. Хөл хорио тогтоож байгаа байдлыг анзаарсан бол Морингийн давааг хаасан, цаад талаар нь Төв аймгаас нааш ирдэг нисэхийн  замыг хаасан, нөгөө талаар Буянт- Ухаагийн цаад замыг хаагаагүй, чөлөөтэй орхичихсон. Тэр хэсгээр морьтой хүн чөлөөтэй нэвтэрч, явган хүн хөлхөж, машин давхиж, үхэр бэлчиж байсан. Халдваргүйжүүлэлт гэж машины дугуй руу хэсэг бодис цацдаг. Тэгээд л шөнийн найман цаг гэхэд ажилтан нараа буулгана. Өглөө найман цаг хүртэл тэр бүс ямар ч хяналтгүй байсан. Ямар сайндаа би Мал эмнэлэг, үржлийн газраас “Шүлхийн вирус шөнө унтчихдаг болсон юм уу” гэж асууж байлаа. Үүний дараа бас нэг ойлгомжгүй зүйл нь шороон замаар шүлхийн вирус дамждаггүй юм шиг засмал замыг л хаадаг тохиолдол бий. Тэр хэсэгт л халдваргүйжүүлэлт хийдэг. Энэ бүхнээс хорио цээрийн арга хэмжээ ямар буруу явагддаг гэдгийг харж болно. Улаанбаатар хотын төвдөө ингэж хорио цээр тогтоодог хүмүүс хаа байсан Булганд, Сүхбаатарт хөл хорио хэрхэн тогтоож байгаа гэдэг нь эргэлзээтэй. Суманд үсрээд хоёр, гурван л малын эмч бий. Хоёр гуравхан малын эмч хааш, хаашаагаа 100 километр сумыг хорио цээрийг хангаад, 200 мянган малын хөдөлгөөнийг хянах боломжгүй гэдэг ойлгомжтой.

Мөн шүлхийн 21 хоногийн хорио цээр татан буухад, түүнээс цааш бүх асуудлыг задгай хаячихдаг. Гэтэл ингэж задгай орхиж болохгүй. Шүлхийн вирусээр өвчилсөн мал, өвчлөөд эдгэрсэн мал, нэг хотонд байсан мал шүлхийн вирусийг 6 сараас нэг жил хүртэлх хугацаанд тээдэг. Гэтэл бид 21 хоногийн хорио цээрийн хугацаа дуусахад л бүх зүйлийн ард гарсан мэт хараа хяналтгүй орхидог. Энэ нөхцөлд шүлхий тархахаас өөр аргагүй шүү дээ.

 

-Одоо 21 хоногийн хорио цээр тогтоосон сумуудын хорио цээр эхнээсээ буусан. Эндээс мах, махан бүтээгдэхүүн, малын түүхий эд нийлүүлдэг. Энэ нь ер нь хэр зөв бэ?

-Хорио цээр татан буусны дараа тухайн газраас зургаан сарын хугацаанд ямар ч мал зарж болохгүй. Өөр айлын малтай малаа нийлүүлж болохгүй. Мал аж ахуйн бүтээгдэхүүн нийлүүлж болохгүй. Шүлхий гарсан айлаас мах авчирч аймгийн төвд ч Улаанбаатарт зарж болохгүй. Тэгэхэд өнгөрсөн арван жилд иргэдэд малчин, Засаг дарга, аймгийн мэргэжлийн байцаагчид хорио цээр татан буугдсан мал зарах чөлөөтэй. Тухайн айл нүүх чөлөөтэй гэж байгааг л би зориуд шүлхий тараасан гэж хэлж байна. Хэвлэл мэдээллээр мэдээллээ түгээхгүй байна. Дэлхийн мал эмнэлгийн эрүүл мэндийн байгууллагаас хүртэл нөхцөл байдлаа нууж байна. Мэргэжлийн салбарынхан төдийгүй иргэдээсээ нууж байна. Мал эмнэлгийн үржлийн газрын мэргэжилтэн Батхуяг, мал эмнэлгийн үржлийн хэлтсийн дарга Цолмон хоёр дандаа худлаа мэдээлэл хэвлэлээр түгээж байна шүү дээ.

Нөгөө талд вакцины бизнес хийх санаа байгаа учраас л шүлхийг бүрмөсөн таслан зогсоох арга хэмжээ авахгүй байна гэж харж байна.

-Харин вакцинжуулалтыг хийхдээ хэр зөв хийдэг вэ?

-Вакциныг эрүүл малд сэргийлэх журмаар тарьдаг. Тиймээс халдвар аваад өвчилчихсөн, халдвар авчихсан ч хараахан шинж тэмдэг үзүүлээгүй байгаа салаа туруутан мал амьтныг вакцинжуулах ямар ч шаардлагагүй.  Гэтэл манайхан өвчилсөн малыг устгаад, халдвар авчихсан, эрсдэлтэй малыг хүртэл вакцинжуулаад л явдаг. Өвчилчихсөн, халдвар авчихсан мал амьтад нь тухайн вирусийн эсрэг вакцинжуулалтын үр дүнд тогтох дархлаанаас илүү өвөрмөц бөгөөд хүчтэй дархлаатай болдог. Энэ нь буруу арга хэмжээ. Мөн сүүлийн жилүүдэд зүүн аймгуудын мал сүргийг шүлхийгээс сэргийлэх вакцинаар хэдэнтэй вакцинжуулсан. Хангалттай дархлаатай байх ёстой байлаа. Одоо ингэж тархалт гарч байгаа нь өмнөх вакцины чанарыг харуулж байна.

Өвчнийг бүр мөсөн дарчихъя, вакцингүйгээр зөв аргаар тэмцье гэсэн арга хэмжээг хэрэгжүүлдэггүй. Вакциныг хэрэглэж болно. 7 сая тун гэдэг хангалттай хэмжээ. Богийн тунгаар тооцвол 14 сая тун гэсэн үг. Булган, Дорнодод өвчин гарлаа гэдэг газар дээрээ 1 мянгаас 2 мянган малд л гарсан байгаа. Жишээлбэл, Булган аймагт 3 айлд гарсан бол тухайн айлын эргэн тойронд 3 мянган тун хангалттай. Гэтэл Булган аймагт 2 сая 3 саяар нь тэр чигт нь тариад, жилд 2-3 удаа тарьчихдаг. Гэтэл халдвар гарах эрсдэлгүй бол хувийнхаа малд, хувийнхаа мөнгөөр вакцин хэн ч хийхгүй. Төрийн мөнгө, улсын мөнгө, эзэнгүй мөнгө учраас эндээс вакцин аваачиж зарах сонирхолтой хүмүүс ав л гэнэ.

“Био комбинат”-ын вакцины үйлдвэрлэлийг 2002 оноос хойш хариуцан ажиллаж байна. Би мал эмнэлгийн холбооны ерөнхийлөгч. Вакциныг хэрхэн чанартай, аюулгүй, хоргүй үйлдвэрлэдэг. Олон улсын жишиг ямар байдаг, хөдөө орон нутагт хэрхэн тээвэрлэж хүргэх ёстой байдаг, хадгалалтыг хэрхэн хийх ёстой, хэдэн удаа тарих ёстой, ямар малд тарих ёстой болон говьд, хангайд хэрхэн тарих ёстой байдаг гэдгийг мэргэжлийн хүний үүднээс зөвлөж байна. Түүнээс надад цүнх баригч, авлигачидтай булаацалдах зүйл байхгүй. Энэ хүмүүс миний ажлын үр дүнг устгаж байна, томоор бодвол би байгууллагынхаа эрх ашгийг, үүний дараа салбарынхаа, улс орныхоо эрх ашгийг бодоод хэлж байгаа. Дэлхий дээр байгаа бүх хүний эрүүл мэндийн асуудал. Өнөөдөр гадаад улсаас Монголд ирсэн хүн ч монгол ресторанд ороод хоол идэж байгаа. Энэ хүмүүст хортой мах, халдвартай мах идүүлээд явуулж байна. Өнөөдөр шууд халдвар аваад үхчихгүй ч гэсэн бага багаар нөлөөлсөөр байгаа шүү. Монголд жил бүр таван мянган хүн элэгний хорт хавдраар үхэж байна. Элэг хоолноос болж өвчилдөг. Бидний иддэг уудаг зүйлээс болж хорт хавдар үүсч байна.

-Улс даяараа малаа шүлхийн вакцинаар тарьж, бүхэл бүтэн 11 аймагт шүлхүү гарсан байгаа энэ үед хувь хүн, иргэд хэрхэн хохирч байна вэ?

-Вакцин өөрөө халдвар үүсгэгч. Вакцин өөрөө хор. Эмийг бага тунгаар хэрэглэх нь эмчилгээ. Их тунгаар хэрэглэвэл хор. Вакциныг зөв зохистой хэрэглээд, тодорхой хугацааны дараа мах, сүүг хэрэглэх нь аюулгүй. Гэтэл өдөр шөнөгүй тариад, улирал тутам тариад тэгээд ямар ч хараа хяналтгүй мах сүүг нь хэрэглэж байна. Олон Улсын хэмжээнд зөв хорио цээр авбал дээрх 11 аймгаас 1 килограмм мах ч гадагшаа гарч чадахгүй, боломжгүй. Монгол хүн хортой хүнс хэрэглэж болно, гадаад хүн болохгүй гэсэн ойлголт байхгүй шүү дээ. Дэлхийн эрүүл мэндийн хориглоод, нийлүүлэхгүй хүнсийг л бид хэрэглэж байна шүү дээ. Монгол Улсад зарагдаж байгаа ямар ч мах эрүүл мэндийн баталгаа алга. Ямааны махтай хоол, бүтээгдэхүүн гэж та хаана ч сонсоогүй. Гэсэн ч хиамны үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний дийлэнх олонх хувь нь л ямааны махтай. Бүгдийг л худлаа биччихсэн. Монголд жил тутам долоон сая ямаа нядлагдаж байна. Тэр ямааны махыг бидэнд хонины махаар хийсэн л гэж худал хэлдэг. Хэн энд анхаарал хандуулж хяналт тавьж байгаа юм бэ. Мэргэжлийн хяналт юу хийж байгаа вэ. Хэрэглэгчдийн эрх ашгийг хэн ч хамгаалахгүй байна.

-Сүүлийн 10 орчим жил хэдэн тэрбумаар вакцин гадаадаас зөөлөө. Бидэнд вакцин үйлдвэрлэх боломж байсан уу?

-Сүүлийн 10 жилд миний мэдэхээр 40-50 тэрбумыг зарцуулсан. Гэтэл бид шүлхийн вакцин үйлдвэрлэдэг хоёр шугамтай үйлдвэр барих төслийг 2008 оноос хойш боловсруулсан. Унгарын талаас 25 сая долларын зээл 14 жилийн хугацаатай зээл авах бичиг бэлдсэн. Гэтэл нөгөө шүлхийн вакцин нийлүүлэх сонирхолтой этгээдүүд тэр гэрээг хүчингүй хийгээд, төслийг зогсоочихсон. Одоо дахиад  төсөл боловсруулаад олон улсад зарлахад бэлэн болж байна. Уг нь дээрх 40-50 тэрбумын 20 тэрбумыг үйлдвэртээ зарцуулаад өөрсдөдөө хувийн үйлдвэртэй болчих боломж бүрэн байсан. Энэ хүмүүст дотоодын үйлдвэрээ дэмжье, мэргэжилтнүүдтэйгээ хамтраад ажиллая гэсэн ямар ч бодол байхгүй. Зөвхөн өөрийн ашгийг бодож гадаадаас вакцин нийлүүлж дундаас нь хөрөнгө босгох л төлөвлөгөөтэй. “Био комбинат” 1923 оноос үйл ажиллагаагаа явуулсан 95 жилийн түүхтэй үйлдвэр. Өнгөрсөн 95 жилд үхрийн мялзан, боом, цэцэг, шүлхий зэрэг бүх өвчний вакцинаа дотооддоо үйлдвэрлэсэн. Үхрийн мялзан бол цэцгээс аюултай. Гэтэл бид дэлхийн хэмжээнд вакцинаа үйлдвэрлээд олон улсын нэг номерын лабораториудад шинжлүүлээд ашиглаж байна. Дотооддоо үйлдвэрлэх хүний нөөц, үйлдвэрлэлийн суурьт нөөц бүрэн байна. Гагцхүү төр засгаас ямар ч бодлого, дэмжлэг байдаггүй. Энэ өвчнийг нам дарж болохгүй, аажуухан гаргаж тэлээд жил бүр вакцин нийлүүлээд байя л гэсэн бодлого баримталж байна.

-Манайх шиг шүлхийндээ ингэж их толгой гашилгаж, улсын төсвөөсөө хэдэн тэрбумаар төсөвлөдөг улс орон бий юу?

-Хүн эрүүл амьдрах хэрэгтэй. Бидний бие эрүүл байхад эхлээд агаар чухал. Хоёрт ус. Гуравт хоол. Цагаан хоолтон биш л бол мах идэж байгаа хоолны тал хувийг эзэлж байна. Гурван сая хүний өдөр тутам хэрэглэж буй маханд ямар уул уурхайн хог хаягдал байна. Маханд ямар антибиотикийн үлдэгдэл байна зэрэгт хэн ч санаа зовдоггүй. Мал эмнэлэг бол хэдэн малчны асуудал биш нийтийн эрүүл мэндийн асуудал юм байна гэдгийг онцлох хэрэгтэй. Бид ийм хүнлэг бус нийгэмд амьдарч байна. Мөн боомоор нас барсан болон сүрьеэтэй малын махыг л авчраад зарчхаж байна. Үүний дараа худалдааны асуудал байна. Малыг бартердаад худалдаалж байна. Энд худалдааны чөлөөт байдал яригдах ёстой. Уг нь өвчингүй малын мах худалдаалах ёсгүй. Өнөөдөр бид гадаад руу ганц ч килограмм махыг албан журмаар нийлүүлж чадахгүй байна. Шүлхий нь олон улсын худалдааны хорио цээрт өвчнүүдийн нэг. Энэ үүднээс нь авч үзвэл Монгол Улсад мал, амьтны гаралтай бүтээгдэхүүн болох мах, сүү, ноос, ноолуур, арьс, ширний экспорт, импортод шүлхий ямар нөлөөлөл үзүүлж байгааг тооцож гаргах шаардлагатай. Шүлхийтэй энэ их өндөр зардал гаргаж тэмцсэнээр ямар ашиг олж байна вэ гэдгийг ч эдийн засгийн утгаар нь авч үзэх цаг болсон.

-Шүлхийтэй төр тэмцэхгүй орхиод, вакцины мөнгө төсөвлөхгүй зөнд нь орхичихвол юу болох вэ?

-Тодорхой хэмжээнд халдвар зогсоно. Ганцхан асуудал нь халдвар дамжаад байгаа зүйл нь малын шилжих хөдөлгөөн. ДЭМБ-аас ч танай дарга нар өөрсдөө шүлхийг тараагаад байна гэж мэдээлж байсан. Нэг дарга нь шүлхийтэй танилцаж байна гээд л шүлхийтэй малчны хотод очоод, тэндээсээ дараагийн айлд очоод л халдвар тараагаад явдаг. Магадгүй анхнаасаа зөвхөн хөл хорио арга хэмжээ хэрэгжүүлсэн бол одоо байгаагаас 50 хувь бага тархалттай байх байсан.  Хамгийн гол нь энэ өвчин ямар ч эм тариагүй өөрөө арван хоногийн дотор эдгэчихдэг. Хүн ханиад хүрэхэд буудаж унагаадаггүйтэй л ижилхэн. Шүлхийгээр өвчилсөн үхэр, нэг хотонд байсан үхэр нэг л вирусийн ялгаатай байгаа. Гэтэл малчинд танай мал өвчилбөл та малаа зарж болохгүй, шилжилт хөдөлгөөн хийж болохгүй гэдэг мэдээллийг нь өгөөд, хориг тавихад л асуудал газар авахгүй. Учир нь монгол хүн маш мэдрэмтгий. Үнэн хэрэгтэй хасах 30 хэмийн хүйтэнд нарийхан тариураар вакциныг зэрлэг үхэрт тарьж байна гэдэг төсөөлөгдөж байна уу. Зүүн аймгийн үхэр бүгд л зэрлэг. Тарьж байна гэдэг ч эргэлзээтэй. Хоёрдугаарт, эдийн засгийн үүднээс ийм их төсөв гаргаж байгаа мөртлөө ямар ч үр дүн гарахгүй байгаа энэ нөхцөлд бүх арга хэмжээгээ зогсоогоод зөвхөн хөл хорио тогтоовол илүү үр дүнтэй. 

-Ярилцсанд баярлалаа. Танд амжилт хүсье.

Эх сурвалж: Itoim.mn

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6