Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Жижи Хадид гоо сайхны мэс засал хийлгээгүй болохоо батлав
Image
Бэлэн байдлын зэрэгт шилжүүлсэн хугацааг сунгах тогтоолыг баталлаа
Image
Хятадын ардын банк валютын ханшаа сулруулав
Image
Нийслэлийн 2020 оны газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд нэмэлт, өөрчлөлт орууллаа
Image
ОХУ руу мах экспортлох сургаар үнэ нэмэгдэв үү?
Image
АНУ коронавирусийн улмаас 100 мянган хүнээ алдлаа
Image
"Хүүхдүүдийг нэг дор цуглуулах, бэлэг тараах зэрэг үйл ажиллагаа зохион байгуулж болохгүй"
Image
Цар тахлын төв дэлхийн бөмбөрцгийн баруун хагаст шилжиж буйг ДЭМБ анхааруулжээ
Image
Царайны зөв төрхтэй нэр дэвшигчид илүү санал авдгийг судалгаагаар тогтоожээ
Image
Технологи+загвар: Утас цэнэглэдэг хувцас
Image
Сонгуулийн эрхийг ямар тохиолдолд хасдаг вэ?
Image
ОХУ-аас 360 оюутан эх орондоо ирлээ
Image
НҮБ-ын хөгжлийн хөтөлбөрөөс Монголд 200 мянган ам.долларын дэмжлэг үзүүлнэ
Image
ЭМЯ: Амрагчид хоорондоо гар барихгүй, тэврэлдэхгүй, нэг өрөөнд бөөгнөрөхгүй байх хэрэгтэй
Image
Путин Ялалтын баярын парадыг VI/24-нд албан ёсоор зохион байгуулахаар шийдвэрлэжээ
Image
Цаг агаар
Image
ДОРНЫ ЗУРХАЙ: /2020.05.27/ Наран ургах, шингэх 5:01-20:38
Image
Японы METI-ээс эрхлэн гаргадаг сэтгүүлийн шинэ дугаарт МОНГОЛЫГ онцолжээ
Image
10,000 программист бэлтгэх төсөл хэрэгжиж эхэллээ
Image
Нийслэлийн 2020 оны газар зохион байгуулалтын төлөвлөгөөнд өөрчлөлт орууллаа
Image
Короновирусийн улмаас нас барсан эзнээ нохой нь гурван сар эмнэлэгт хүлээжээ
Image
Энэ сарын 28-наас ихэнх нутгаар эрс сэрүүсэж, уулаараа нойтон цас орно
Image
Улаанбаатар дахь БНХАУ-ын ЭСЯ-наас мэдээлж байна
Image
Сонгуулийн тухай хуулийн зарим заалт Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг Цэц их суудлын хуралдаанаараа хэлэлцэнэ
Image
Тагнуулын байгууллагаас 10 хэргийг шүүхэд шилжүүлэх саналтай прокурорт хүргүүлжээ
Image
СЕХ-ноос Н.Энхбаярыг нэр дэвшигчээр бүртгэхээс татгалзжээ
Image
ОХУ-д долоо хоногийн дотор хоёр дахь Ми-8 нисдэг тэрэг осолдож, дөрвөн хүн амь үрэгджээ
Image
Л.Мөнхтүшиг: БНХАУ-аас 164 иргэнээ Замын-Үүд боомтоор ойрын хугацаанд татан авна
Image
Евгений Касперский: Ертөнцийг аврахыг хүсэж байна
Image
Брент төрлийн газрын тосны үнэ эргээд өсжээ
Image
Хүүхдийн баяраар Төв талбайд ямар нэгэн арга хэмжээ зохион байгуулагдахгүй
Image
Салхитын мөнгөний ордын гэх хэрэгт нотлох баримтаар хураагдсан $1.4 саяыг улсын орлого болгожээ
Image
Л.Мөнхтүшиг: Иргэдийг ойрын хугацаанд БНХАУ-ын хилээр нэвтрүүлэх БОЛОМЖ байхгүй
Image
БНХАУ хэлэлцээрийг дахин эхэлнэ гэж итгэж байна гэв
Image
Шатахууны үнэ буурсан учир такси үйлчилгээ эрхлэгч компаниуд нэг километрт 800 төгрөгөөр явахыг уриаллаа
Image
COVID-19 халдвартай өвчтөнүүдийг эмчилж буй АУ-ны доктор Ц.Чинбаярын цахим илтгэлийг хүргэж байна
Image
Гадаадад гацсан иргэдээ татаж авсан үзүүлэлтээр манай улс ХБНГУ-ын ард бичигдэж байгаа
Image
ЗУРА кино нээлтийн 7 хоногийн үзэлтээрээ рекорд тогтоолоо
Image
Эзэн нь амны хаалт зүүсэн тохиолдолд iPhone “будилдаггүй” болжээ
Image
Хятад эмэгтэй 32 жилийн турш хайсан хүүгээ эцэст нь олж чаджээ
Image
Т.Ариунтуяа: Бодлоо зөв болгосон хүн хуримтлалтай болдог
Image
Хоёр хүртэл насны хүүхдэд амны хаалт зүүлгэхгүй байхыг Японы эмч нар анхааруулжээ
Image
Британийн ерөнхий сайд Covid-19 өвчнөөр өвдсөний дараа нүдний хараа нь муудсан тухай ярьжээ
Image
Х.Цэвлээ: Би удмаасаа дөрөвдүгээр анги төгссөн, сумаасаа ардын төрийн сайд болсон анхны хүн
Image
ОХУ-аас өглөө ирсэн хүмүүсээс сэжигтэй зургаан хүнийг ХӨСҮТ-д тусгаарлажээ
Image
Коронавируст халдварын тохиолдлуудаа бүрэн эдгээсэн 16 орон байна
Image
Монголын үндэсний олимпын хорооны цахим хэлэлцүүлэг хойшлогдлоо
Image
Б.Ганхуяг: Эрдэнэс таван толгойн 30хувийг тэрбум доллараар зарах гэж байна гэдэг худлаа
Image
Бразил: Харанхуй нөмөрсөн өдрүүд үргэлжилж байна
Image
Аймгийн арслан Б.Бат-орших: “Харах юмтай хариад ярих юмтай” наадам сайхан
Image
Д.Дагвадорж: Эх оронч миний шүтээний сүнс амирлах болтугай!
Image
“Эх орноосоо урвасан” гэх хэргийн цаана…
Image
Иргэн бүрт хүрэх томоохон худалдааны төв нээлтээ хийнэ
Image
"Сити Их сургууль-Сошиал Солиорол"-ийг авьяас гэж андуурав
Image
Солонгос улсад ажиллаж байгаа эмэгтэй эрчүүддээ хандаж хэлсэн үг
Image
С.Гантогоо "Тарагтай боов"-ийг чимнэ
Image
МАХН-ын дарга СЕХ-нд бичиг баримтаа хүргэлээ
Image
“Автомашингүй өдөр”-өөр томоохон зах, худалдааны төвүүд амарна
Image
Хуулийн байгууллагууд иргэдэд үйлчилж байна
Image
Н.Цэлмүүн "Улаанбаатар Марафон 2018"-д хүч үзнэ.
Image
Хосуудын туршиж үзэх 64 байрлал
Image
“МОД ТАРИХ ҮНДЭСНИЙ ӨДӨР”-ИЙГ ОРОН ДАЯАР ЗОХИОН БАЙГУУЛНА
Image
ӨНӨӨДӨР “ОЛОН УЛСЫН СУВИЛАГЧДЫН ӨДӨР” ТОХИОЖ БАЙНА
Image
“ТАТВАР БИДНИЙ АМЬДРАЛД” УРАЛДААНЫ ДҮН ГАРЧЭЭ
Image
Өнөөдөр гахай өдөр
Image
Жүжигчин Ариукаагийн нөхөр шүүгч Наранзунг доромжлов
Image
Гэртээ хүнсний сода хэрэглээд, 10 насаар хурдан залуужаарай! Яг энэ заавраар нь хийгээрэй!
Image
Хөрсний бохирдол нь гэр хорооллын 200 000 нүхэн жорлонгоос зонхилж үүсчээ
Image
ЕС-ын айлчлал үргэлжилж байна
Image
18 настай модель бүсгүй дөнгөж танилцсан эмчтэй секс хийсний дараа нас баржээ
Image
Орхон аймаг өрсөлдөх чадвараараа тэргүүллээ
Image
“Фэйсбүүк” 3000 хүнийг хөлсөөр ажиллуулж байна
Image
Номоор амьсгалсан өдрүүд эхэллээ
Image
Тэргүүн хатагтайн эрэлд
Image
Д.Цогтбаатар: Хэт үндсэрхэг, туйлширсан үзлийг хамгийн сайн барих үзэл бол зүүн төвийн үзэл баримтлал
Image
Усыг хэзээ уухыг, хэдий хэмжээгээр уухыг хүний бие организм өөрөө мэддэг
Image
Элгэнд юу сайн болон элэг юунд дуртай вэ ? Хадгалаад аваарай
Image
Хятадууд Саран дээр амьдрахаар бэлтгэж байна
Image
Манай улсын нутгаар түүхий нефть тээвэрлэж эхэллээ
Image
БАЯНХОНГОРТ ОХУ-ЫН СОЁЛ, ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ТӨВИЙН САЛБАРЫГ БАЙГУУЛЛАА
Image
КИМ ЖӨН УНТАЙ УТСААР ЯРИНА ГЭСЭН АМЛАЛТАА Д.ТРАМП БИЕЛҮҮЛСЭНГҮЙ ГЭЖЭЭ
Image
Даничууд Өмнөд Африкийн багийг хожиж, хэсгээс гарлаа
Image
Гадаадын иргэнд газар өмчлүүлнэ гэдэг бол өрөөсгөл ойлголт
Image
19 настай залуу, 72 настай эмээтэй хайр сэтгэлийн холбоотой болжээ
Image
НӨАТ тойрсон сошиал хошигнолууд
Image
Шинэ хүнээ тэврээд төлбөрт унажээ
Image
Бариач тарвага
Image
Монголчуудыг буддын шашинтай байхаас хэн айж байна вэ?!
Image
З.МЭНДСАЙХАН: УЛААНБААТАР ХОТЫН ИРГЭД БОДИТ ӨРТГӨӨС 27-58 ХУВИАР ДООГУУР ҮНЭЭР ЦАХИЛГААН ЭРЧИМ ХҮЧИЙГ ХЭРЭГЛЭЖ БАЙНА
Image
ЭМЭГТЭЙ ЖҮДОЧДЫН ШИНЭЧИЛСЭН ЧАНСААГААР Д.СУМЪЯА ХАМГИЙН ӨНДӨР ОНООГ АВЧЭЭ
Image
Гарын илбэ
Image
Ч.Ганжавхлан Улаанбаатарыг архинд живсэн гэв үү?
Image
Өндөр орлоготой иргэдээс өндөр татвар авах нь зөв үү
Image
ИРАНЫ МЭДЭЭЛЛИЙН IRNA АГЕНТЛАГ ОАНА-Г ДАРГАЛАХААР НЭРЭЭ ДЭВШҮҮЛЛЭЭ
Image
ЦАГДААГИЙН ДҮРЭМТ ХУВЦАСТАЙ ЗУРАГ АШИГЛАН 80 САЯ ТӨГРӨГ МЭХЭЛЖ АВСАН ЭТГЭЭДИЙГ ИЛРҮҮЛЭВ
Image
“1000 эргүүл-2” нэгдсэн арга хэмжээ эхэллээ
Image
НАЙМДУГААР САРД ХУР БОРООТОЙ, ЦОЧИР ХҮЙТЭРНЭ
Image
Мадоннагаас 333 сая рубль нэхэмжиллээ
Image
Нэгдүгээр сургуулийн 70 багш ажлаас гарах өргөдлөө өглөө
Image
Г.ЗАНДАНШАТАР: ЗӨВШИЛЦЛӨӨР АСУУДЛЫГ ШИЙДЭХИЙГ ЭРМЭЛЗЭЖ, ТАВЬЖ БАЙГАА САНАЛЫГ ОРУУЛАХ ТАЛААР ЯРИЛЦАЖ БАЙНА
Image
Худалдааны төвүүд хэрхэн ажиллах вэ?
Image
ЯПОНООС ИРСЭН АЛГАНЫ ХЭЭ СУДЛААЧИЙГ АЛБАДАН ГАРГАЖЭЭ
Image
Эмэгтэйчүүдийн нууцыг дэлгэе! Уруулын хэлбэр юу өгүүлж болох вэ?
Image
Цаг үе С.Ганбаатарыг нэхэж байна
Image
Хамарын хийд орчимд олгогдсон тусгай зөвшөөрлүүдийг цуцалж эхэллээ
Image
Хүүхдийн болон “Цалинтай ээж” хөтөлбөрийн хоёрдугаар сарын мөнгийг олгож эхэлжээ
Image
Өдөрт 30 минут алхах нь таныг дараах гайхалтай үр дүнд хүргэх болно
Image
ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ЭЭЛЖИТ ХУРАЛДААН БОЛНО
Image
Хон Хэрээдийн Б.Энхбат: Ч.Хүрэлбаатар, Л.Чинбат нарыг шалгаж өгөхийг хүсч байна
Image
Хийлч Дээгий: Цуснаасаа бид нарт эр хүнд үйлчлэх ёстой гэсэн юм хэзээ ч байдаггүй
Image
Image

НИЙГМИЙГ ТАМХИНААС ГАРГАХ СТРАТЕГИ ТӨЛӨВЛӨГӨӨ

“Тамхины тухай” хуулийг шинэчлээд зургаан жилийг ардаа үдсэн ч зөвхөн цаасан дээр л хэрэгжиж байна. Гудамжинд хаа сайгүй тамхи татах охид, залуус цөөрсөнгүй. Үр хүүхдийнхээ дэргэд тамхины утаа баагиулж, дам хордуулах аавууд олширсоор л... Тэдэнд бусдыг хайрлах сэтгэл дутсандаа биш донтолтоос гарч чадахгүйдээ хэмээн өөрсдийгөө зөвтгөсөөр байна.

ДЭМБ-ын судалгаагаар Монголчууд жилд 3,2 тэрбум ширхэг тамхи татаж, дунджаар 100 тэрбум төгрөг зарцуулж буй нь дэндүү харамсалтай. Дэлхий дээр жил бүр 7 сая хүн тамхины хамааралтайгаар хорвоог орхидог гэдгийг ДЭМБ-аас тогтоожээ. Энэ нь урьдчилан таамаглах боломжтой үхлийн тэргүүлэх шалтгаан бол тамхи гэсэн үг юм.

Нийгмийг тамхинаас аврах шалгарсан аргын нэг бол татварыг нэмэгдүүлэх гэдэгтэй та санал нэгдэх үү? Тамхины үнэ 10 хувиар нэмэгдэхэд хүүхэд, залуусын хэрэглээ 7 хувь, үндэсний хэмжээнд 4 хувиар буурдаг гэдгийг АНУ-д хэрэгжүүлээд нотолчихжээ. Муж бүр тамхины татварыг нэмэгдүүлэхэд хүмүүсийн хэрэглээ буурахын зэрэгцээ үүнийг дагаад төсвийн орлого нэмэгдэж байжээ. Татвараас олсон мөнгөөрөө тамхины эсрэг сурталчилгаа хийж болно шүү дээ. Үүнээс гадна тамхины хэрэглээтэй холбоотой өвчлөлийн тоо буурч, эрүүл мэндийн салбарын зардлыг хэмнэж, эдийн засгийн болоод эрүүл мэндийн ач холбогдолтойг тогтоосон юм. Үнэ нэмэх нь хүүхдүүдийг тамхичин болохоос сэргийлдэг нь үнэн. Гэхдээ дан ганц татвар нэмлээ гээд оновчтой шийдэл болохгүйг цаг үе харуулж байна. Иймд хэд хэдэн стратегийг нэмж хэрэгжүүлбэл үр дүнгээ өгч болох юм.

Шинэ Зеландын туршлага

Тамхичдын тоог бууруулж чадсан туршлагаар Шинэ Зеланд улс дэлхийд гайхагддаг. Тэд 1981-1996 оны хооронд 15 жилийн дотор тамхины хэрэглээг дөрөвний нэгээр буюу 32-24 хувь болгож бууруулсан юм. Энэ хугацаанд тамхины татварыг нэмэгдүүлсний ачаар улсын төсвийн орлогыг гурав дахин нэмэгдүүлж, Засгийн газрын дэмжлэгтэйгээр 250 гаруй сайн дурын агентлаг, холбоод үйл ажиллагаа явуулж, сурталчилгаа хийж байжээ. Одоо тэд 2025 он гэхэд залуу үеийг тамхинаас бүрэн чөлөөлөх зорилт тавьж байна. Үүний тулд тамхины сурталчилгаанд хориг тавьж, нийлүүлэлтийг багасгахад анхаарч буй юм.

Шотландын тамхины эсрэг стратеги бодит үр дүнгээ өгч байна

Эдинбургийн их сургуулийн судлаачид, Шотландын Үндэсний эрүүл мэндийн төвийн хамтран боловсруулсан төлөвлөгөө таван жилийн хугацаанд эерэг үр дүнгээ өгч, дам тамхидалтад өртсөн хүүхдүүдийн тоо 5 хувиар буурсан тухай BBC агентлагт онцолжээ. Үүнд: 1. Тамхи зардаг супермаркет, жижиг дэлгүүрүүдийг олны нүднээс хол, далд газар байрлуулсан. 2 Тамхи татах зориулалтын цэгүүдийг хангалттай ихээр нэмсэн. 3.Үндэсний эрүүл мэндийн төвд тамхинаас гаргах эмчилгээг нэвтрүүлж эхэлсэн болно.

Австраличууд тамхины эсрэг хуулиа ингэж хэрэгжүүлдэг

Австралид олон нийтийн газар, 17 нас хүрээгүй хүүхэдтэйгээ хамт байгаа үед хувийн автомашиндаа тамхи татахыг хориглодог. Энэ хуулийг хэрэгжүүлэхэд орон нутгийн захиргаанаас томилогдсон хүрээлэн буй орчныг хамгаалагчид анхаарах үүрэгтэй. Мөн цагдаа, мөрдөгч, Эрүүл мэндийн яамнаас томилогдсон байцаагч нар хуулийн хэрэгжилтэд хяналт тавина гэж заасан байдаг. Тэд иргэдийг ажиглаж, хууль зөрчвөл дээд тал нь 2000 доллараар торгоно. Өдрийн торгууль нь 50 доллар бөгөөд давтан үйлдвэл торгууль улам нэмэгдсээр байдаг ажээ. Үүнтэй холбоотой гомдол саналыг тухайн орон нутгийн захиргаа шийдвэрлэдэг гэнэ.

Тамхинаас гаргах эмчилгээг төрөөс дэмжих

Тамхинаас гарахаар шийдсэн хүнд юун түрүүнд дэмжих орчин хэрэгтэй. Тамхинаас гарах гэж оролдож буй хүмүүсийн 90 хувь нь мэргэжлийн хүний тусламж, эмчилгээгүйгээр элдэв янзын баталгаагүй бүтээгдэхүүн туршсан байдаг. Мэдээж амжилтгүй болж, эргээд улам донтож эхэлдэг. Хүмүүсийн 5-7 хувь нь л өөрөө тамхиа хаяж чаддаг гэнэ. Тиймээс никотиныг орлуулах, лазер, бясалгал, сэтгэл заслын эмчилгээ хийдэг мэргэжлийн төвүүдийг төрөөс дэмжих хэрэгтэй. Ийм төвүүд дэлхийн олон оронд бий.

Өмнөд Солонгост “Quitline Service” хэмээх хөтөлбөр хэрэгжсэн нь маш амжилттай болсон юм. Үүнд хувийн зөвлөх, ухуулагч, тамхинаас гаргах эмчилгээ хийдэг олон зуун эмнэлгүүд нэгдэн сайн дурын үйл ажиллагаа явуулсан юм. Тэд тамхинаас гарах хүсэлтэй хүмүүст үнэгүй эм тарааж, мэргэжлийн зөвлөгөө өгчээ.

Тамхичид өөрөө хариуцлага хүлээх систем

Тамхинаас гарах эсэх нь хувь хүнээс, тэдний хүсэл зоригоос шууд хамааралтай юм. Тиймээс тамхи худалдан авч буй хүмүүс эхлээд хариуцлагын гэрээнд гарын үсэг зурдаг тогтолцоог нэвтрүүлбэл зохилтой. Энэхүү гэрээнд “Би тамхины хор нөлөөг бүрэн ойлгож байна. Би гэр бүлийнхээ хоол хүнс, хувцас, боловсролын зардлыг хариуцах чадвартай бөгөөд тамхи худалдан авснаар өрхийн төсөвт нөлөөлөхгүй. Тамхины уршгаар ямар ч өвчин эмгэгтэй болсон ч гомдол гаргахгүй. Засгийн газраас эрүүл мэндийн даатгалаар ямар ч үйлчилгээ авахгүй” хэмээн дурдаж болно. Энэхүү нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрсөн л бол хариуцлагыг өөрөө бүрэн үүрнэ гэсэн үг юм. Энэ стратегийг хэрэгжүүлбэл тамхичдын тоог бууруулах нь лавтай.

Сайн дурынхныг бий болгох

АНУ-ын Алабама мужийн Аубурн хотын оршин суугч Салли Доули нь сүүлийн гурван жилийн турш хогоо хаяхгүй байхыг бусдад уриалж, сайн дурын үйл ажиллагаа явуулж байна. Тэрээр чөлөөт цагаараа шүүр, тосгуур барин гудамжинд гарч, татсан тамхины иш түүж хогийн сав руу хаядаг юм. Сонирхолтой нь, Салли гурван жилийн хугацаанд түүсэн тамхины ишээ тоолж үзэхэд 1 сая хүрч байсан гэнэ.

Салли ганцаараа хог түүлээ гээд тамхины ишээ гудамжинд хаядаг, орчныг бохирдуулдаг асуудлыг шийдвэрлэж чадахгүй боловч хүмүүсийн ухамсарт нөлөөлнө гэдэгт итгэлтэй байгаа ажээ. Ингэснээр ирээдүйд хотоо тамхины ишнээс бүрэн цэвэрлэх боломжтой юм. Манайд энэ мэтчлэн сайн дурын хүмүүсийг бий болгох хэрэгтэй байна.

Эцэст нь дүгнэхэд, тамхинд 4000 гаруй химийн нэгдэл байдгийн дотор никотин хэмээх маш хүчтэй донтуулагч, 43 төрлийн хорт хавдар үүсгэгч бодис агуулагддаг байна. Тийм ч учраас дэлхий нийтээрээ ийнхүү тамхитай тэмцэж буй ажээ. Ер нь, төр засгаас хэрэгжүүлж буй бодлого шийдвэрийг дэмжиж, иргэн бүр өөрийнхөө болон үр хүүхэд, хайртай гэр бүлийнхээ өмнө хариуцлага хүлээж энэ аюултай хорт зуршлаас салах үүрэгтэй. Өөрөө орсон бол гарахыг хичээ. Хүүхдүүдээ бүү тамхичин болго.

Дэлхийн улс орнууд иргэдийнхээ эрүүл мэндийн төлөө тамхины хэрэглээг багасгахаар мэрийж, зарим нь хатуу хориг тавьж буйг дээр дурдсан билээ. Иймд манай улс ч гэсэн тамхины хуулиндаа “салхи оруулж”, бодит амьдралд хэрэгжүүлэхэд анхаарах цаг болжээ.

Сэтгүүлч Б.Мөнхтуяа

 

 

 

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6