Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ТРООЛУУДЫГ СЭТГҮҮЛЧ Н.ӨНӨРЦЭЦЭГ ИЛЧИЛЛЭЭ
Image
'ТАВАН ТОЛГОЙ'' ХК-ИЙН ХУДАЛДАН АВАЛТ, ДЭД БҮТЭЦ ХАРИУЦСАН ДЭД ЗАХИРАЛ Ц.ХАНГАЙГ АТГ ШАЛГААД ЭХЭЛЖЭЭ
Image
Г.ГАНХУЯГ ИРГЭНИЙГ ДАРАМТАЛЖ АВТОМАШИН НЭХСЭН, Х.БЭЭЖИН 80 САЯ ТӨГРӨГ ШАНТААЛЖИЛЖ АВСАН ХЭРГЭЭР ШАЛГАГДАЖ БАЙНА
Image
ОНЦГОЙ БАЙДЛЫН БАЙГУУЛЛАГАД НИСЭХ НЭГЖ БАЙГУУЛАХ ТӨСӨЛ ХЭРЭГЖИНЭ
Image
АШУҮИС-ИЙН ЗАХИРАЛ АСАН Б.БАТБААТАРЫН ЛУЙВАР АР АРААСАА ИЛЭРСЭЭР БАЙНА
Image
С.ЭРДЭНЭ: АРИЛЖААНЫ БАНКУУДЫН АКТИВЫГ НОТОЛЖ ЧАДААГҮЙ НЬ "СААРАЛ ЖАГСААЛТАД" ОРОХ НЭГ ҮНДЭСЛЭЛ БОЛСОН
Image
Төр шашинг хослон баригч
Image
ЗАМ ГАРЦ, ГАЛЫН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛД ХЯНАЛТ ШАЛГАЛТ ХИЙЖ БАЙНА
Image
ОЛОН УЛСЫН А ЗЭРЭГЛЭЛИЙН ХӨЛБӨМБӨГИЙН ТАЛБАЙТАЙ БОЛЛОО
Image
ГИШҮҮН АСАН Д.ГАНТУЛГЫГ ӨНӨӨДӨР ШҮҮНЭ
Image
С.БЯМБАЦОГТ: БАТЗОРИГ САНАМСАРГҮЙ АЛДАА ГАРГАСАН, ТЭР АЛДААНД НЬ БҮГДЭЭРЭЭ ОРОЛЦСОН
Image
Х.БОЛОРЧУЛУУН: ЖДҮ АВСАН ХҮМҮҮС НИЙЛЖ БАЙГААД УУЧЛАЛТ ГУЙХ ЮМ УУ
Image
ХОРТ ХАВДАР ГАЗАР АВДАГ ХОЁР ГОЛ МЕХАНИЗМЫГ НОБЕЛИЙН ШАГНАЛТАН НЭРЛЭВ
Image
ӨЛСГӨЛӨНГҮЙ ДЭЛХИЙН ТӨЛӨӨ ӨНӨӨДӨР ЗОХИСТОЙ ХООЛЛОЁ
Image
УЛААНБААТАРТ 9-11 ГРАДУС ДУЛААН
Image
У.ХҮРЭЛСҮХ НАМЭХ-НЫ ДАРГАД Д.САРАНГЭРЭЛИЙГ ДЭМЖЖЭЭ
Image
“НИЙСЛЭЛИЙН ИРГЭНИЙ ДАГАЖ МӨРДӨХ 10 ЗӨВ ДАДАЛ АЯН” ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
САНСАРТ ХӨӨРГӨХ БҮТЭЭЛИЙГ ХҮЛЭЭН АВЧ ДУУСАХАД ХОЁР ХОНОГ ҮЛДЛЭЭ
Image
ҮНДЭСНИЙ ГЕОЛОГИЙН АЛБА БАЙГУУЛАХ ТУХАЙ АСУУДЛЫГ ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭХЭЭР УИХ-Д ӨРГӨН МЭДҮҮЛНЭ
Image
SOS: МОНГОЛ УЛС СААРАЛ ЖАГСААЛТАД ОРЖ, ЭДИЙН ЗАСАГТ УЛААН ГЭРЭЛ АСЛАА
Image
ХУДАЛДАА, ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ГАЗРУУД АРИУН ЦЭВРИЙН ӨРӨӨГӨӨ ИРГЭДЭД ҮНЭ ТӨЛБӨРГҮЙ АШИГЛУУЛНА
Image
С.АМАРСАЙХАН ДЭЛХИЙН БАНКНЫ ЗӨВЛӨХ БАГИЙН ГИШҮҮДИЙГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗЛАА
Image
ӨНГӨРӨГЧ ШӨНӨ УГААРЫН ХИЙН ХОРДЛОГООР 54 ИРГЭН ЭМНЭЛЭГТ ХАНДЖЭЭ
Image
ХУДАЛДААНЫ ЭРГЭЛТЭЭ 10 ТЭРБУМ АМ.ДОЛЛАРТ ХҮРГЭХ ЗОРИЛТОО БИЕЛҮҮЛНЭ ГЭДЭГТ ИТГЭЛТЭЙ БАЙНА
Image
МОНГОЛ УЛСЫГ СААРАЛ ЖАГСААЛТАД ОРУУЛАХГҮЙН ТӨЛӨӨХ ХЭЛЭЛЦЭЭ ХҮНД НӨХЦӨЛД ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА ГЭВ
Image
Д.ӨНӨРБАТ: ХҮХЭРЛЭГ ХИЙН АГУУЛАМЖ ӨМНӨХ ОНООС ӨНДӨР ГАРЧ БАЙНА
Image
ТӨРИЙН 38 ТӨРЛИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭГ ГУРВАН МИНУТАД АВНА
Image
СЭЛЭНГЭ АЙМГИЙН ЗАСАГ ДАРГА Ш.ОРГИЛЫГ СААТУУЛЖЭЭ
Image
АШУҮИС-ийн захирал асан Г.Батбаатарын төрсөн өдөрт очсон эмнэлгийн дарга Х.Алтайсайхан зодуулж хүнд гэмтэл авсан байж болзошгүй байна.
Image
УРВАГЧИЙГ УРВАГЧ ГЭНЭ. ХАРИН УРВАГЧТАЙ СҮЛБЭЛДСЭН ЕРӨНХИЙ САЙДЫГ ХЭН ГЭХ ВЭ?!
Image
ОЛОН УЛСЫН ХӨЛБӨМБӨГИЙН ХОЛБООНЫ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ЖИАННИ ИНФАНТИНО МАНАЙ УЛСАД ИРЖЭЭ
Image
МАН-ЫНХНЫ “АВЛИГА” БУЮУ СОНГУУЛИЙН ЖИЛИЙН ТӨСӨВ
Image
“ҮНДЭСНИЙ ГЕОЛОГИЙН АЛБА БАЙГУУЛАХ”-ЫГ ЗАСГИЙН ГАЗАР ДЭМЖЛЭЭ
Image
“THE HU” ХАМТЛАГИЙГ ''GRAMMY AWARDS-2020'' НААДМЫН ТАЙЗАН ДЭЭР ДУУЛУУЛАХ ДАВЛАГААНД НЭГДЭЭРЭЙ
Image
ГУРВАН НАСТАЙ ОХИНОО ДАГУУЛАН АРХИДЖЭЭ
Image
ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ГАЗРУУДАД ХЯНАЛТ, ШАЛГАЛТ ХИЙЖ БАЙНА
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ХУРАЛДАЖ БАЙНА
Image
НИЙСЛЭЛИЙН БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТЫН ДЭЭД ШАГНАЛД НЭР ДЭВШҮҮЛЭХ СОНГОН ШАЛГАРУУЛАЛТ ЭХЭЛЭЭ
Image
ДЭЛХИЙН ЭНТЭЙ УУРХАЙН ДЭРГЭДЭХ ДЭНДҮҮ ТАРЧИГХАН ХАНБОГДЫН МАЛЧИД
Image
ДУУЧИН Б.АМАРХҮҮД ХОЛБОГДОХ ХЭРГИЙГ ШҮҮХЭД ШИЛЖҮҮЛЖЭЭ
Image
Ч.ХҮРЭЛБААТАР: ДАРАА НЬ БИЧИГ ӨГСӨН ГИШҮҮД, ТЭГЭЭД КОНЦЕСС, ТЕНДЕР ОРЖ ИРНЭ
Image
ГХЯ ТӨРИЙН ӨНДӨР АЛБАН ТУШААЛТНУУДЫН ХҮҮХДҮҮДЭЭР ДҮҮРЧЭЭ
Image
ВИНОД АХУЖА: МОНГОЛЧУУДЫН ХУВЬД ШИМ ТЭЖЭЭЛИЙН ДУТАГДАЛ ТУЛГАМДСАН АСУУДАЛ БОЛООД БАЙНА
Image
ӨНӨӨДӨР ЦАХИЛГААНЫ ХЯЗГААРЛАЛТ ХИЙГДЭХ ГАЗРУУД
Image
УЛААНБААТАРТ 11-13 ГРАДУС ДУЛААН
Image
ШУУРХАЙ: ЭРҮҮГИЙН ЦАГДААГААС “БОСОО ХӨХ МОНГОЛ”-ЫН БАЙРАНД НЭГЖЛЭГ ХИЙЖЭЭ
Image
"14 ХҮНИЙГ ХАЛЖ “АЧТАН”-ГААС 10 ХҮН АВСАН"
Image
БАЛЖИННЯМ, ДАШНЯМ ДАВХАЦСАН ЭНЭ ӨДӨР 48 ХОС ГАЛ ГОЛОМТОО БАДРААЛАА
Image
Х.МАНДАХБАЯР: МӨНГӨГҮЙ БАЙГАА НЬ СЭТГҮҮЛЧ ХУДАЛДАГДАХ ЭРСДЭЛИЙГ ӨСГӨӨД БАЙНА
Image
"ХАРАНГА" ХАМТЛАГИЙН Ц.ЧУЛУУНБАТАД ТОХИОЛДОЖ БАЙСАН ТҮҮХ
Image
56 жил ханилахдаа 55 000 даашинз эхнэртээ худалдан авч өгчээ
Image
Эр хүнийг сайн нөхөр болгох ухаан эмэгтэй хүнээс л гардаг юм шүү
Image
ЯГААН ЦЭНХЭР ТАСАЛБАРАА ТА ХААШАА АЛГА БОЛСНЫГ МЭДЭХ ҮҮ ТЭГВЭЛ ИНГЭЖ ШАЛГАНА...
Image
Сонирхолтой сэтгэлзүйн сонжоо
Image
Мөрийтэй тоглоомын газар дээрэмдэхдээ 30 гаруй хүн хутгалжээ
Image
"Samsung" компани даруй Note 7 утсыг хэрэглэхээ зогсоохыг анхаарууллаа
Image
0-3 насны хүүхдээ асарч байгаа эх УЛИРАЛ БҮР цалин авах боломж бүрдлээ
Image
У.Хүрэлсүхийн бөмбөрчин Г.Манлайжав “уран”-ы Ж.Ганбаатарыг санхүүжүүлж байжээ
Image
Зөв сайхан зүйлс бодож буруу муухайг өөрөөсөө холдуулах дасгал
Image
ХҮНГҮЙ АЙЛД ХУЛГАЙЧ ХУЛГАЙ ХИЙХ ГЭЖ ОРООД ИТЭГМЭЭРГҮЙ ЗҮЙЛТЭЙ УЧИРЖЭЭ
Image
Эрдэмтэд хүн нас барсныхаа дараа хаачдагийг тогтоожээ
Image
Бидний үзэх дуртай хүүхэлдэйн баатруудад хэн хэн дуу оруулсан бэ?
Image
Хамгийн хачирхалтай 10 байрлал
Image
Б.Доржсүрэн: БИД МОНГОЛД ЧУЛУУГААР ЦААС ҮЙЛДВЭРЛЭНЭ
Image
Амьд Барби чинь будаггүй бол эвгүй гар байна ш дээ
Image
Дуртай өнгөөрөө өөрийгөө шинжээрэй
Image
Жирэмсэн үедээ гоо сайхандаа ингэж анхаараарай
Image
”Онцгой нэгэн” ван Галиас муу
Image
Зангидсан гараар таны нууц зан араншинг тодорхойлъё /сонжоо/
Image
Олимп, паралимпын медальтнууд байртай, ганц Э.Содномпэлжээ л хоосон хоцров
Image
Эротик өгүүллэг +18
Image
Идсэн ч жин нэмдэггүй амттанууд
Image
Настай эмээгийн хумсыг засч өгөх гэтэл...
Image
Драмын Тодоо, жүжигчин Шүүдрээ нар удахгүй хамтын амьдралаа эхлүүлнэ
Image
Муу хүмүүстэй маргалдаж, сэтгэл тавгүйтсэн бол сүү уу
Image
Хольж идэхэд хор болдог хүнсний бүтээгдэхүүнүүд
Image
1988 оны дэлхийг цочроосон аймшигт хэрэг
Image
Гэрээ хэрхэн гоёмсог болгох вэ?
Image
Гайхамшигт G цэг яг хаана байрладагийг мэдээд аваарай +18
Image
ҮҮНИЙГ ҮСЭНДЭЭ ТҮРХЭЭРЭЙ. САРЫН ДОТОР 15 СМ УРГАХ БОЛНО!
Image
ҮНДЭСНИЙ БӨХ: БАГИЙН ХАЛЗ БАРИЛДААН БОЛНО
Image
Ээжийнхээ сүнсэнд хүргэх захидал (Ээжтэй бүхэн уншаасай )
Image
АХМАДУУДАД ЗОРИУЛСАН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ БАЙГУУЛАМЖУУДЫГ САЙЖРУУЛНА
Image
Б.БАТТӨМӨР ГИШҮҮН БНСУ-ЫН ХӨРӨНГИЙН УДИРДЛАГЫН КОРПОРАЦИЙН ТӨЛӨӨЛӨГЧИДТЭЙ УУЛЗЛАА
Image
ХАР ЖАГСААЛТААС ГАРАХЫН ТУЛД ТАТВАРЫН МЭДЭЭЛЛЭЭ СОЛИЛЦОНО
Image
БНСУ-ЫН ОЮУТНУУД ЛУУС СУМЫН ЕБС-ИЙГ ТОХИЖУУЛЛАА
Image
Уран нугараачид БНХАУ-д тусгай байрт шалгарлаа
Image
Монгол Бадарчин Амай "Би үхэхээс айхгүй байна, ажлаа дуусгаж амжихгүй байхвий гэхээс л айж байна"
Image
ЦАГААН САРЫН АРГА ХЭМЖЭЭ ЗОХИОН БАЙГУУЛАВ
Image
Ази, Номхон далайн бүсэд санхүүгийн менежмент, Монголд том төслүүд үгүйлэгдэж байна
Image
“ХҮМҮҮН БИЧИГ” СОНИНЫ ЭРХЛЭГЧ Б.ЭЛБЭГЗАЯА ХӨДӨЛМӨРИЙН ГАВЬЯАНЫ УЛААН ТУГИЙН ОДОН ХҮРТЛЭЭ
Image
Доллартой харьцах юанийн ханш өсчээ
Image
Э.СОДНОМПИЛЖЭЭ ДЭЛХИЙН ЦОМЫН АШТ-ЭЭС 3 ДАХЬ УДААГАА АЛТАН МЕДАЛЬ ХҮРТЛЭЭ
Image
“100 АЙЛ” ДАХЬ ҮЙЛДВЭРҮҮДИЙГ НАЛАЙХ РУУ НҮҮЛГЭНЭ ГЭВ
Image
Чихэрлэг ундаа тогтмол уудаг хүүхдүүд намхан, бүдүүн болдог
Image
БЕЛЬГИЧҮҮД ТУНИСЫН ШИГШЭЭГ 5:2-ООР ХОЖИЖ ХЭСГЭЭ ТЭРГҮҮЛЛЭЭ
Image
Гурван аймгийн 10 сумын тог цахилгаан тасарчээ
Image
Баянгол дүүрэгт ахмад настны 60 ортой эмнэлэг ашиглалтанд орлоо
Image
Нүүрсний 12-60 хоногийн нөөцтэй байна
Image
ҮЗЭСГЭЛЭНТ АРХАНГАЙ
Image
Олон хүүхэдтэй өрх толгойлсон эх, эцэгт улиралд 240 мянган төгрөг олгохоор шийдвэрлэв
Image
НИЙСЛЭЛЭЭС 1,000 КМ АЛСЛАГДСАН ААН-Д ТАТВАРЫН 90%-ИЙН ХӨНГӨЛӨЛТ ҮЗҮҮЛНЭ
Image
Б.ӨЛЗИЙБАЯР: ЭРДЭНЭС ТАВАН ТОЛГОЙН 1072 ШИРХЭГ ХУВЬЦААНААС НЭГ ИРГЭН 30 ГАРУЙ МЯНГАН ТӨГРӨГИЙН АШИГ ХҮРТЭХ БОЛОМЖТОЙ
Image
БЕРЛИН ДЭХ ЭСЯ-НЫ НЭЭЛТТЭЙ ХААЛГАНЫ ӨДӨР БОЛЛОО
Image
АН , Ардын хүүхэд хоёрт багтах зай алга
Image
ЗҮРХНИЙ ХИЛЭН киноны Сүглэгмаагийн бүжиглэдэг хэсгийг хасчээ
Image
НИТХ-ын Тэргүүлэгчид хуралдаж байна
Image
ЭЛЭГНИЙ В,С ВИРУС ИЛРҮҮЛЭХ ШИНЖИЛГЭЭГ ТӨВ ТАЛБАЙД ҮНЭ ТӨЛБӨРГҮЙ ХИЙНЭ
Image
Ганхүүгийн талаар Ганбууш юу хэлэв
Image
БАГА НАСНЫ ХҮҮХДҮҮД ГЭРТЭЙГЭЭ ШАТАЖ АМИА АЛДЖЭЭ
Image
Image

Био-анагаах ухааны түүхэнд монгол эрдэмтэн шинэ хуудас нээлээ

Шинэ зууны хамгийн нөлөө бүхий шинжлэх ухааны нэг болох биотехнологийн салбарын өнөө цагийн ололт амжилтын хүчийг монгол эрдэмтэд хавсрах болжээ. Шинжлэх ухааны доктор Ш.Хурц Жонс Хопкинсын их сургуулийн Анагаах ухааны хүрээлэнгийн Молекул биологи, генетикийн тэнхимийн гишүүн.

Тэрбээр хүний биед байдаг хоёр төрлийн уураг нээсэн нь дэлхийн био-анагаах ухааны салбарын түүхэнд шинэ хуудас нээж, шинжлэх ухааны “Cell”, “Science” сэтгүүлд хэвлэгдсэн байна. МУИС-ийн Биологийн тэнхимийн төгсөгч Ш.Хурц Японы Ёкохама хотын Хавдар судлалын хүрээлэнд мэргэжил дээшлүүлсэн нэгэн. 2005 онд тэндээ ШУ-ны доктор цол хамгаалсан байна. ШУ-ны доктор Ш.Хурцтай нээлтийнх нь талаар дэлгэрэнгүй ярилцлаа.

Таныг хүний биед байдаг хоёр төрлийн уургийг шинээр нээсэн гэж сонслоо.
-Шинжлэх ухаан хурдацтай хөгжиж буй өнөөгийн нөхцөлд, мөн хүний геномыг танин уншсан үед шинэ уураг нээлээ гэдэг ойлголтыг 20-иод жилийн өмнөхтэй харьцуулахааргүй юм. Хүний геном хараахан тайлагдаагүй байх үед нээлээ гэвэл өмнө нь хэзээ ч дуулдаагүй, мэдээгүй уураг байж болдог байсан.

Хавдрын эсийн уураг хүний жирийн эсэд ч идэвхтэй байдгийг илрүүлсэн

Харин одоо цагт буюу геномын дарааллыг тайлж уншсан бие организмын хувьд өөрр ойлголт. Урьдчилан таамагласан уургийг тухайн организмын ийм ийм үйл явцад ингэж оролцдог юм байна гэж тогтоох нь түгээмэл. Тиймээс миний нээлтийг хоёр чухал уургийн шинэ дүрийг олж тогтоосон гэвэл шинжлэх ухааны үүднээс илүү оновчтой болов уу.

-Ойлгомжтой байх үүднээс уургаа тус тусад нь тайлбарлаж өгөөч. Яг ямар үүрэгтэй уураг вэ. Энэ талаараа сонирхуулахгүй юу?
-Эхнийх нь теломераза гэж уураг. Үүнийг Японд суралцаж байхдаа судалж, илрүүлсэн. Теломераза гэдэг нь хүний хромсомын төгсгөлийг уртасгадаг тусгайлсан уураг. Хүний хромсомын төгсгөл нь тодорхой хэмжээтэй, эс хуваагдах бүрт богиносдог учиртай. Хромсомын төгсгөл хэт богиносвол уг эс нь программчилсан мөхөлд нэрвэгдэн устаж, үгүй болдог. Өөрөөр хэлбэл, нэгэн хэлбэрийн биологийн цаг буюу тухайн эсийн хуваагдах багтаамжийг хязгаарлаж буй хэрэг юм.

Гэтэл хавдрын эсүүд жолоогүй мэт хязгааргүй хуваагдаж, өсөж, үржиж, ойр орчмын эд эс дээр даралт үзүүлдэг. Улмаар цусны эргэлтэнд нэвтрэн орж, бие махбодын өөр хэсгүүдэд үсэрхийлэн тархдаг. Ингэж теломераза нь хавдрын биед хортой үр дагаваруудыг бий болгодог юм. Ингэхээр өмнө дурдсан хромсомын хэт богино хэмжээнээс үүдэн идэвхиждэг программчилсан мөхлөөс зайлсхийхийн тулд хавдрын эсүүд теломераза гэдэг уургийг ихээр үйлдвэрлэж эхэлдэг.Үүнийг олж тогтоох хүртэл хавдрын эсрэг эмчилгээг теломераза нь идэвхижсэн эсийг ялгаварлан хөнөөх байдлаар хийдэг байсан.

Харин миний судалгааны үр дүнд теломераза гэдэг уураг хавдрын эсээр тогтохгүй хүний бие махбодийн жирийн эсэд ч идэвхтэй, чухал үүрэгтэй гэдэг нь тогтоогдсон. Тиймээс хавдрын эсрэг эмчилгээг теломеразыг дарангуйлах байдлаар явуулж болохгүй гэсэн эцсийн дүгнэлтэд хүрээд байна.

-Хавдрын эмчилгээг теломераза дээр хийж болохгүй гэдэг нь таны нээлтийн гол дүгнэлт юм байна. Тэгвэл одоо дэлхий дахины болон монголын хавдрын эмчилгээ юунд тулгуурлаж хийгддэг юм бэ?
-Тийм. Теломераза дээр тулгуурласан эмчилгээний үр дүн хараахан батлагдаагүй, судалгааны түвшинд байна. Дэлхий дахинд гэвэл хамгийн өргөн тархсан арга нь мэс засал болон химийн эмчилгээ.

Ямар төрлийн хавдар вэ, ямар үе шатанд нь олж нээснээс шалтгаалаад дээрх хоёр аргыг хослуулах, эсвэл аль нэгийг хэрэглэдэг. Мэс заслын эмчилгээ нь хавдрын эд, эсийг биеэс шууд зайлуулдаг. Харин химийнх нь өндөр идэвхитэй, өсөж үржиж буй эсүүдийг хорогдуулах арга гэж болно. Өөрөөр хэлбэл, маш хурдтай өсөж үржиж буй хавдрын эсүүдийг урьтаж устгаж байгаа гэсэн үг.

Сүүлийн үед өндөр хөгжилтэй орнуудад иммунотерапи гэж арга дэлгэрч байна. Хүний биед гажиг, харийн гэгдэх зүйлтэй тэмцэх эсэргүүцлийн тогтолцоог нь өдөөдөг юм. Ингэснээр хүний биед гаж нөлөө багатай, ирээдүйтэй арга хэмээн үзэж байгаа. Гэхдээ Монгол хэрэглэдэг, эсэхийг мэдэхгүй.

-Харин нөгөө нь ямар төрлийн уураг билээ?
– Хоёр дахь нь “ABC transporter” гэдэг бүлэг уураг. Уг судалгааг Америкт ирээд хийж эхэлсэн. Одоо үргэлжилж буй судалгаа. Энэ уураг бие махбодид чухал тосны гаралтай нэгдлүүдийг эсээс гаргах болон бие махбод цэвэрлэгдэх үйл явцуудад чухал нөлөөтэй.

Тодруулбал, бидний сайн мэдэх холестерол нь эдгээр нэгдлийг тээвэрлэдэг. Холестерол бол бодисын солилцоо, зүрх судасны үйл ажиллагаанд маш чухал нөлөөтэй бодис. Тиймээс бие махбодид тодорхой хэмжээ, зөв бүтэцтэй байхгүй холестерол нь элдэв гаж нөлөө үзүүлдэг. “ABC transporter”-ууд нь бактерид их хэмжээтэй байдаг.

-Тэгвэл үүргийн хувьд холестролид гүйцэтгэдгээс өөр гэсэн үг үү?
-Бактерид агуулагдаж буй “ABC transporter”-уудын хүний биед байх уургуудаас ялгаатай тал нь эсээс ихэнх жижиг нэгдлийг гарган зайлуулж чаддагт байгаа юм. Иймээс эсрэг антибиотик дахь бараг бүх бодисыг бактерийн эсээс гадагшлуулдаг.

Теломераза дээр тулгуурласан эмчилгээний үр дүн хараахан батлагдаагүй

Ингэснээр тухайн бактери устгахаас урьдчилан сэргийлэгдэж байна гэж ойлгож болно. Үүнээс болж одоо хөгжингүй орнуудад Multi-Drag Resistance гэдэг үзэгдэл эмгэнэлт явдал болон даамжирч байна. Multi гэдэг нь олон төрлийн. Drug гэдэг нь эм. Resistance гэдэг нь тэсвэрлэх гэсэн утгатай юм. Ингэхээр нийлээд ямар ч антибиотикийг тэсвэрлэнэ гэсэн үг.

-Ямар эмгэнэлт явдлын талаар та яриад байна вэ?
-Өөр эмгэгээ эмчлүүлэх гэж эмнэлэгт хэвтсэн өвчтөн “Multi-drug resistance” бактери тусдаг. Энэ бактери нь эмнэлэгт өргөн хэрэглэдэг бөгөөд ямар ч антибиотикт тэсвэртэй.

Иймээс үүнийг эмчлэх маш хэцүү болдог. Одоогийн байдлаар хамгийн сүүлийн үеийн цоо шинэ ганц хоёрхон антибиотикоор эмчилж байна. Гэхдээ шинээр хийсэн антибиотик нь удахгүй “хуучирч”, тэдгээрийг тэсвэрлэх бактери шинээр үүсэх магадлал өндөр. Иймээс энэ уургуудын талаар олон талын нарийвчилсан судалгаа нэн чухал байгаа юм.

-Таны судалгаа тэгээд чухам алинд нь чиглэж байгаа вэ?
-“ABC transporter” нь булчингийн үүсэл хөгжилд чухал нөлөөтэй гэдгийг би судалж нээсэн. Энэ уургийг нээх буюу тал талаас нь судлах боломж олгох цоо шинэ хэрэглээний системийг бий болгож байна.

Энэ талаараа дэлхийн шинжлэх ухааны шилдэг сэтгүүлүүдийн нэг болох “Science”-д хэвлүүлсэн. Одоогийн байдлаар “ABC transporter”- ын талаарх судалгаагаа үргэлжлүүлэн дэлхийн эрүүл мэндэд хэрэглэгдэхүйц нээлт хийхийн тулд шамдан ажиллаж байна.

-Таны хариултаас нээлт хийсэн сэжүүр тань санамсаргүй биш гэж ойлголоо?
-Би түрүүлээд урьдчилан харсан зүйл биш байсан л даа. Энэ талаас нь санамсаргүй гэж хэлж болно. Нөгөөтэйгүүр, судалгааны үр дүн гарна гэсэн үүднээс туршилт явуулдаг учир огт санамсаргүй гэж тодорхойлох нь бас тохиромжгүй юм. Теломеразын хувьд энгийн эсийг контрол болгон ашиглаж хавдрын эстэй харьцуулж үзэх зорилгоор эхлүүлсэн.

Өөрөөр хэлбэл, судалгаанаас өмнө энгийн эсэд теломеразын идэвх байхгүй. Харин хавдрын эсэд идэвхтэй байх ёстой гэж үзэж байсан. Гэтэл судалгааны үр дүнгээр энгийн эсэд теломераза мөн идэвхтэй гарсан. Тиймээс үр дүн талаасаа бол санамсаргүй л дээ.

Харин “ABC transporter” уургуудын хувьд, “unbiased screen” гэдгийг хийсэн. Маш энгийнээр хэлэхэд далайгаас тор тороор загас шүүрдэхтэй адилтгаж болно. Яг ямар төрлийн хэдэн ширхэг загас шүүрдэхийг хэлж мэдэхгүй ч тодорхой газраас, тодорхой улирал, цаг хугацаанд шүүрвэл илүү магадлалтай гэсэн үүднээс туршилтаа зохиодог.

Гарсан үр дүнгээс яг үнэн дүнг гаргахын тулд олон талын баталгаажуулах судалгаа хийдэг. Энэ болгоныг түргэн хугацаанд үнэн зөвөөр, баталгаатай хийх нь орчин үеийн эрдэмтэн хүнээс тал талын нарийвчилсан мэдлэг, авъяас, нөр их хөдөлмөр шаарддаг болсон.

-Энэ уургууд хүний биед угаасаа байдаг юм уу, эсвэл хүнс тэжээлээр дамжих болон өөр олдмол байдлаар үүсдэг үү?
-Угаасаа байдаг. Ердийн нөхцөлд уураг нь хүнс тэжээлээс гэдэс ходоодоор дамжин амин хүчил болон задарч, биед шимэгдэн ордог учраас бие махбодид тэр чигээрээ дамжин орж ирэх боломжтой.

Бусад эрдэмтэнтэй хамтарч байж судалгаа бодитой, үр дүн нь зөв гардаг

Амьтны болон ургамлын гаралтай уургийг хүний бие махбод өөрийн уураг болгон хувиргах үйл явц нь нэг хүүхэд хэн нэгний хийсэн лего машинаас онгоц бүтээж хувиргахтай яг ижил. Тухайлбал, нэг хүүхдийнх нь хийсэн машин хоол хүнсэн дэх уураг, үүнийг ашиглан бүтээгдсэн онгоц нь хүний уураг байх нь. Харин лего хэсгүүд нь амин хүчил болох нь.

-Ер нь хүний биед хэчнээн төрлийн уураг байдаг вэ. Хэчнээнийг нь илрүүлээд байна вэ?
-Хүний геномыг тайлан уншсан судалгаанаас ойролцоогоор 21 мянган ген урьдчилан таамаглагдсан байдаг. Эдгээрээс ген болгон хэд хэдэн уураг кодлох бололцоотой. Иймд ойролцоогоор 250 мянгаас нэг сая уураг байж магадгүй гэж үздэг. Одоогийн шинжлэх ухааны мэдэж байгаагаар ойролцоогоор 10 мянган уургийн үйл ажиллагаа хүний бие махбодийг хэвийн үйл ажиллагаанд хэрэгтэй гэж үздэг.

Тэгэхээр миний дээр хэлсэнчлэн эдгээр уураг нь үнэхээр хүний бие махбодид байдаг уу, байдаг бол аль эрхтний аль хэсэгт байдаг, ямар үүрэгтэй вэ гэдгийг олж тогтоох талаар орчин үеийн шинжлэх ухаан түлхүү судалж байна. Эдгээр уураг нь бие биетэйгээ ямар харилцсан шүтэлцээтэй вэ гэдгийг олж тогтоох нэн чухал байдаг.

-Уургийг хүмүүс зөвхөн булчин суулгах төдийгөөр харах нь түгээмэл байдаг. Уураг хүний биед яг ямар үүрэгтэй вэ?
-Уураг маш чухал үүрэгтэй. Актин, миосин гэж хоёр уураг хамтарч бүх л төрлийн булчингийн ашгих сунах үйл ажиллагааг явуулдаг. Хемоглобин гэж уураг нь хүчилтөрөгчийг бие мах бодиор түгээдэг. Нян бактерийн эсрэг дархлааг нөхцөлдүүлж өгдөг эсрэг бие гэдэг нь бас л уураг. Хоол хүнсийг маань задалж өгдөг энзимууд мөн бүгд уураг. Энэ мэтчилэн уураг болгоны үүргийг энд тоочиж багтахгүй л дээ.

-Ногоо, жимсний уураг хүний биед маш сайн шимэгддэг. Харин махнаас уургийн хэрэгцээнийхээ маш бага хэсгийг авдаг гэж ярьдаг. Энэ талаар та судлаач хүний хувьд юу хэлэх вэ?
-Хүн уургийн хэрэгцээгээ нөхөхийн тулд 20 төрлийн амин хүчил шаарддаг. Тэр дундаас есөн амин хүчил нь хүний бие махбодид бий болдоггүй учир заавал хоол хүнсээрээ хангагдах шаардлагатай байдаг. Би яг хоол зүйн судлаач биш болохоор нарийн хэлж чадахгүй байна.

Гэхдээ миний бодлоор уургийн эх үүсвэрийн хувьд амьтны гаралтай хүнс тэжээл нь хүнд хэрэгцээтэй бүх 20 төрлийн амин хүчлийг хангаж чаддаг шиг санаж байна. Гэхдээ мах огт иддэггүй хүмүүс бий. Ийм хүн олон төрлийн ургамлын гаралтай хоол хүнс идэхгүй бол зарим нэг амин хүчлүүд нь зарим ногоо жимсэнд хомсдолтой байдаг.

-Сүүлийн үед хүмүүс нэмэлтээр уураг ууж хэрэглэх нь түгээмэл болсон байна. Энэ нь тухайн хүний уургийн хэрэгцээг нөхөж, эд эсэд хүрч чаддаг болов уу?
-Тэдгээр бэлдмэл нь голдуу хагас задалсан ургамал юм уу, сүүний гаралтай пептид болон амин хүчлийн холимог байдаг. Пептид гэдэг нь хагас задарсан уураг гээд товч нэрлэе л дээ. Эдгээр бэлдмэл нь булчин томруулах, мөн биеийн хүч тамирын дасгалын дараа бие махбодийг сэргээн нөхөх, гэдэс ходоодны ямар нэгэн гажигийн үед хэрэглэдэг.

Нэг үгээр хэлбэл, амархан задарч шингэх уургийн хэмжээг ихэсгэж өгч байгаа юм. Уургийг цэвэрлэж өтгөрүүлсэн учраас нэг халбага бэлдмэлээс нэг удаа хоол идэхээс илүү хэмжээний амархан задрах уураг олж авна. Үүнийг ердийн хоол хүнс дээр нэмэлт болгон хэрэглэнэ. Дан ганцаар нь тэжээлийн эх үүсвэр болгон ашиглаж болохгүй л дээ.

-Уураг ихэднэ гэсэн ойлголт хэр бодитой вэ?
-Уураг ихдэх тохиолдол цөөхөн байдаг. Голдуу уургийн эх үүсвэр болох хоол хүнстэй дагалдах нэгдлүүд нь, тухайлбал нүүрс-ус, тосны төрлийн нэгдлүүд ихдэх нь илүү их тохиолддог.

-Таны нээлт хэрэглээний шинжлэх ухаанд хэзээ нэвтрэх боломжтой вэ?
-Одоогийн байдлаар “ABC- transporter”-ын судалгаагаа хэрэглээний шинжлэх ухааны лабораториудтай хамтрах юм уу, өөрөө гардан үргэлжлүүлэх төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Үүнтэй холбогдуулан АНУ-ын Зүрхний холбооноос санхүүжилт авч, холестеролын талаар зүрхний шигдээсийг урьдчилан сэргийлэх судалгаатай уялдуулан ажиллаж эхэлсэн. Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэнтэй хамтарч “Multi-Drug Resistance” гэдэг сэдвээр мөн судалгааны ажил хийхээр зэхэж байна.

-Эдгээр нээлт зөвхөн таны бие даасан судалгааны үр дүн байв уу, эсвэл өөр эрдэмтэдтэй хамтарсан уу?
-Орчин үеийн шинжлэх ухаанд дан ганц хүний судалгаа гэж бараг байхгүй. Үнэндээ ихээхэн хүч хөдөлмөр, урт хугацаа, олон төрлийн мэдлэг туршлага шаарддаг учир би өөрөө бүгдийг хийнэ гээд суухад учир дутагдалтай, хомсдолтой болно.

Тиймээс аль болох хурдан хугацаанд, олон талаас нь нарийн судлахын тулд бусад эрдэмтэнтэй хамтран ажиллах шаардлагатай. Мэдээж төслийн эхний үүсвэр, санаачилга, анхны нээлт өөрөөс гарна. Улмаар тухайн төслийг амжилттайгаар яаж үргэлжлүүлэх талаар өөрөө шийдвэр гаргаж хамтран ажиллах боломжтой хүмүүсийг сонгон, санал тавьдаг.

-Эдгээр нээлт таны мэргэжлийн карьер болон анагаах ухааны хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэхээс гадна Хурц гэдэг хувь хүнд ямар ашигтай байдаг вэ?
-Эрдэмтэн хүн гэдэг нь аливааг таньж мэдэх юмсан гэсэн эрмэлзлэлээр хөтлөгддөг Гэхдээ л хүнд хэрэгтэй судалгаа хийж чадаж байвал тэр нь туйлын бахархал болдог.

-Сонирхолтой ярилцлага өгсөнд баярлалаа.
-Миний судалгааг сонирхож ярилцлага авсанд талархаж байгаагаа илэрхийлье.

Эх сурвалж: Emch.mn

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6