Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
БНХАУ-ын Шинжаанд Коронавирусын 2 тохиолдол гарчээ
Image
ҮНДЭСНИЙ ХӨГЖЛИЙН ГАЗАР 21 АЙМГИЙН ЗАСАГ ДАРГА НАРТАЙ 2020 ОНД ХӨГЖЛИЙН БОДЛОГО, ТӨЛӨВЛӨЛТИЙН ЧИГЛЭЛЭЭР ХАМТРАН АЖИЛЛАХ ГЭРЭЭ БАЙГУУЛЛАА
Image
Ерөнхий боловсролын сургуулийн үйл ажиллагааг 03 дугаар сарын 2-ныг хүртэл хаалаа
Image
Мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас хилийн боомтуудад хяналтыг чангатган ажиллаж байна
Image
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх: Төрийн тахилгат, ард түмний шүтээн "Отгонтэнгэр" хайрханыг ухуулахгүй
Image
Л.Оюун-Эрдэнэ: Монгол улс 2050 он гэхэд ямар ч гэсэн хөгжлөөрөө бусдыг гүйцэх болно
Image
“Улаанбаатар эдийн засгийн форум- 2020” хоёрдугаар сарын 07-нд болно
Image
Д.Сарангэрэл: Корона вирусын өвчлөлөөр БНХАУ-д нас барсан хүний тоо 25 болсон
Image
МАН-ын бүлэг яаралтай хуралдахаар завсарлага авлаа
Image
Д.Цогтбаатар: Элчин сайдаар томилоход англи хэлтэй юу үгүй юу гэдэг нь миний хувьд чухал биш
Image
Тагнуулын ажилтнууд ОХУ-ын иргэнийг дээрэмдсэн үү
Image
Хилчдийн хүнсний хангамж 25 нэр төрөл болж нэмэгджээ
Image
Эхнэрээ хөнөөсөн этгээдэд 17 жилийн хорих ял оноожээ
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Бүгд Найрамдах Сингапур Улсын Ерөнхий сайд Ли Сянь Лунтай уулзав
Image
Х.Хатанбаатарыг Монгол Улсын Соёлын элчээр томилов
Image
Монгол Улс хил гаалийн хяналтаа сайжруулах хэрэгтэйг ДЭМБ-ын ерөнхий захирал Тедрос Адханом зөвлөв
Image
Коронавирусын халдвартай холбоотой онц байдал зарлахад эрт байна гэв
Image
Коронавирусийн талаар иргэдэд зөвлөгөө, мэдээлэл өгөх 80086829 утсыг ажиллуулж байна
Image
“ДЦС-3”-ын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх төслийг монголын талтай хамтран хэрэгжүүлэх боломжийн талаар мэдээлэл өгөв
Image
Урд хилийн авто боомтууд маргаашнаас амарна
Image
УИХ-ын чуулганаар дөрвөн асуудал хэлэлцэнэ
Image
ӨНӨӨДӨР: "Улаанбаатар-Эдийн засгийн форум-2020”-ын талаар мэдээлнэ
Image
Коронавирусын аюул Монголд нүүрлэсэн үү?
Image
ЭМЯ: Гадил жимс идсэн 23 хүн H7N9 вирусийн халдвараар өвчилж, нас барлаа гэдэг нь ТАШАА МЭДЭЭЛЭЛ
Image
"42,031 айл өрхөд угаарын хий мэдрэгчийг суурилуулах ажил 82.4 хувьтай байна"
Image
“Хүчит Шонхор”-т үхрийн цул мах 12500 төгрөгт хүрснийг мэдсэн үү, Ч.Улаан сайд аа
Image
Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэгийг Amsterdam & Partners LLP хуулийн фирм өмгөөлөхөөр болжээ
Image
Горхи-Тэрэлжийг талхалж буй “Resort World Terelj Hotel” цогцолбороос “хар тамхи” илэрчээ
Image
Худалдаа, олон нийтийн байгууллагуудад хяналт шалгалт хийж байна
Image
А.Энгүүн охинд амьдрал бэлэглэцгээе
Image
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Бөргэ Брендийг хүлээн авч уулзлаа
Image
УИХ-ын гишүүн асан Д.Гантулга өнөөдөр давж заалдана
Image
С.Чинзориг: Ирэх сарын 1-нээс тэтгэвэр нэмнэ
Image
ВИДЕО: Амгалангаас Таван шар хүртэл цахилгаан галт тэрэг явна
Image
Н.Цэрэнбат, Ж.Батбаясгалан нар 3,5 тэрбумын өртөгтэй угаар мэдрэгчийг хоёр сар АЛДАЖ авсан учир юу вэ
Image
Махны аж ахуйг хамтран хөгжүүлэхэд Казахстан улс хөрөнгө оруулах боломжтой гэв
Image
Монгол залуу Хятад эмэгтэйд тусалж буй бичлэг олны талархлыг хүлээж байна /бичлэг, ярилцлага/
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Азербайжан улсын Ерөнхийлөгч Илхам Алиев нар уулзав
Image
УИХ-ын гишүүн Д.Оюунхоролыг яллагдагчаар татжээ
Image
Чуулганаар найман хууль, тогтоолын төсөл хэлэлцэнэ
Image
Улаанбаатарт 12-14 хэм хүйтэн байна
Image
ӨНӨӨДӨР: Авлигын индексийг танилцуулна
Image
Сэвлэг үргээх болон үс засуулахад тохиромжгүй
Image
ЦЕГ: Бусдаас авлига нэхсэн Б.Цогтбаяр хурандааг ажлаас нь чөлөөллөө
Image
Цахим халдлагад өртөхгүйн тулд ЯТГАХ ТУСАМ НЯГТАЛ
Image
Хүнсний хог хаягдлыг дахин боловсруулахад дэмжлэг үзүүлэх гурван сая долларын буцалтгүй тусламжийн гэрээг баталлаа
Image
Хэнийг, хаана Элчин сайдаар томилохоор болов?
Image
Халамжийн тэтгэвэр, асаргааны тэтгэмжийн хэмжээг нэмлээ
Image
Турк улс Монголоос их хэмжээний арьс, шир, эмийн ургамал худалдан авах сонирхолтой байгаагаа илэрхийлэв
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Дэлхийн эдийн засгийн чуулганд оролцож байна
Image
14 компанийн 35,552 хувьцаа арилжжээ
Image
Нээлттэй хүн
Image
Төрөөд 2 хоносон нярайг хүчээр алхуулжээ
Image
Ц.Мянганбаярын нялх амраг нийслэлийн утаанаас зугтаав
Image
Отгонбилэгийн Содбилэг яагаад чимээгүй болов?
Image
Өнөөдрийн 18:00 цагаас эхлэн архи, согтууруулах ундаа зарахыг түр хориглолоо
Image
Д.Арвин: Намын шинэчлэл зөвхөн даргын асуудал биш
Image
90-ээд оныхон бид бол СҮҮЛЧИЙН ХҮМҮҮС
Image
Хувцсандаа даруулж үхсэн явдал Испанид гарчээ.
Image
П.Цагаан: “Бороо орж, Трампыг тэнгэр харж үзлээ” гэж хэлсэн
Image
Ц.Элбэгдорж: Эхийн хэвлий дэх ураг үгүй болох хэмжээнд хүрсэн энэ нөхцөл байдал бол гамшиг
Image
Деклан ингэж өөрчлөгджээ
Image
“Монгол барби” О.Оюунцэцэг унжсан хөх, язарсан гэдсээрээ бахархав
Image
Мексикт 15 настай хүү ангийнхан руугаа гал нээв
Image
УИХ-аар юу хэлэлцэх вэ?
Image
АН-ын даргын сунгааг “Буян” Жагаа юунд бужигнуулах гээд байна вэ?
Image
Шүүгдэгч шүүхийн танхимд амиа хорлохыг завджээ
Image
Үс засуулбал эрхтэн хурц болно
Image
Өнөөдөр хонь өдөр
Image
Улаан манжингийн шүүсээр ходоод, бөөрөө цэвэрлэх арга хадгалаад аваарай
Image
АНУ-ын Тагнуулын Төв Газрын 13 сая хуудас материалыг онлайн болголоо
Image
Жүжигчин Гэрэлцэцэг үе мултарсан залуутай найзалдаг
Image
Ч.Цэлмүүний далд авьяас юу вэ
Image
Монголбанкны Хяналтын зөвлөлд нэр дэвшигчдийг томилох асуудлыг хэлэлцэв
Image
Цагаан батга яагаад үүсдэг вэ?
Image
Эмма Стоун: Ялагч болохыг маш их хүссэн
Image
УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай, "Гацуурт"-ын Л.Чинбат нарын гэрт хулгай оржээ
Image
Х.Тэмүүжингийн татан буулгасан Дотоодын цэргийг С.Бямбацогт дахин байгуулна
Image
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж утааны асуудлаар мэдээлэл өгнө
Image
Цасан шуурга шуурна
Image
1582 ИРГЭНД ТАТВАРЫН ХӨНГӨЛӨЛТ, ЧӨЛӨӨЛӨЛТИЙГ БУЦААН ОЛГОЖЭЭ
Image
“ЭРЧИМ” БАГ, ХОЙД СОЛОНГОСЫН "ХЭПҮЛ" БАГТ НУТГИЙНХАА ТАЛБАЙД 4:0-ЭЭР ХОЖИГДЛОО
Image
300сая жилийн настай төмөр боолт
Image
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулахад тохиромжгүй
Image
ЯПОНЫ ЭЛЧИН САЙД УВСАД АЖИЛЛАЖ БАЙНА
Image
"БАЙДРАГИЙН ГҮҮРЭЭС ГОВЬ-АЛТАЙ АЙМГИЙН ДЭЛГЭР СУМ ХҮРТЭЛ 127 КИЛОМЕТР ЗАМ ТАВИХ АЖЛЫГ ЭХЛҮҮЛЭЭД БАЙНА"
Image
П.Шүүдэрцэцэг Тэмпог насан туршдаа хайрлаж явна гэнэ үү
Image
Та үүнийг мэдэх үү: Хүүхдийн овоо
Image
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эд, мал арвидна
Image
ХААИС БНСУ-ын Жежүгийн их сургуультай хамтран ажиллана
Image
"Яг түүн шиг" шоу гуравдах дугаарын бичлэг
Image
Хүүхдийн эрхийг хамгаалах 80 байцаагчийг сургаж байна
Image
Агаарын бохирдол хүүхдийн тархины хөгжилд сөргөөр нөлөөлдгийг тогтоожээ
Image
Хуурамч эртний эдлэл зарж байсан БНХАУ-ын иргэдийг илрүүлжээ
Image
ТЕРРОРИСТ ЭТГЭЭДҮҮДИЙН ТАВЬСАН ТЭСРЭХ БӨМБӨГИЙН ДЭЛБЭРЭЛТЭД ӨРТӨН ХҮНД ШАРХАДЖЭЭ
Image
“Рио-2016” Паралимпод Хятадын тамирчид тэргүүлсэн хэвээр байна
Image
2018 ОНД ТАНЫ АМЬДРАЛЫГ ИЛҮҮ САЙХАН БОЛГОХ ЖИЖИГХЭН ХЭРНЭЭ ҮР ДҮНТЭЙ 15 ӨӨРЧЛӨЛТ
Image
МАРГААШ ХИЛИЙН БООМТУУД ХУВААРИЙН ДАГУУ АЖИЛЛАНА
Image
ӨНӨӨДРИЙН АРИЛЖААГААР 16 КОМПАНИЙН ХУВЬЦААНЫ ХАНШ ӨСӨВ
Image
Автобусаар аюулгүй зорчих сурталгаа нэвтрүүлнэ
Image
Б.ГАНГААМАА: К2 ОРГИЛ МИНИЙ ОЛОН ЖИЛИЙН ХӨДӨЛМӨР, ХҮСЭЛ МӨРӨӨДӨЛ БАЙЛАА
Image
Нөхөн сонгуульд өрсөлдөхөөр 13 нам бүртгүүлэв
Image
Оросын мафи хуучин ба өнөө цаг үед
Image
Азтекуудын мөхлийн шалтгаан юу байв?
Image
Та яагаад ялчихаад баярладаггүй юм бэ гэсэн асуултад Шоохэй Оно
Image
ХИЛИЙН ЧАНАДАД АМЬДАРЧ БУЙ ИРГЭДЭЭ ТӨРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНД ХАМРУУЛАХ ШААРДЛАГАТАЙГ ОНЦЛОВ
Image
Хар нүхний тухай итгэмээргүй баримтууд
Image
ММСУХ-ООС “ХӨӨГДСӨН” М.АРИУНБОЛДЫГ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА ДЭМЖИЖ "БАТГАНЫ ТОЛГОЙ" БОЛГОХ УУ
Image
361 Монгол дахь салбар Golden Gym фитнес клубтэй хамтран ажиллаж эхэллээ.
Image
Барааны савангийн ач тус
Image
Image

Био-анагаах ухааны түүхэнд монгол эрдэмтэн шинэ хуудас нээлээ

Шинэ зууны хамгийн нөлөө бүхий шинжлэх ухааны нэг болох биотехнологийн салбарын өнөө цагийн ололт амжилтын хүчийг монгол эрдэмтэд хавсрах болжээ. Шинжлэх ухааны доктор Ш.Хурц Жонс Хопкинсын их сургуулийн Анагаах ухааны хүрээлэнгийн Молекул биологи, генетикийн тэнхимийн гишүүн.

Тэрбээр хүний биед байдаг хоёр төрлийн уураг нээсэн нь дэлхийн био-анагаах ухааны салбарын түүхэнд шинэ хуудас нээж, шинжлэх ухааны “Cell”, “Science” сэтгүүлд хэвлэгдсэн байна. МУИС-ийн Биологийн тэнхимийн төгсөгч Ш.Хурц Японы Ёкохама хотын Хавдар судлалын хүрээлэнд мэргэжил дээшлүүлсэн нэгэн. 2005 онд тэндээ ШУ-ны доктор цол хамгаалсан байна. ШУ-ны доктор Ш.Хурцтай нээлтийнх нь талаар дэлгэрэнгүй ярилцлаа.

Таныг хүний биед байдаг хоёр төрлийн уургийг шинээр нээсэн гэж сонслоо.
-Шинжлэх ухаан хурдацтай хөгжиж буй өнөөгийн нөхцөлд, мөн хүний геномыг танин уншсан үед шинэ уураг нээлээ гэдэг ойлголтыг 20-иод жилийн өмнөхтэй харьцуулахааргүй юм. Хүний геном хараахан тайлагдаагүй байх үед нээлээ гэвэл өмнө нь хэзээ ч дуулдаагүй, мэдээгүй уураг байж болдог байсан.

Хавдрын эсийн уураг хүний жирийн эсэд ч идэвхтэй байдгийг илрүүлсэн

Харин одоо цагт буюу геномын дарааллыг тайлж уншсан бие организмын хувьд өөрр ойлголт. Урьдчилан таамагласан уургийг тухайн организмын ийм ийм үйл явцад ингэж оролцдог юм байна гэж тогтоох нь түгээмэл. Тиймээс миний нээлтийг хоёр чухал уургийн шинэ дүрийг олж тогтоосон гэвэл шинжлэх ухааны үүднээс илүү оновчтой болов уу.

-Ойлгомжтой байх үүднээс уургаа тус тусад нь тайлбарлаж өгөөч. Яг ямар үүрэгтэй уураг вэ. Энэ талаараа сонирхуулахгүй юу?
-Эхнийх нь теломераза гэж уураг. Үүнийг Японд суралцаж байхдаа судалж, илрүүлсэн. Теломераза гэдэг нь хүний хромсомын төгсгөлийг уртасгадаг тусгайлсан уураг. Хүний хромсомын төгсгөл нь тодорхой хэмжээтэй, эс хуваагдах бүрт богиносдог учиртай. Хромсомын төгсгөл хэт богиносвол уг эс нь программчилсан мөхөлд нэрвэгдэн устаж, үгүй болдог. Өөрөөр хэлбэл, нэгэн хэлбэрийн биологийн цаг буюу тухайн эсийн хуваагдах багтаамжийг хязгаарлаж буй хэрэг юм.

Гэтэл хавдрын эсүүд жолоогүй мэт хязгааргүй хуваагдаж, өсөж, үржиж, ойр орчмын эд эс дээр даралт үзүүлдэг. Улмаар цусны эргэлтэнд нэвтрэн орж, бие махбодын өөр хэсгүүдэд үсэрхийлэн тархдаг. Ингэж теломераза нь хавдрын биед хортой үр дагаваруудыг бий болгодог юм. Ингэхээр өмнө дурдсан хромсомын хэт богино хэмжээнээс үүдэн идэвхиждэг программчилсан мөхлөөс зайлсхийхийн тулд хавдрын эсүүд теломераза гэдэг уургийг ихээр үйлдвэрлэж эхэлдэг.Үүнийг олж тогтоох хүртэл хавдрын эсрэг эмчилгээг теломераза нь идэвхижсэн эсийг ялгаварлан хөнөөх байдлаар хийдэг байсан.

Харин миний судалгааны үр дүнд теломераза гэдэг уураг хавдрын эсээр тогтохгүй хүний бие махбодийн жирийн эсэд ч идэвхтэй, чухал үүрэгтэй гэдэг нь тогтоогдсон. Тиймээс хавдрын эсрэг эмчилгээг теломеразыг дарангуйлах байдлаар явуулж болохгүй гэсэн эцсийн дүгнэлтэд хүрээд байна.

-Хавдрын эмчилгээг теломераза дээр хийж болохгүй гэдэг нь таны нээлтийн гол дүгнэлт юм байна. Тэгвэл одоо дэлхий дахины болон монголын хавдрын эмчилгээ юунд тулгуурлаж хийгддэг юм бэ?
-Тийм. Теломераза дээр тулгуурласан эмчилгээний үр дүн хараахан батлагдаагүй, судалгааны түвшинд байна. Дэлхий дахинд гэвэл хамгийн өргөн тархсан арга нь мэс засал болон химийн эмчилгээ.

Ямар төрлийн хавдар вэ, ямар үе шатанд нь олж нээснээс шалтгаалаад дээрх хоёр аргыг хослуулах, эсвэл аль нэгийг хэрэглэдэг. Мэс заслын эмчилгээ нь хавдрын эд, эсийг биеэс шууд зайлуулдаг. Харин химийнх нь өндөр идэвхитэй, өсөж үржиж буй эсүүдийг хорогдуулах арга гэж болно. Өөрөөр хэлбэл, маш хурдтай өсөж үржиж буй хавдрын эсүүдийг урьтаж устгаж байгаа гэсэн үг.

Сүүлийн үед өндөр хөгжилтэй орнуудад иммунотерапи гэж арга дэлгэрч байна. Хүний биед гажиг, харийн гэгдэх зүйлтэй тэмцэх эсэргүүцлийн тогтолцоог нь өдөөдөг юм. Ингэснээр хүний биед гаж нөлөө багатай, ирээдүйтэй арга хэмээн үзэж байгаа. Гэхдээ Монгол хэрэглэдэг, эсэхийг мэдэхгүй.

-Харин нөгөө нь ямар төрлийн уураг билээ?
– Хоёр дахь нь “ABC transporter” гэдэг бүлэг уураг. Уг судалгааг Америкт ирээд хийж эхэлсэн. Одоо үргэлжилж буй судалгаа. Энэ уураг бие махбодид чухал тосны гаралтай нэгдлүүдийг эсээс гаргах болон бие махбод цэвэрлэгдэх үйл явцуудад чухал нөлөөтэй.

Тодруулбал, бидний сайн мэдэх холестерол нь эдгээр нэгдлийг тээвэрлэдэг. Холестерол бол бодисын солилцоо, зүрх судасны үйл ажиллагаанд маш чухал нөлөөтэй бодис. Тиймээс бие махбодид тодорхой хэмжээ, зөв бүтэцтэй байхгүй холестерол нь элдэв гаж нөлөө үзүүлдэг. “ABC transporter”-ууд нь бактерид их хэмжээтэй байдаг.

-Тэгвэл үүргийн хувьд холестролид гүйцэтгэдгээс өөр гэсэн үг үү?
-Бактерид агуулагдаж буй “ABC transporter”-уудын хүний биед байх уургуудаас ялгаатай тал нь эсээс ихэнх жижиг нэгдлийг гарган зайлуулж чаддагт байгаа юм. Иймээс эсрэг антибиотик дахь бараг бүх бодисыг бактерийн эсээс гадагшлуулдаг.

Теломераза дээр тулгуурласан эмчилгээний үр дүн хараахан батлагдаагүй

Ингэснээр тухайн бактери устгахаас урьдчилан сэргийлэгдэж байна гэж ойлгож болно. Үүнээс болж одоо хөгжингүй орнуудад Multi-Drag Resistance гэдэг үзэгдэл эмгэнэлт явдал болон даамжирч байна. Multi гэдэг нь олон төрлийн. Drug гэдэг нь эм. Resistance гэдэг нь тэсвэрлэх гэсэн утгатай юм. Ингэхээр нийлээд ямар ч антибиотикийг тэсвэрлэнэ гэсэн үг.

-Ямар эмгэнэлт явдлын талаар та яриад байна вэ?
-Өөр эмгэгээ эмчлүүлэх гэж эмнэлэгт хэвтсэн өвчтөн “Multi-drug resistance” бактери тусдаг. Энэ бактери нь эмнэлэгт өргөн хэрэглэдэг бөгөөд ямар ч антибиотикт тэсвэртэй.

Иймээс үүнийг эмчлэх маш хэцүү болдог. Одоогийн байдлаар хамгийн сүүлийн үеийн цоо шинэ ганц хоёрхон антибиотикоор эмчилж байна. Гэхдээ шинээр хийсэн антибиотик нь удахгүй “хуучирч”, тэдгээрийг тэсвэрлэх бактери шинээр үүсэх магадлал өндөр. Иймээс энэ уургуудын талаар олон талын нарийвчилсан судалгаа нэн чухал байгаа юм.

-Таны судалгаа тэгээд чухам алинд нь чиглэж байгаа вэ?
-“ABC transporter” нь булчингийн үүсэл хөгжилд чухал нөлөөтэй гэдгийг би судалж нээсэн. Энэ уургийг нээх буюу тал талаас нь судлах боломж олгох цоо шинэ хэрэглээний системийг бий болгож байна.

Энэ талаараа дэлхийн шинжлэх ухааны шилдэг сэтгүүлүүдийн нэг болох “Science”-д хэвлүүлсэн. Одоогийн байдлаар “ABC transporter”- ын талаарх судалгаагаа үргэлжлүүлэн дэлхийн эрүүл мэндэд хэрэглэгдэхүйц нээлт хийхийн тулд шамдан ажиллаж байна.

-Таны хариултаас нээлт хийсэн сэжүүр тань санамсаргүй биш гэж ойлголоо?
-Би түрүүлээд урьдчилан харсан зүйл биш байсан л даа. Энэ талаас нь санамсаргүй гэж хэлж болно. Нөгөөтэйгүүр, судалгааны үр дүн гарна гэсэн үүднээс туршилт явуулдаг учир огт санамсаргүй гэж тодорхойлох нь бас тохиромжгүй юм. Теломеразын хувьд энгийн эсийг контрол болгон ашиглаж хавдрын эстэй харьцуулж үзэх зорилгоор эхлүүлсэн.

Өөрөөр хэлбэл, судалгаанаас өмнө энгийн эсэд теломеразын идэвх байхгүй. Харин хавдрын эсэд идэвхтэй байх ёстой гэж үзэж байсан. Гэтэл судалгааны үр дүнгээр энгийн эсэд теломераза мөн идэвхтэй гарсан. Тиймээс үр дүн талаасаа бол санамсаргүй л дээ.

Харин “ABC transporter” уургуудын хувьд, “unbiased screen” гэдгийг хийсэн. Маш энгийнээр хэлэхэд далайгаас тор тороор загас шүүрдэхтэй адилтгаж болно. Яг ямар төрлийн хэдэн ширхэг загас шүүрдэхийг хэлж мэдэхгүй ч тодорхой газраас, тодорхой улирал, цаг хугацаанд шүүрвэл илүү магадлалтай гэсэн үүднээс туршилтаа зохиодог.

Гарсан үр дүнгээс яг үнэн дүнг гаргахын тулд олон талын баталгаажуулах судалгаа хийдэг. Энэ болгоныг түргэн хугацаанд үнэн зөвөөр, баталгаатай хийх нь орчин үеийн эрдэмтэн хүнээс тал талын нарийвчилсан мэдлэг, авъяас, нөр их хөдөлмөр шаарддаг болсон.

-Энэ уургууд хүний биед угаасаа байдаг юм уу, эсвэл хүнс тэжээлээр дамжих болон өөр олдмол байдлаар үүсдэг үү?
-Угаасаа байдаг. Ердийн нөхцөлд уураг нь хүнс тэжээлээс гэдэс ходоодоор дамжин амин хүчил болон задарч, биед шимэгдэн ордог учраас бие махбодид тэр чигээрээ дамжин орж ирэх боломжтой.

Бусад эрдэмтэнтэй хамтарч байж судалгаа бодитой, үр дүн нь зөв гардаг

Амьтны болон ургамлын гаралтай уургийг хүний бие махбод өөрийн уураг болгон хувиргах үйл явц нь нэг хүүхэд хэн нэгний хийсэн лего машинаас онгоц бүтээж хувиргахтай яг ижил. Тухайлбал, нэг хүүхдийнх нь хийсэн машин хоол хүнсэн дэх уураг, үүнийг ашиглан бүтээгдсэн онгоц нь хүний уураг байх нь. Харин лего хэсгүүд нь амин хүчил болох нь.

-Ер нь хүний биед хэчнээн төрлийн уураг байдаг вэ. Хэчнээнийг нь илрүүлээд байна вэ?
-Хүний геномыг тайлан уншсан судалгаанаас ойролцоогоор 21 мянган ген урьдчилан таамаглагдсан байдаг. Эдгээрээс ген болгон хэд хэдэн уураг кодлох бололцоотой. Иймд ойролцоогоор 250 мянгаас нэг сая уураг байж магадгүй гэж үздэг. Одоогийн шинжлэх ухааны мэдэж байгаагаар ойролцоогоор 10 мянган уургийн үйл ажиллагаа хүний бие махбодийг хэвийн үйл ажиллагаанд хэрэгтэй гэж үздэг.

Тэгэхээр миний дээр хэлсэнчлэн эдгээр уураг нь үнэхээр хүний бие махбодид байдаг уу, байдаг бол аль эрхтний аль хэсэгт байдаг, ямар үүрэгтэй вэ гэдгийг олж тогтоох талаар орчин үеийн шинжлэх ухаан түлхүү судалж байна. Эдгээр уураг нь бие биетэйгээ ямар харилцсан шүтэлцээтэй вэ гэдгийг олж тогтоох нэн чухал байдаг.

-Уургийг хүмүүс зөвхөн булчин суулгах төдийгөөр харах нь түгээмэл байдаг. Уураг хүний биед яг ямар үүрэгтэй вэ?
-Уураг маш чухал үүрэгтэй. Актин, миосин гэж хоёр уураг хамтарч бүх л төрлийн булчингийн ашгих сунах үйл ажиллагааг явуулдаг. Хемоглобин гэж уураг нь хүчилтөрөгчийг бие мах бодиор түгээдэг. Нян бактерийн эсрэг дархлааг нөхцөлдүүлж өгдөг эсрэг бие гэдэг нь бас л уураг. Хоол хүнсийг маань задалж өгдөг энзимууд мөн бүгд уураг. Энэ мэтчилэн уураг болгоны үүргийг энд тоочиж багтахгүй л дээ.

-Ногоо, жимсний уураг хүний биед маш сайн шимэгддэг. Харин махнаас уургийн хэрэгцээнийхээ маш бага хэсгийг авдаг гэж ярьдаг. Энэ талаар та судлаач хүний хувьд юу хэлэх вэ?
-Хүн уургийн хэрэгцээгээ нөхөхийн тулд 20 төрлийн амин хүчил шаарддаг. Тэр дундаас есөн амин хүчил нь хүний бие махбодид бий болдоггүй учир заавал хоол хүнсээрээ хангагдах шаардлагатай байдаг. Би яг хоол зүйн судлаач биш болохоор нарийн хэлж чадахгүй байна.

Гэхдээ миний бодлоор уургийн эх үүсвэрийн хувьд амьтны гаралтай хүнс тэжээл нь хүнд хэрэгцээтэй бүх 20 төрлийн амин хүчлийг хангаж чаддаг шиг санаж байна. Гэхдээ мах огт иддэггүй хүмүүс бий. Ийм хүн олон төрлийн ургамлын гаралтай хоол хүнс идэхгүй бол зарим нэг амин хүчлүүд нь зарим ногоо жимсэнд хомсдолтой байдаг.

-Сүүлийн үед хүмүүс нэмэлтээр уураг ууж хэрэглэх нь түгээмэл болсон байна. Энэ нь тухайн хүний уургийн хэрэгцээг нөхөж, эд эсэд хүрч чаддаг болов уу?
-Тэдгээр бэлдмэл нь голдуу хагас задалсан ургамал юм уу, сүүний гаралтай пептид болон амин хүчлийн холимог байдаг. Пептид гэдэг нь хагас задарсан уураг гээд товч нэрлэе л дээ. Эдгээр бэлдмэл нь булчин томруулах, мөн биеийн хүч тамирын дасгалын дараа бие махбодийг сэргээн нөхөх, гэдэс ходоодны ямар нэгэн гажигийн үед хэрэглэдэг.

Нэг үгээр хэлбэл, амархан задарч шингэх уургийн хэмжээг ихэсгэж өгч байгаа юм. Уургийг цэвэрлэж өтгөрүүлсэн учраас нэг халбага бэлдмэлээс нэг удаа хоол идэхээс илүү хэмжээний амархан задрах уураг олж авна. Үүнийг ердийн хоол хүнс дээр нэмэлт болгон хэрэглэнэ. Дан ганцаар нь тэжээлийн эх үүсвэр болгон ашиглаж болохгүй л дээ.

-Уураг ихэднэ гэсэн ойлголт хэр бодитой вэ?
-Уураг ихдэх тохиолдол цөөхөн байдаг. Голдуу уургийн эх үүсвэр болох хоол хүнстэй дагалдах нэгдлүүд нь, тухайлбал нүүрс-ус, тосны төрлийн нэгдлүүд ихдэх нь илүү их тохиолддог.

-Таны нээлт хэрэглээний шинжлэх ухаанд хэзээ нэвтрэх боломжтой вэ?
-Одоогийн байдлаар “ABC- transporter”-ын судалгаагаа хэрэглээний шинжлэх ухааны лабораториудтай хамтрах юм уу, өөрөө гардан үргэлжлүүлэх төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Үүнтэй холбогдуулан АНУ-ын Зүрхний холбооноос санхүүжилт авч, холестеролын талаар зүрхний шигдээсийг урьдчилан сэргийлэх судалгаатай уялдуулан ажиллаж эхэлсэн. Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэнтэй хамтарч “Multi-Drug Resistance” гэдэг сэдвээр мөн судалгааны ажил хийхээр зэхэж байна.

-Эдгээр нээлт зөвхөн таны бие даасан судалгааны үр дүн байв уу, эсвэл өөр эрдэмтэдтэй хамтарсан уу?
-Орчин үеийн шинжлэх ухаанд дан ганц хүний судалгаа гэж бараг байхгүй. Үнэндээ ихээхэн хүч хөдөлмөр, урт хугацаа, олон төрлийн мэдлэг туршлага шаарддаг учир би өөрөө бүгдийг хийнэ гээд суухад учир дутагдалтай, хомсдолтой болно.

Тиймээс аль болох хурдан хугацаанд, олон талаас нь нарийн судлахын тулд бусад эрдэмтэнтэй хамтран ажиллах шаардлагатай. Мэдээж төслийн эхний үүсвэр, санаачилга, анхны нээлт өөрөөс гарна. Улмаар тухайн төслийг амжилттайгаар яаж үргэлжлүүлэх талаар өөрөө шийдвэр гаргаж хамтран ажиллах боломжтой хүмүүсийг сонгон, санал тавьдаг.

-Эдгээр нээлт таны мэргэжлийн карьер болон анагаах ухааны хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэхээс гадна Хурц гэдэг хувь хүнд ямар ашигтай байдаг вэ?
-Эрдэмтэн хүн гэдэг нь аливааг таньж мэдэх юмсан гэсэн эрмэлзлэлээр хөтлөгддөг Гэхдээ л хүнд хэрэгтэй судалгаа хийж чадаж байвал тэр нь туйлын бахархал болдог.

-Сонирхолтой ярилцлага өгсөнд баярлалаа.
-Миний судалгааг сонирхож ярилцлага авсанд талархаж байгаагаа илэрхийлье.

Эх сурвалж: Emch.mn

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6