Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Ц.ЭЛБЭГДОРЖ-ийн өдрийн тэмдэглэл: Ардчилалд хүрсэн зам – Бодит түүх
Image
80 орчим иргэний мэдээллийг хуурамч оруулж, нийгмийн даатгалаас мөнгө завшиж байжээ
Image
Н.Номтойбаяр: Энэ хэргийн талаарх бүх болсон процессыг би мэдэж байгаа
Image
УДШ: "М-Си-Эс”-ийн банк байгуулах хүсэлтийг хангахын даалгажээ
Image
Допингийн шинжилгээг сольж, хахууль авсан хэргээр "Н" гэх хүн АТГ-т шалгагдаж байна
Image
Төрийн албаны ерөнхий шалгалтын тов гарлаа
Image
Б.Амархүү давж заалдах гомдол гаргажээ
Image
"Нийтийн тээврийн төлбөрт и-баримт олгох ажлыг хийсэн ч Татварын албанаас сервер нь ачааллаа дийлэхгүй гэсэн хариу өгсөн"
Image
Олон улсын УУЛЫН өдөр тохиож байна
Image
Дорноговь аймаг БНХАУ-ын Хунан мужийн Жан Жя Жие хоттой хамтран ажиллана
Image
“Дэвжээ” наадмын хоёрдугаар шатны шалгаруулалт Москва хотноо болов
Image
Гадаадад сургана гэсэн залилангийн хэргээс сэрэмжлэхийг анхаарууллаа
Image
Хөнгөлөлттэй үнээр олгох эмийн жагсаалтад өөрчлөлт оруулахаар болжээ
Image
ХОМ-ийн 1.1 тэрбум төгрөгийн зөрчил илэрчээ
Image
“Өргөн нэвтрүүлгийн тухай” хуулийн төслийн тухай
Image
Цахим гэмт хэрэгтэй тэмцэхэд Фэйсбүүк корпорацтай хамтарч ажиллах хүсэлтэй байгаагаа БСШУС-ын сайд илэрхийлэв
Image
Цагаан будаа, элсэн чихрийн импорт буурчээ
Image
УИХ-ын дөрвөн байнгын хороо хуралдана
Image
Улаанбаатарт 8-10 хэм хүйтэн байна
Image
SOS: Шахмал түлш олдохгүй гэр хорооллынхон гал алдаж эхэлжээ
Image
Ц.Элбэгдорж: Оросууд “судлая” гэвэл “үгүй” гэж ойлго...
Image
ТАНИЛЦ: Өрөг.mn контент сайтын ЭЗЭД
Image
"Web awards - 2019” наадмын тов гарлаа
Image
Хөвсгөлийг хөндөөд эхэлсэн “Aspire Mining”-н 51 хувийг Улсын гарьд Ц.Цэрэнпунцаг худалдаж авчээ
Image
АРДЧИЛАЛ: Халаас хоосон ч надад эрх чөлөө байна
Image
Төрийн ордны гадна ниргэн М өөрийгөө шатаах оролдлого хийжээ
Image
Сахуу татран өвчний эсрэг дархлаажуулалт эхэллээ
Image
Эрдэс баялгийн салбарын мэргэжлийн холбоодын анхдугаар зөвлөгөөн боллоо
Image
АНУ-ын зах зээлд өрсөлдөх Монголын 10 компани шалгарлаа
Image
“М Си Эс холдинг”-ийн банк байгуулах тухай нэхэмжлэлийг хэлэлцжээ
Image
"Өрөг.мн" сайт нээлтээ хийлээ
Image
“Шинжиан Шинфа” ХХК-иас 20 тэрбум төгрөг гаргуулж, Төрийн банкинд төлүүлэх шийдвэр гарчээ
Image
Дуучин Ч.Бат-Эрдэнийн шинэ албан тушаал
Image
"THE HU" хамтлагийн АНУ дахь менежерүүд "Чингис хаан" одонгоо гардан авлаа
Image
Аврагчид “Асгатын мөнгө”-ний далд уурхайг нээх ажиллагаанд оролцож байна
Image
Иргэний үнэмлэхийг шинэчилж, регистрийн дугааргүй болно
Image
Сүхбаатарын талбайд өнөөдөр "Хурд", "Харанга"-ын тоглолттой
Image
УИХ-ын дарга Сеймийн дэд маршал, хатагтай Малгажота Гошевскаг хүлээн авч уулзлаа
Image
“Шударга ёс ба авлига, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх нь” сэдэвт сургалт боллоо
Image
Хар мөртэй “Эко констракшн” компани "Цагаан морин жил" нэртэй соёлын өвийг устгалаа
Image
Ж.Дамдинцэрэн: Аавд сюрприз барих гэж сандарсан юм боллоо
Image
Р.Сэддорж: Эх орноо хохироож, эх оронч дүрд тоглож болохгүй
Image
“Нарны хүү, сарны охин” компанийн захирал Д.Гүрсоронзыг яллагдагчаар татжээ
Image
Хуурамч дүгнэлт үйлдсэн шинжээчдийг шүүх хурал хойшиллоо
Image
Сонгуулийн оноо цуглуулах У.Хүрэлсүхийн хямдхан тактик
Image
Төрийн банкны захирлаар ажиллаж байсан Д.Баярсайханд хоёр жил хорих ял оноожээ
Image
НОБГ-ын 2019 оны шилдэг алба хаагчид тодорлоо
Image
Зул сарын баяраас өмнө заавал үзэх 10 кино
Image
ХӨГЖИМ: Зул сарын баярын тухай хуучны ДУУНУУД
Image
"Гацуурт" компани хүнсний ногооны салбараас гарч байгаагаа зарлалаа
Image
Мөсөн хотхон байгуулж байна
Image
“Монгол газар” компаний захирлын мисс бүсгүйн тохойнд зөөлхөн гэгч нь хүрээд нүд унагаж байгаа харцыг харуулсан энэ зураг цахимд алдаршиж байна.
Image
Шөнийн тариф тэглээд утаа хэдэн хувиар буурах вэ?
Image
0-3 насны хүүхдээ асарч байгаа эхэд сар бүр цалин олгохоор шийдвэрлэлээ
Image
Яллах дүгнэлтийг уншиж дуусгажээ
Image
Богд хааны ордон музейд тууль хайлна
Image
Хүний эр бэлэг эрхтэн ясгүй болсон шалтгааныг эрдэмтэд тайлбарлажээ
Image
Та урьд насандаа хэн байсан бэ? /сонирхолтой СОНЖОО/
Image
250 мянган иргэн буруу бүртгүүлжээ
Image
2016 сүүлчийн арилжааны дүн
Image
Дональд Трамп давхар эрүүтэй зургийг нь нийтлэхгүй байхыг хүсжээ
Image
Ардчилал.мн сайт 2016 оны Оны онцлох есөн үйл явдалыг нэрлэлээ
Image
Хөөрхий охин хуруугаа тайруулжээ
Image
ГАРГҮЙ ЭМГЭН /ӨГҮҮЛЛЭГ/
Image
“Шилмэл буйдан”-г сонголтоосоо хасъя
Image
Энх-Эрдэнэ шинэ уран бүтээл White Christmas
Image
Маргаашнаас хөнгөлөлттэй эмийг өдөр бүр худалдаална
Image
“ХӨДӨӨНИЙ ОХИН” ДЭЛХИЙН МИССИЙН ТИТМИЙГ ЗҮҮХЭД ОЙРХОН БАЙНА
Image
Машин дотор секс хийх 7 шилдэг байрлал
Image
ШӨНӨЖИН 2 ХҮҮХЭНТЭЙ ҮЗЭЭД ҮҮР ЦАЙХ ҮЕД…
Image
Ерөнхий Консул Э.Галбадрал Орбис “нисдэг” нүдний эмнэлэгийн үйл ажиллагаатай танилцлаа.
Image
Маалинганы үр гэж юу вэ? Ямар ид шидтэй вэ?
Image
Хүүхдийг хөлдөөгөөд эд эрхтэнг нь зарах гэж яваад баригдав.
Image
Цагаан хад боомт руу нөхрөө эргэж очсон эмэгтэй өрөвдөж шүлэг бичжээ
Image
Бүсгүйчүүдэд: Шинэ жилийн гоёлын үс засалтын шинэлэг санаанууд
Image
Хөдөлмөрийн баатар, Ардын аман зохиолч, СГЗ Б.Лхагвасүрэн гуайн хагалгааны зардлыг Монгол Улсын ерөнхийлөгч даахаар болжээ.
Image
Эзэгтэй хүний хийж сурсан байх ёстой 20 хоол
Image
ИРАКИЙН МИСС СЭЛФИНЭЭС БОЛЖ ГЭР БҮЛИЙНХЭНТЭЙГЭЭ ЭХ ОРНООСОО ДҮРВЭЖЭЭ
Image
Кофенд дурлагсад илүү урт насладаг бас өвчлөх нь бага гэдгийг батлажээ.
Image
ЭХНЭРТЭЙГЭЭ ХҮНДЛЭЛГҮЙ ХАРЬЦАСНААР АЗ ХИЙМОРЬ НЬ НҮҮР БУРУУЛДАГ
Image
Монгол туургатны баатрууд Ховд хотыг чөлөөлсөн нь
Image
Пёнчан-2018 өвлийн олимпийн наадамын аваргыг 4 сая рублиар шагнана
Image
Нийслэлийн 50 багшийг “FISA” шалгалтанд бэлтгэж байна
Image
Бичигтийн боомт дээр дахиад л олон тооны адуу зовж байна
Image
29 дүгээр сургуулийн талбайг "Нийслэлийн төсвөөс тохижуулна"
Image
Эр, эм гэлтгүй ийм хүнтэй ханилж үл болно
Image
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга АТГ-ын удирдлагуудтай уулзлаа
Image
Нялхсын эндэгдэл 21.3 хувиар өсчээ
Image
Мөнгөнцэцэг фэйсбүүк хаягаа хакердуулсан талаараа тайлбар хийлээ
Image
Хуурамч түгшүүрийн улмаас Германы хэд хэдэн нислэг саатжээ
Image
ХЭДХЭН ӨГЛӨӨ САРМИСЫГ ӨЛӨН ЭЛГЭН ДЭЭРЭЭ ИДСЭНИЙ 10 АШИГ ТУС
Image
“ХАРИУЦЛАГАТАЙ СЭТГҮҮЛ ЗҮЙ” ҮНДЭСНИЙ ФОРУМЫГ ХОТ ДЭМЖИНЭ
Image
Эмэгтэй хүний зан аашийг хөхөөр нь тодорхойлж болно
Image
Apple-ийн хувьцаа өсчээ
Image
30 наснаас хойш гэдэсгүй байя гэвэл...
Image
СҮРДҮҮЛЭГ, ЗАНАЛХИЙЛЛИЙГ СӨРӨН ЗОГСОНО ГЭЖ МЭДЭГДЖЭЭ
Image
ШАТАХУУНЫ ҮНЭ 45-50 ТӨГРӨГӨӨР НЭМЭГДЖЭЭ
Image
НӨАТ-ЫН БУЦААН ОЛГОЛТОО 17.977 ИРГЭН АВААГҮЙ БАЙНА
Image
Намайг хуурсан нөхрөө харахаар уур хүрээд байх юм
Image
Монгол бахархлын өдөр: Төрийн далбаа мандуулж, их цагаан тугаа цэнгүүллээ
Image
ШИНЭ ЖИЛЭЭР ДӨРӨВ ХОНОГ АМАРНА
Image
Хоол хүнсээр дамжих халдвар, өвчлөлөөс сэргийлэх зөвлөмж
Image
УУР АМЬСГАЛЫН ӨӨРЧЛӨЛТӨД ОЛОН НИЙТИЙН АНХААРЛЫГ ХАНДУУЛНА
Image
Өнөөдөр цахилгаан хязгаарлах газрууд
Image
Өнөөдөр болох үйл явдлууд
Image
ЭРЧҮҮДИЙН БОДЛООР ЭМЭГТЭЙ ХҮНИЙГ ХАМГИЙН ИХ ГУТААДАГ 7 ЗҮЙЛ. ЭДГЭЭР НЬ ЭМЭГТЭЙ ХҮНИЙГ САЙХАН БҮСГҮЙ БИШ БОЛГОДОГ БАЙНА
Image
У.Черчиллийн дутуу татаж орхисон навчин тамхи 12 мянган долларын үнэд хүрчээ
Image
ОЮУНЫ ӨМЧИЙН ГАЗАР, УБЕГ-ЫГ САЛГАХ ТОГТООЛЫН ТӨСЛИЙГ ДЭМЖЛЭЭ
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ЗАМ ГҮҮРИЙН ЗАСВАР ШИНЭЧЛЭЛИЙГ ТҮРГЭТГЭХИЙГ ҮҮРЭГДЛЭЭ
Image
Цагдааг авлигаас сэргийлэх сургалтад анхаарч байна
Image
Image

Био-анагаах ухааны түүхэнд монгол эрдэмтэн шинэ хуудас нээлээ

Шинэ зууны хамгийн нөлөө бүхий шинжлэх ухааны нэг болох биотехнологийн салбарын өнөө цагийн ололт амжилтын хүчийг монгол эрдэмтэд хавсрах болжээ. Шинжлэх ухааны доктор Ш.Хурц Жонс Хопкинсын их сургуулийн Анагаах ухааны хүрээлэнгийн Молекул биологи, генетикийн тэнхимийн гишүүн.

Тэрбээр хүний биед байдаг хоёр төрлийн уураг нээсэн нь дэлхийн био-анагаах ухааны салбарын түүхэнд шинэ хуудас нээж, шинжлэх ухааны “Cell”, “Science” сэтгүүлд хэвлэгдсэн байна. МУИС-ийн Биологийн тэнхимийн төгсөгч Ш.Хурц Японы Ёкохама хотын Хавдар судлалын хүрээлэнд мэргэжил дээшлүүлсэн нэгэн. 2005 онд тэндээ ШУ-ны доктор цол хамгаалсан байна. ШУ-ны доктор Ш.Хурцтай нээлтийнх нь талаар дэлгэрэнгүй ярилцлаа.

Таныг хүний биед байдаг хоёр төрлийн уургийг шинээр нээсэн гэж сонслоо.
-Шинжлэх ухаан хурдацтай хөгжиж буй өнөөгийн нөхцөлд, мөн хүний геномыг танин уншсан үед шинэ уураг нээлээ гэдэг ойлголтыг 20-иод жилийн өмнөхтэй харьцуулахааргүй юм. Хүний геном хараахан тайлагдаагүй байх үед нээлээ гэвэл өмнө нь хэзээ ч дуулдаагүй, мэдээгүй уураг байж болдог байсан.

Хавдрын эсийн уураг хүний жирийн эсэд ч идэвхтэй байдгийг илрүүлсэн

Харин одоо цагт буюу геномын дарааллыг тайлж уншсан бие организмын хувьд өөрр ойлголт. Урьдчилан таамагласан уургийг тухайн организмын ийм ийм үйл явцад ингэж оролцдог юм байна гэж тогтоох нь түгээмэл. Тиймээс миний нээлтийг хоёр чухал уургийн шинэ дүрийг олж тогтоосон гэвэл шинжлэх ухааны үүднээс илүү оновчтой болов уу.

-Ойлгомжтой байх үүднээс уургаа тус тусад нь тайлбарлаж өгөөч. Яг ямар үүрэгтэй уураг вэ. Энэ талаараа сонирхуулахгүй юу?
-Эхнийх нь теломераза гэж уураг. Үүнийг Японд суралцаж байхдаа судалж, илрүүлсэн. Теломераза гэдэг нь хүний хромсомын төгсгөлийг уртасгадаг тусгайлсан уураг. Хүний хромсомын төгсгөл нь тодорхой хэмжээтэй, эс хуваагдах бүрт богиносдог учиртай. Хромсомын төгсгөл хэт богиносвол уг эс нь программчилсан мөхөлд нэрвэгдэн устаж, үгүй болдог. Өөрөөр хэлбэл, нэгэн хэлбэрийн биологийн цаг буюу тухайн эсийн хуваагдах багтаамжийг хязгаарлаж буй хэрэг юм.

Гэтэл хавдрын эсүүд жолоогүй мэт хязгааргүй хуваагдаж, өсөж, үржиж, ойр орчмын эд эс дээр даралт үзүүлдэг. Улмаар цусны эргэлтэнд нэвтрэн орж, бие махбодын өөр хэсгүүдэд үсэрхийлэн тархдаг. Ингэж теломераза нь хавдрын биед хортой үр дагаваруудыг бий болгодог юм. Ингэхээр өмнө дурдсан хромсомын хэт богино хэмжээнээс үүдэн идэвхиждэг программчилсан мөхлөөс зайлсхийхийн тулд хавдрын эсүүд теломераза гэдэг уургийг ихээр үйлдвэрлэж эхэлдэг.Үүнийг олж тогтоох хүртэл хавдрын эсрэг эмчилгээг теломераза нь идэвхижсэн эсийг ялгаварлан хөнөөх байдлаар хийдэг байсан.

Харин миний судалгааны үр дүнд теломераза гэдэг уураг хавдрын эсээр тогтохгүй хүний бие махбодийн жирийн эсэд ч идэвхтэй, чухал үүрэгтэй гэдэг нь тогтоогдсон. Тиймээс хавдрын эсрэг эмчилгээг теломеразыг дарангуйлах байдлаар явуулж болохгүй гэсэн эцсийн дүгнэлтэд хүрээд байна.

-Хавдрын эмчилгээг теломераза дээр хийж болохгүй гэдэг нь таны нээлтийн гол дүгнэлт юм байна. Тэгвэл одоо дэлхий дахины болон монголын хавдрын эмчилгээ юунд тулгуурлаж хийгддэг юм бэ?
-Тийм. Теломераза дээр тулгуурласан эмчилгээний үр дүн хараахан батлагдаагүй, судалгааны түвшинд байна. Дэлхий дахинд гэвэл хамгийн өргөн тархсан арга нь мэс засал болон химийн эмчилгээ.

Ямар төрлийн хавдар вэ, ямар үе шатанд нь олж нээснээс шалтгаалаад дээрх хоёр аргыг хослуулах, эсвэл аль нэгийг хэрэглэдэг. Мэс заслын эмчилгээ нь хавдрын эд, эсийг биеэс шууд зайлуулдаг. Харин химийнх нь өндөр идэвхитэй, өсөж үржиж буй эсүүдийг хорогдуулах арга гэж болно. Өөрөөр хэлбэл, маш хурдтай өсөж үржиж буй хавдрын эсүүдийг урьтаж устгаж байгаа гэсэн үг.

Сүүлийн үед өндөр хөгжилтэй орнуудад иммунотерапи гэж арга дэлгэрч байна. Хүний биед гажиг, харийн гэгдэх зүйлтэй тэмцэх эсэргүүцлийн тогтолцоог нь өдөөдөг юм. Ингэснээр хүний биед гаж нөлөө багатай, ирээдүйтэй арга хэмээн үзэж байгаа. Гэхдээ Монгол хэрэглэдэг, эсэхийг мэдэхгүй.

-Харин нөгөө нь ямар төрлийн уураг билээ?
– Хоёр дахь нь “ABC transporter” гэдэг бүлэг уураг. Уг судалгааг Америкт ирээд хийж эхэлсэн. Одоо үргэлжилж буй судалгаа. Энэ уураг бие махбодид чухал тосны гаралтай нэгдлүүдийг эсээс гаргах болон бие махбод цэвэрлэгдэх үйл явцуудад чухал нөлөөтэй.

Тодруулбал, бидний сайн мэдэх холестерол нь эдгээр нэгдлийг тээвэрлэдэг. Холестерол бол бодисын солилцоо, зүрх судасны үйл ажиллагаанд маш чухал нөлөөтэй бодис. Тиймээс бие махбодид тодорхой хэмжээ, зөв бүтэцтэй байхгүй холестерол нь элдэв гаж нөлөө үзүүлдэг. “ABC transporter”-ууд нь бактерид их хэмжээтэй байдаг.

-Тэгвэл үүргийн хувьд холестролид гүйцэтгэдгээс өөр гэсэн үг үү?
-Бактерид агуулагдаж буй “ABC transporter”-уудын хүний биед байх уургуудаас ялгаатай тал нь эсээс ихэнх жижиг нэгдлийг гарган зайлуулж чаддагт байгаа юм. Иймээс эсрэг антибиотик дахь бараг бүх бодисыг бактерийн эсээс гадагшлуулдаг.

Теломераза дээр тулгуурласан эмчилгээний үр дүн хараахан батлагдаагүй

Ингэснээр тухайн бактери устгахаас урьдчилан сэргийлэгдэж байна гэж ойлгож болно. Үүнээс болж одоо хөгжингүй орнуудад Multi-Drag Resistance гэдэг үзэгдэл эмгэнэлт явдал болон даамжирч байна. Multi гэдэг нь олон төрлийн. Drug гэдэг нь эм. Resistance гэдэг нь тэсвэрлэх гэсэн утгатай юм. Ингэхээр нийлээд ямар ч антибиотикийг тэсвэрлэнэ гэсэн үг.

-Ямар эмгэнэлт явдлын талаар та яриад байна вэ?
-Өөр эмгэгээ эмчлүүлэх гэж эмнэлэгт хэвтсэн өвчтөн “Multi-drug resistance” бактери тусдаг. Энэ бактери нь эмнэлэгт өргөн хэрэглэдэг бөгөөд ямар ч антибиотикт тэсвэртэй.

Иймээс үүнийг эмчлэх маш хэцүү болдог. Одоогийн байдлаар хамгийн сүүлийн үеийн цоо шинэ ганц хоёрхон антибиотикоор эмчилж байна. Гэхдээ шинээр хийсэн антибиотик нь удахгүй “хуучирч”, тэдгээрийг тэсвэрлэх бактери шинээр үүсэх магадлал өндөр. Иймээс энэ уургуудын талаар олон талын нарийвчилсан судалгаа нэн чухал байгаа юм.

-Таны судалгаа тэгээд чухам алинд нь чиглэж байгаа вэ?
-“ABC transporter” нь булчингийн үүсэл хөгжилд чухал нөлөөтэй гэдгийг би судалж нээсэн. Энэ уургийг нээх буюу тал талаас нь судлах боломж олгох цоо шинэ хэрэглээний системийг бий болгож байна.

Энэ талаараа дэлхийн шинжлэх ухааны шилдэг сэтгүүлүүдийн нэг болох “Science”-д хэвлүүлсэн. Одоогийн байдлаар “ABC transporter”- ын талаарх судалгаагаа үргэлжлүүлэн дэлхийн эрүүл мэндэд хэрэглэгдэхүйц нээлт хийхийн тулд шамдан ажиллаж байна.

-Таны хариултаас нээлт хийсэн сэжүүр тань санамсаргүй биш гэж ойлголоо?
-Би түрүүлээд урьдчилан харсан зүйл биш байсан л даа. Энэ талаас нь санамсаргүй гэж хэлж болно. Нөгөөтэйгүүр, судалгааны үр дүн гарна гэсэн үүднээс туршилт явуулдаг учир огт санамсаргүй гэж тодорхойлох нь бас тохиромжгүй юм. Теломеразын хувьд энгийн эсийг контрол болгон ашиглаж хавдрын эстэй харьцуулж үзэх зорилгоор эхлүүлсэн.

Өөрөөр хэлбэл, судалгаанаас өмнө энгийн эсэд теломеразын идэвх байхгүй. Харин хавдрын эсэд идэвхтэй байх ёстой гэж үзэж байсан. Гэтэл судалгааны үр дүнгээр энгийн эсэд теломераза мөн идэвхтэй гарсан. Тиймээс үр дүн талаасаа бол санамсаргүй л дээ.

Харин “ABC transporter” уургуудын хувьд, “unbiased screen” гэдгийг хийсэн. Маш энгийнээр хэлэхэд далайгаас тор тороор загас шүүрдэхтэй адилтгаж болно. Яг ямар төрлийн хэдэн ширхэг загас шүүрдэхийг хэлж мэдэхгүй ч тодорхой газраас, тодорхой улирал, цаг хугацаанд шүүрвэл илүү магадлалтай гэсэн үүднээс туршилтаа зохиодог.

Гарсан үр дүнгээс яг үнэн дүнг гаргахын тулд олон талын баталгаажуулах судалгаа хийдэг. Энэ болгоныг түргэн хугацаанд үнэн зөвөөр, баталгаатай хийх нь орчин үеийн эрдэмтэн хүнээс тал талын нарийвчилсан мэдлэг, авъяас, нөр их хөдөлмөр шаарддаг болсон.

-Энэ уургууд хүний биед угаасаа байдаг юм уу, эсвэл хүнс тэжээлээр дамжих болон өөр олдмол байдлаар үүсдэг үү?
-Угаасаа байдаг. Ердийн нөхцөлд уураг нь хүнс тэжээлээс гэдэс ходоодоор дамжин амин хүчил болон задарч, биед шимэгдэн ордог учраас бие махбодид тэр чигээрээ дамжин орж ирэх боломжтой.

Бусад эрдэмтэнтэй хамтарч байж судалгаа бодитой, үр дүн нь зөв гардаг

Амьтны болон ургамлын гаралтай уургийг хүний бие махбод өөрийн уураг болгон хувиргах үйл явц нь нэг хүүхэд хэн нэгний хийсэн лего машинаас онгоц бүтээж хувиргахтай яг ижил. Тухайлбал, нэг хүүхдийнх нь хийсэн машин хоол хүнсэн дэх уураг, үүнийг ашиглан бүтээгдсэн онгоц нь хүний уураг байх нь. Харин лего хэсгүүд нь амин хүчил болох нь.

-Ер нь хүний биед хэчнээн төрлийн уураг байдаг вэ. Хэчнээнийг нь илрүүлээд байна вэ?
-Хүний геномыг тайлан уншсан судалгаанаас ойролцоогоор 21 мянган ген урьдчилан таамаглагдсан байдаг. Эдгээрээс ген болгон хэд хэдэн уураг кодлох бололцоотой. Иймд ойролцоогоор 250 мянгаас нэг сая уураг байж магадгүй гэж үздэг. Одоогийн шинжлэх ухааны мэдэж байгаагаар ойролцоогоор 10 мянган уургийн үйл ажиллагаа хүний бие махбодийг хэвийн үйл ажиллагаанд хэрэгтэй гэж үздэг.

Тэгэхээр миний дээр хэлсэнчлэн эдгээр уураг нь үнэхээр хүний бие махбодид байдаг уу, байдаг бол аль эрхтний аль хэсэгт байдаг, ямар үүрэгтэй вэ гэдгийг олж тогтоох талаар орчин үеийн шинжлэх ухаан түлхүү судалж байна. Эдгээр уураг нь бие биетэйгээ ямар харилцсан шүтэлцээтэй вэ гэдгийг олж тогтоох нэн чухал байдаг.

-Уургийг хүмүүс зөвхөн булчин суулгах төдийгөөр харах нь түгээмэл байдаг. Уураг хүний биед яг ямар үүрэгтэй вэ?
-Уураг маш чухал үүрэгтэй. Актин, миосин гэж хоёр уураг хамтарч бүх л төрлийн булчингийн ашгих сунах үйл ажиллагааг явуулдаг. Хемоглобин гэж уураг нь хүчилтөрөгчийг бие мах бодиор түгээдэг. Нян бактерийн эсрэг дархлааг нөхцөлдүүлж өгдөг эсрэг бие гэдэг нь бас л уураг. Хоол хүнсийг маань задалж өгдөг энзимууд мөн бүгд уураг. Энэ мэтчилэн уураг болгоны үүргийг энд тоочиж багтахгүй л дээ.

-Ногоо, жимсний уураг хүний биед маш сайн шимэгддэг. Харин махнаас уургийн хэрэгцээнийхээ маш бага хэсгийг авдаг гэж ярьдаг. Энэ талаар та судлаач хүний хувьд юу хэлэх вэ?
-Хүн уургийн хэрэгцээгээ нөхөхийн тулд 20 төрлийн амин хүчил шаарддаг. Тэр дундаас есөн амин хүчил нь хүний бие махбодид бий болдоггүй учир заавал хоол хүнсээрээ хангагдах шаардлагатай байдаг. Би яг хоол зүйн судлаач биш болохоор нарийн хэлж чадахгүй байна.

Гэхдээ миний бодлоор уургийн эх үүсвэрийн хувьд амьтны гаралтай хүнс тэжээл нь хүнд хэрэгцээтэй бүх 20 төрлийн амин хүчлийг хангаж чаддаг шиг санаж байна. Гэхдээ мах огт иддэггүй хүмүүс бий. Ийм хүн олон төрлийн ургамлын гаралтай хоол хүнс идэхгүй бол зарим нэг амин хүчлүүд нь зарим ногоо жимсэнд хомсдолтой байдаг.

-Сүүлийн үед хүмүүс нэмэлтээр уураг ууж хэрэглэх нь түгээмэл болсон байна. Энэ нь тухайн хүний уургийн хэрэгцээг нөхөж, эд эсэд хүрч чаддаг болов уу?
-Тэдгээр бэлдмэл нь голдуу хагас задалсан ургамал юм уу, сүүний гаралтай пептид болон амин хүчлийн холимог байдаг. Пептид гэдэг нь хагас задарсан уураг гээд товч нэрлэе л дээ. Эдгээр бэлдмэл нь булчин томруулах, мөн биеийн хүч тамирын дасгалын дараа бие махбодийг сэргээн нөхөх, гэдэс ходоодны ямар нэгэн гажигийн үед хэрэглэдэг.

Нэг үгээр хэлбэл, амархан задарч шингэх уургийн хэмжээг ихэсгэж өгч байгаа юм. Уургийг цэвэрлэж өтгөрүүлсэн учраас нэг халбага бэлдмэлээс нэг удаа хоол идэхээс илүү хэмжээний амархан задрах уураг олж авна. Үүнийг ердийн хоол хүнс дээр нэмэлт болгон хэрэглэнэ. Дан ганцаар нь тэжээлийн эх үүсвэр болгон ашиглаж болохгүй л дээ.

-Уураг ихэднэ гэсэн ойлголт хэр бодитой вэ?
-Уураг ихдэх тохиолдол цөөхөн байдаг. Голдуу уургийн эх үүсвэр болох хоол хүнстэй дагалдах нэгдлүүд нь, тухайлбал нүүрс-ус, тосны төрлийн нэгдлүүд ихдэх нь илүү их тохиолддог.

-Таны нээлт хэрэглээний шинжлэх ухаанд хэзээ нэвтрэх боломжтой вэ?
-Одоогийн байдлаар “ABC- transporter”-ын судалгаагаа хэрэглээний шинжлэх ухааны лабораториудтай хамтрах юм уу, өөрөө гардан үргэлжлүүлэх төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Үүнтэй холбогдуулан АНУ-ын Зүрхний холбооноос санхүүжилт авч, холестеролын талаар зүрхний шигдээсийг урьдчилан сэргийлэх судалгаатай уялдуулан ажиллаж эхэлсэн. Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэнтэй хамтарч “Multi-Drug Resistance” гэдэг сэдвээр мөн судалгааны ажил хийхээр зэхэж байна.

-Эдгээр нээлт зөвхөн таны бие даасан судалгааны үр дүн байв уу, эсвэл өөр эрдэмтэдтэй хамтарсан уу?
-Орчин үеийн шинжлэх ухаанд дан ганц хүний судалгаа гэж бараг байхгүй. Үнэндээ ихээхэн хүч хөдөлмөр, урт хугацаа, олон төрлийн мэдлэг туршлага шаарддаг учир би өөрөө бүгдийг хийнэ гээд суухад учир дутагдалтай, хомсдолтой болно.

Тиймээс аль болох хурдан хугацаанд, олон талаас нь нарийн судлахын тулд бусад эрдэмтэнтэй хамтран ажиллах шаардлагатай. Мэдээж төслийн эхний үүсвэр, санаачилга, анхны нээлт өөрөөс гарна. Улмаар тухайн төслийг амжилттайгаар яаж үргэлжлүүлэх талаар өөрөө шийдвэр гаргаж хамтран ажиллах боломжтой хүмүүсийг сонгон, санал тавьдаг.

-Эдгээр нээлт таны мэргэжлийн карьер болон анагаах ухааны хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэхээс гадна Хурц гэдэг хувь хүнд ямар ашигтай байдаг вэ?
-Эрдэмтэн хүн гэдэг нь аливааг таньж мэдэх юмсан гэсэн эрмэлзлэлээр хөтлөгддөг Гэхдээ л хүнд хэрэгтэй судалгаа хийж чадаж байвал тэр нь туйлын бахархал болдог.

-Сонирхолтой ярилцлага өгсөнд баярлалаа.
-Миний судалгааг сонирхож ярилцлага авсанд талархаж байгаагаа илэрхийлье.

Эх сурвалж: Emch.mn

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6