Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Apple компани 399 ам.долларын үнэтэй iPhone худалдаанд гаргалаа
Image
Д.БАТТӨР: МИАТ компани нэмэлт орлого олохын тулд олон улсын карго нислэг, гадны агаарын тээвэрлэгчийн онгоцнуудыг засварлаж байна
Image
Шинэ хөдөөгийн жентельмэн
Image
Фото: АНУ-ын жагсагчид CNN-ийг эвдлэн сүйтгэлээ
Image
Гурван сартай охинтойгоо хамт амиа хорлосон эмэгтэйн гэрээс ГЭРЭЭСЛЭЛ олджээ
Image
Хүүхдүүдтэйгээ хамт аялалд явах нь тэдний сурлагад эерэг нөлөө үзүүлдэг
Image
Мөрөөдлийн зүйл: Алдарт анимуудын архитектурыг харуулсан “Anime Architecture” ном
Image
Эдвард Хоппер - коронавирусын үеийг төгс илэрхийлэх зураач
Image
Gucci загварын долоо хоногуудад оролцохгүй
Image
Олимпыг COVID-19-ийг ялан дийлсэн баяр болгон хийх саналыг Япон гаргажээ
Image
Ерөнхийлөгч нэр дэвшиж буй зөвлөхүүдээ үүрэгт ажлаас нь чөлөөлжээ
Image
Улсын дугаар нь 5, 0-өөр төгссөн тээврийн хэрэгсэл эзэмшигчийн татвараа төлөх хугацаа дуусахад 2 өдөр үлдлээ
Image
“Увертюра” хамтлагийн тоглолтыг шууд дамжуулна
Image
Яармагийн замд хурд хэтрүүлсэн жолоочийг саатуулжээ
Image
Албан хаагчдыг байршил харгалзахгүй байранд оруулахаар төлөвлөжээ
Image
Тоглоом хүүхдийг харааны болон гарын хөдөлгөөний эвсэлтэй болгодог
Image
Хүний ур ухаан дуусашгүйг илтгэх орчин үеийн гайхалтай уран баримлууд
Image
Холливудын кино бүтээгчид хэрхэн өнгөөр "нааддаг" вэ?
Image
Ямар ч үнэтэй авсан "хямд" харагддаг 10 төрлийн хувцас
Image
Монгол Улсын гадаад өр I улирлын байдлаар 30.5 тэрбум ам.доллар байна
Image
Карантины үеэр хэрхэн гэртээ хүүхдийн баяр зохион байгуулах вэ?
Image
Та үүнийг мэдэх үү?: Эмэгтэй хүний бие
Image
Б.Болдсайхан: Нэг биш хэдэн зуун хүүхдэд мэс засал хийж, эрүүл болгомоор байна. Та бүхэн туслаач
Image
Хүүхдийн баяраар хүүхдүүддээ зориулан бэлтгэх 5 хялбар жор
Image
Хүүхдийн сэтгэл хөдлөлтэй холбоотой таны мэдэх ёстой зүйлс
Image
Хорио цээртэй үед бид ингэж сонгуулиа өгнө
Image
Дэлхий даяар нийт халдвартай хүний тоо ЗУРГААН САЯЫГ давлаа
Image
Сонгогчдын нэрийн жагсаалтад бүртгэгдсэн эсэхээ ингэж баталгаажуулаарай
Image
Грек 29 орны жуулчдад хилээ нээнэ
Image
“Дүрслэх урлагийн хөгжилд хувь нэмрээ оруулахаар зорьж байна”
Image
ВВС: Бидний мэдэх Хонконгийн төгсгөл ирлээ
Image
Д.Нямхүү: Нэг хүн эдгэрч ХӨСҮТ-өөс гаран, дараагийн ажиглалт руу шилжлээ
Image
Шатахууны үнэ буурсан ч мах, ногооны үнэ өсчээ
Image
44 дэх иргэнээ эмчиллээ
Image
ЭМЯ-наас ээлжит мэдээллийг өглөө
Image
Сургуулиуд хичээллэхгүй байгаа ч засвар үйлчилгээгээ хийжээ
Image
Мал төллөлт 71,8 хувьтай байна
Image
Сурагчид өөрсдийн оёсон амны хаалтыг хандивлав
Image
Д.Баттөр: Миат компани нэмэлт орлого олохын тулд олон улсын карго нислэг, гадны агаарын тээвэрлэгчийн онгоцнуудыг засварлаж байна
Image
Нийслэлийн төрийн байгууллагуудын ажил 08.00 цагаас эхэлнэ
Image
Ажилтан, алба хаагчдад цахим сургалт зохион байгууллаа
Image
Хөдөлмөрийн баатар Ё.Норовсүрэн: Нийгэм хөгжиж, сайхан болж байна
Image
Газар тариалангийн 1000 гаруй АНН, иргэнд 17.1 тэрбум төгрөгийн дэмжлэг үзүүлжээ
Image
Согтуугаар жолоо барьсны улмаас хоёр хүүхэд хүндээр гэмтсэн ноцтой осол гарчээ
Image
Тамхины эсрэг хуулийн тэрслүү заалтууд
Image
Улаанбаатарын хүмүүс: Дундаж цалин авч цаг наргүй ажилласнаас хүүхдүүдээ өөрөө өсгөх нь чухал гэж боддог
Image
Энэтхэгт сармагчингууд Covid-19 шинжилгээний сорьцыг булаан зугтаажээ
Image
Энэ оны эхний улиралд эдийн засаг арван хувиар агшив
Image
Форбс сэтгүүл Кайли Женнерийг тэрбумтнуудын жагсаалтаас хасаж байгааг зарлажээ
Image
Аллага үйлдсэн цагдаад хүн амины хэрэг үүсгэж, Миннеаполис хотод хөл хорио тогтоожээ
Image
Д.Дагвадорж: Эх оронч миний шүтээний сүнс амирлах болтугай!
Image
“Эх орноосоо урвасан” гэх хэргийн цаана…
Image
Иргэн бүрт хүрэх томоохон худалдааны төв нээлтээ хийнэ
Image
"Сити Их сургууль-Сошиал Солиорол"-ийг авьяас гэж андуурав
Image
Солонгос улсад ажиллаж байгаа эмэгтэй эрчүүддээ хандаж хэлсэн үг
Image
С.Гантогоо "Тарагтай боов"-ийг чимнэ
Image
МАХН-ын дарга СЕХ-нд бичиг баримтаа хүргэлээ
Image
“Автомашингүй өдөр”-өөр томоохон зах, худалдааны төвүүд амарна
Image
Хуулийн байгууллагууд иргэдэд үйлчилж байна
Image
Н.Цэлмүүн "Улаанбаатар Марафон 2018"-д хүч үзнэ.
Image
“МОД ТАРИХ ҮНДЭСНИЙ ӨДӨР”-ИЙГ ОРОН ДАЯАР ЗОХИОН БАЙГУУЛНА
Image
Хосуудын туршиж үзэх 64 байрлал
Image
ӨНӨӨДӨР “ОЛОН УЛСЫН СУВИЛАГЧДЫН ӨДӨР” ТОХИОЖ БАЙНА
Image
“ТАТВАР БИДНИЙ АМЬДРАЛД” УРАЛДААНЫ ДҮН ГАРЧЭЭ
Image
Өнөөдөр гахай өдөр
Image
Жүжигчин Ариукаагийн нөхөр шүүгч Наранзунг доромжлов
Image
Гэртээ хүнсний сода хэрэглээд, 10 насаар хурдан залуужаарай! Яг энэ заавраар нь хийгээрэй!
Image
Хөрсний бохирдол нь гэр хорооллын 200 000 нүхэн жорлонгоос зонхилж үүсчээ
Image
ЕС-ын айлчлал үргэлжилж байна
Image
18 настай модель бүсгүй дөнгөж танилцсан эмчтэй секс хийсний дараа нас баржээ
Image
Орхон аймаг өрсөлдөх чадвараараа тэргүүллээ
Image
“Фэйсбүүк” 3000 хүнийг хөлсөөр ажиллуулж байна
Image
Тэргүүн хатагтайн эрэлд
Image
Номоор амьсгалсан өдрүүд эхэллээ
Image
Д.Цогтбаатар: Хэт үндсэрхэг, туйлширсан үзлийг хамгийн сайн барих үзэл бол зүүн төвийн үзэл баримтлал
Image
Усыг хэзээ уухыг, хэдий хэмжээгээр уухыг хүний бие организм өөрөө мэддэг
Image
Элгэнд юу сайн болон элэг юунд дуртай вэ ? Хадгалаад аваарай
Image
Хятадууд Саран дээр амьдрахаар бэлтгэж байна
Image
БАЯНХОНГОРТ ОХУ-ЫН СОЁЛ, ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ТӨВИЙН САЛБАРЫГ БАЙГУУЛЛАА
Image
Манай улсын нутгаар түүхий нефть тээвэрлэж эхэллээ
Image
ТҮЦ МАШИНААС ТӨРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭ АВАХ БОЛОМЖ БҮРДЛЭЭ
Image
“Өвлийн идэш” махны худалдаа "Сансар", “Саруул” худалдааны төв, “Скай” их дэлгүүрт гарч эхэллээ
Image
12 ордны “Эротик зурхай”
Image
М.ПЕНС БОЛОН КИМ ЁО ЖО НАРЫГ УУЛЗУУЛАХААР ТӨЛӨВЛӨЖ БАЙЖЭЭ
Image
Ц.Элбэгдорж: Ирэх Засаг тэртээ тэргүй хүнд юмтай тулах байсан. Дээр нь хэний ч үл тооцсон Корона
Image
ЗУРА кино нээлтийн 7 хоногийн үзэлтээрээ рекорд тогтоолоо
Image
ШХАБ-ЫН ГИШҮҮН УЛСУУДЫН ГАДААД ХЭРГИЙН САЙД НАР ХАМТАРСАН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫХАА ХҮРЭЭГ ТОДОРХОЙЛЖЭЭ
Image
Азийн их сургуулиудын чуулган өнөөдөр эхэлнэ
Image
Үхэхийн өмнөх ЭМГЭНЭЛТ гэрэл зургууд
Image
ХУГАЦААНААС ӨМНӨ ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОСОН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДЭД ТУСЛАМЖ ОЛГОХ АЖЛЫГ СУДАЛЖ БАЙНА ГЭВ
Image
ХӨХ ХОЧИТ ЭНХМАА ДАХИН ЭНГЭРЭЭ ЗАДГАЙЛЖ ЭХЛЭВ ҮҮ
Image
Согтууруулах ундаа таны биед тохирохгүй байгааг илтгэх шинж тэмдгүүд
Image
АМЕРИКИЙН ЦЭРГИЙГ ГАРГАХ АСУУДЛЫГ ХЭЛЭЛЦЭЖ ЭХЛЭХЭД БЭЛЭН БАЙДАЛ АЖИГЛАГДАХ БОЛЖЭЭ
Image
Эзэн нь юмаа мэдэж, эрэг нь усаа хашив
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн “Эх хэлний өдөр зарлах тухай” зарлиг гардуулах ёслол болов
Image
ББСБ-УУД ХУВЬ НИЙЛҮҮЛСЭН ХӨРӨНГӨӨ 1.9 ТЭРБУМ ТӨГРӨГТ ХҮРГЭНЭ
Image
С.Дашдондог: Монгол Улсын Ерөнхий сайд ийм өчүүхэн хүн юм уу
Image
Улаанбаатар, Эрдэнэт, Дархан хотын иргэдийн хэрэгцээнд махны худалдаа гарлаа
Image
Д.ГАНТУЛГАД ЭРҮҮГИЙН ХЭРЭГ ҮҮСГЭЖ, ЯЛЛАГДАГЧААР ТАТНА
Image
КИМ-ТРАМПЫН УУЛЗАЛТ:СОЛОНГОСЫН ХОЙГ ЦӨМИЙН ЗЭВСГЭЭС АНГИЖИРНА
Image
Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд нийслэлийн албан хаагчдын саналыг авч эхэллээ
Image
ДААГА:Р.ДУЛАМСҮРЭНГИЙН ХАЛИУН ДААГА ТҮРҮҮ МАГНАЙ ХҮРТЛЭЭ
Image
Новшийн залуутай үдшийг... +18/өгүүллэг/
Image
ЯПОНЫ ЭЗЭН ХААН ҮҮРЭГТ АЖИЛДАА ЭРГЭН ОРЖЭЭ
Image
УТААГААР ИНГЭЖ МӨНГӨ ИДДЭГ БАЙНА-1
Image
Монголоо алдаршуулсан олимпийн баатрууд
Image
“Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн захирал асан Д.Ариунболдыг батлан даалтад гаргажээ
Image
Дмитрий Медведев "Нэгдсэн Орос" намын даргаар дахин сонгогдлоо
Image
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга захирамж гаргаж А.Гансүх, Д.Дагвадорж нарыг бие төлөөлөгчөөрөө томиллоо
Image
Монгол Залуу амьд морь гэж андуурам бүтээл туурвижээ
Image
Image

Био-анагаах ухааны түүхэнд монгол эрдэмтэн шинэ хуудас нээлээ

Шинэ зууны хамгийн нөлөө бүхий шинжлэх ухааны нэг болох биотехнологийн салбарын өнөө цагийн ололт амжилтын хүчийг монгол эрдэмтэд хавсрах болжээ. Шинжлэх ухааны доктор Ш.Хурц Жонс Хопкинсын их сургуулийн Анагаах ухааны хүрээлэнгийн Молекул биологи, генетикийн тэнхимийн гишүүн.

Тэрбээр хүний биед байдаг хоёр төрлийн уураг нээсэн нь дэлхийн био-анагаах ухааны салбарын түүхэнд шинэ хуудас нээж, шинжлэх ухааны “Cell”, “Science” сэтгүүлд хэвлэгдсэн байна. МУИС-ийн Биологийн тэнхимийн төгсөгч Ш.Хурц Японы Ёкохама хотын Хавдар судлалын хүрээлэнд мэргэжил дээшлүүлсэн нэгэн. 2005 онд тэндээ ШУ-ны доктор цол хамгаалсан байна. ШУ-ны доктор Ш.Хурцтай нээлтийнх нь талаар дэлгэрэнгүй ярилцлаа.

Таныг хүний биед байдаг хоёр төрлийн уургийг шинээр нээсэн гэж сонслоо.
-Шинжлэх ухаан хурдацтай хөгжиж буй өнөөгийн нөхцөлд, мөн хүний геномыг танин уншсан үед шинэ уураг нээлээ гэдэг ойлголтыг 20-иод жилийн өмнөхтэй харьцуулахааргүй юм. Хүний геном хараахан тайлагдаагүй байх үед нээлээ гэвэл өмнө нь хэзээ ч дуулдаагүй, мэдээгүй уураг байж болдог байсан.

Хавдрын эсийн уураг хүний жирийн эсэд ч идэвхтэй байдгийг илрүүлсэн

Харин одоо цагт буюу геномын дарааллыг тайлж уншсан бие организмын хувьд өөрр ойлголт. Урьдчилан таамагласан уургийг тухайн организмын ийм ийм үйл явцад ингэж оролцдог юм байна гэж тогтоох нь түгээмэл. Тиймээс миний нээлтийг хоёр чухал уургийн шинэ дүрийг олж тогтоосон гэвэл шинжлэх ухааны үүднээс илүү оновчтой болов уу.

-Ойлгомжтой байх үүднээс уургаа тус тусад нь тайлбарлаж өгөөч. Яг ямар үүрэгтэй уураг вэ. Энэ талаараа сонирхуулахгүй юу?
-Эхнийх нь теломераза гэж уураг. Үүнийг Японд суралцаж байхдаа судалж, илрүүлсэн. Теломераза гэдэг нь хүний хромсомын төгсгөлийг уртасгадаг тусгайлсан уураг. Хүний хромсомын төгсгөл нь тодорхой хэмжээтэй, эс хуваагдах бүрт богиносдог учиртай. Хромсомын төгсгөл хэт богиносвол уг эс нь программчилсан мөхөлд нэрвэгдэн устаж, үгүй болдог. Өөрөөр хэлбэл, нэгэн хэлбэрийн биологийн цаг буюу тухайн эсийн хуваагдах багтаамжийг хязгаарлаж буй хэрэг юм.

Гэтэл хавдрын эсүүд жолоогүй мэт хязгааргүй хуваагдаж, өсөж, үржиж, ойр орчмын эд эс дээр даралт үзүүлдэг. Улмаар цусны эргэлтэнд нэвтрэн орж, бие махбодын өөр хэсгүүдэд үсэрхийлэн тархдаг. Ингэж теломераза нь хавдрын биед хортой үр дагаваруудыг бий болгодог юм. Ингэхээр өмнө дурдсан хромсомын хэт богино хэмжээнээс үүдэн идэвхиждэг программчилсан мөхлөөс зайлсхийхийн тулд хавдрын эсүүд теломераза гэдэг уургийг ихээр үйлдвэрлэж эхэлдэг.Үүнийг олж тогтоох хүртэл хавдрын эсрэг эмчилгээг теломераза нь идэвхижсэн эсийг ялгаварлан хөнөөх байдлаар хийдэг байсан.

Харин миний судалгааны үр дүнд теломераза гэдэг уураг хавдрын эсээр тогтохгүй хүний бие махбодийн жирийн эсэд ч идэвхтэй, чухал үүрэгтэй гэдэг нь тогтоогдсон. Тиймээс хавдрын эсрэг эмчилгээг теломеразыг дарангуйлах байдлаар явуулж болохгүй гэсэн эцсийн дүгнэлтэд хүрээд байна.

-Хавдрын эмчилгээг теломераза дээр хийж болохгүй гэдэг нь таны нээлтийн гол дүгнэлт юм байна. Тэгвэл одоо дэлхий дахины болон монголын хавдрын эмчилгээ юунд тулгуурлаж хийгддэг юм бэ?
-Тийм. Теломераза дээр тулгуурласан эмчилгээний үр дүн хараахан батлагдаагүй, судалгааны түвшинд байна. Дэлхий дахинд гэвэл хамгийн өргөн тархсан арга нь мэс засал болон химийн эмчилгээ.

Ямар төрлийн хавдар вэ, ямар үе шатанд нь олж нээснээс шалтгаалаад дээрх хоёр аргыг хослуулах, эсвэл аль нэгийг хэрэглэдэг. Мэс заслын эмчилгээ нь хавдрын эд, эсийг биеэс шууд зайлуулдаг. Харин химийнх нь өндөр идэвхитэй, өсөж үржиж буй эсүүдийг хорогдуулах арга гэж болно. Өөрөөр хэлбэл, маш хурдтай өсөж үржиж буй хавдрын эсүүдийг урьтаж устгаж байгаа гэсэн үг.

Сүүлийн үед өндөр хөгжилтэй орнуудад иммунотерапи гэж арга дэлгэрч байна. Хүний биед гажиг, харийн гэгдэх зүйлтэй тэмцэх эсэргүүцлийн тогтолцоог нь өдөөдөг юм. Ингэснээр хүний биед гаж нөлөө багатай, ирээдүйтэй арга хэмээн үзэж байгаа. Гэхдээ Монгол хэрэглэдэг, эсэхийг мэдэхгүй.

-Харин нөгөө нь ямар төрлийн уураг билээ?
– Хоёр дахь нь “ABC transporter” гэдэг бүлэг уураг. Уг судалгааг Америкт ирээд хийж эхэлсэн. Одоо үргэлжилж буй судалгаа. Энэ уураг бие махбодид чухал тосны гаралтай нэгдлүүдийг эсээс гаргах болон бие махбод цэвэрлэгдэх үйл явцуудад чухал нөлөөтэй.

Тодруулбал, бидний сайн мэдэх холестерол нь эдгээр нэгдлийг тээвэрлэдэг. Холестерол бол бодисын солилцоо, зүрх судасны үйл ажиллагаанд маш чухал нөлөөтэй бодис. Тиймээс бие махбодид тодорхой хэмжээ, зөв бүтэцтэй байхгүй холестерол нь элдэв гаж нөлөө үзүүлдэг. “ABC transporter”-ууд нь бактерид их хэмжээтэй байдаг.

-Тэгвэл үүргийн хувьд холестролид гүйцэтгэдгээс өөр гэсэн үг үү?
-Бактерид агуулагдаж буй “ABC transporter”-уудын хүний биед байх уургуудаас ялгаатай тал нь эсээс ихэнх жижиг нэгдлийг гарган зайлуулж чаддагт байгаа юм. Иймээс эсрэг антибиотик дахь бараг бүх бодисыг бактерийн эсээс гадагшлуулдаг.

Теломераза дээр тулгуурласан эмчилгээний үр дүн хараахан батлагдаагүй

Ингэснээр тухайн бактери устгахаас урьдчилан сэргийлэгдэж байна гэж ойлгож болно. Үүнээс болж одоо хөгжингүй орнуудад Multi-Drag Resistance гэдэг үзэгдэл эмгэнэлт явдал болон даамжирч байна. Multi гэдэг нь олон төрлийн. Drug гэдэг нь эм. Resistance гэдэг нь тэсвэрлэх гэсэн утгатай юм. Ингэхээр нийлээд ямар ч антибиотикийг тэсвэрлэнэ гэсэн үг.

-Ямар эмгэнэлт явдлын талаар та яриад байна вэ?
-Өөр эмгэгээ эмчлүүлэх гэж эмнэлэгт хэвтсэн өвчтөн “Multi-drug resistance” бактери тусдаг. Энэ бактери нь эмнэлэгт өргөн хэрэглэдэг бөгөөд ямар ч антибиотикт тэсвэртэй.

Иймээс үүнийг эмчлэх маш хэцүү болдог. Одоогийн байдлаар хамгийн сүүлийн үеийн цоо шинэ ганц хоёрхон антибиотикоор эмчилж байна. Гэхдээ шинээр хийсэн антибиотик нь удахгүй “хуучирч”, тэдгээрийг тэсвэрлэх бактери шинээр үүсэх магадлал өндөр. Иймээс энэ уургуудын талаар олон талын нарийвчилсан судалгаа нэн чухал байгаа юм.

-Таны судалгаа тэгээд чухам алинд нь чиглэж байгаа вэ?
-“ABC transporter” нь булчингийн үүсэл хөгжилд чухал нөлөөтэй гэдгийг би судалж нээсэн. Энэ уургийг нээх буюу тал талаас нь судлах боломж олгох цоо шинэ хэрэглээний системийг бий болгож байна.

Энэ талаараа дэлхийн шинжлэх ухааны шилдэг сэтгүүлүүдийн нэг болох “Science”-д хэвлүүлсэн. Одоогийн байдлаар “ABC transporter”- ын талаарх судалгаагаа үргэлжлүүлэн дэлхийн эрүүл мэндэд хэрэглэгдэхүйц нээлт хийхийн тулд шамдан ажиллаж байна.

-Таны хариултаас нээлт хийсэн сэжүүр тань санамсаргүй биш гэж ойлголоо?
-Би түрүүлээд урьдчилан харсан зүйл биш байсан л даа. Энэ талаас нь санамсаргүй гэж хэлж болно. Нөгөөтэйгүүр, судалгааны үр дүн гарна гэсэн үүднээс туршилт явуулдаг учир огт санамсаргүй гэж тодорхойлох нь бас тохиромжгүй юм. Теломеразын хувьд энгийн эсийг контрол болгон ашиглаж хавдрын эстэй харьцуулж үзэх зорилгоор эхлүүлсэн.

Өөрөөр хэлбэл, судалгаанаас өмнө энгийн эсэд теломеразын идэвх байхгүй. Харин хавдрын эсэд идэвхтэй байх ёстой гэж үзэж байсан. Гэтэл судалгааны үр дүнгээр энгийн эсэд теломераза мөн идэвхтэй гарсан. Тиймээс үр дүн талаасаа бол санамсаргүй л дээ.

Харин “ABC transporter” уургуудын хувьд, “unbiased screen” гэдгийг хийсэн. Маш энгийнээр хэлэхэд далайгаас тор тороор загас шүүрдэхтэй адилтгаж болно. Яг ямар төрлийн хэдэн ширхэг загас шүүрдэхийг хэлж мэдэхгүй ч тодорхой газраас, тодорхой улирал, цаг хугацаанд шүүрвэл илүү магадлалтай гэсэн үүднээс туршилтаа зохиодог.

Гарсан үр дүнгээс яг үнэн дүнг гаргахын тулд олон талын баталгаажуулах судалгаа хийдэг. Энэ болгоныг түргэн хугацаанд үнэн зөвөөр, баталгаатай хийх нь орчин үеийн эрдэмтэн хүнээс тал талын нарийвчилсан мэдлэг, авъяас, нөр их хөдөлмөр шаарддаг болсон.

-Энэ уургууд хүний биед угаасаа байдаг юм уу, эсвэл хүнс тэжээлээр дамжих болон өөр олдмол байдлаар үүсдэг үү?
-Угаасаа байдаг. Ердийн нөхцөлд уураг нь хүнс тэжээлээс гэдэс ходоодоор дамжин амин хүчил болон задарч, биед шимэгдэн ордог учраас бие махбодид тэр чигээрээ дамжин орж ирэх боломжтой.

Бусад эрдэмтэнтэй хамтарч байж судалгаа бодитой, үр дүн нь зөв гардаг

Амьтны болон ургамлын гаралтай уургийг хүний бие махбод өөрийн уураг болгон хувиргах үйл явц нь нэг хүүхэд хэн нэгний хийсэн лего машинаас онгоц бүтээж хувиргахтай яг ижил. Тухайлбал, нэг хүүхдийнх нь хийсэн машин хоол хүнсэн дэх уураг, үүнийг ашиглан бүтээгдсэн онгоц нь хүний уураг байх нь. Харин лего хэсгүүд нь амин хүчил болох нь.

-Ер нь хүний биед хэчнээн төрлийн уураг байдаг вэ. Хэчнээнийг нь илрүүлээд байна вэ?
-Хүний геномыг тайлан уншсан судалгаанаас ойролцоогоор 21 мянган ген урьдчилан таамаглагдсан байдаг. Эдгээрээс ген болгон хэд хэдэн уураг кодлох бололцоотой. Иймд ойролцоогоор 250 мянгаас нэг сая уураг байж магадгүй гэж үздэг. Одоогийн шинжлэх ухааны мэдэж байгаагаар ойролцоогоор 10 мянган уургийн үйл ажиллагаа хүний бие махбодийг хэвийн үйл ажиллагаанд хэрэгтэй гэж үздэг.

Тэгэхээр миний дээр хэлсэнчлэн эдгээр уураг нь үнэхээр хүний бие махбодид байдаг уу, байдаг бол аль эрхтний аль хэсэгт байдаг, ямар үүрэгтэй вэ гэдгийг олж тогтоох талаар орчин үеийн шинжлэх ухаан түлхүү судалж байна. Эдгээр уураг нь бие биетэйгээ ямар харилцсан шүтэлцээтэй вэ гэдгийг олж тогтоох нэн чухал байдаг.

-Уургийг хүмүүс зөвхөн булчин суулгах төдийгөөр харах нь түгээмэл байдаг. Уураг хүний биед яг ямар үүрэгтэй вэ?
-Уураг маш чухал үүрэгтэй. Актин, миосин гэж хоёр уураг хамтарч бүх л төрлийн булчингийн ашгих сунах үйл ажиллагааг явуулдаг. Хемоглобин гэж уураг нь хүчилтөрөгчийг бие мах бодиор түгээдэг. Нян бактерийн эсрэг дархлааг нөхцөлдүүлж өгдөг эсрэг бие гэдэг нь бас л уураг. Хоол хүнсийг маань задалж өгдөг энзимууд мөн бүгд уураг. Энэ мэтчилэн уураг болгоны үүргийг энд тоочиж багтахгүй л дээ.

-Ногоо, жимсний уураг хүний биед маш сайн шимэгддэг. Харин махнаас уургийн хэрэгцээнийхээ маш бага хэсгийг авдаг гэж ярьдаг. Энэ талаар та судлаач хүний хувьд юу хэлэх вэ?
-Хүн уургийн хэрэгцээгээ нөхөхийн тулд 20 төрлийн амин хүчил шаарддаг. Тэр дундаас есөн амин хүчил нь хүний бие махбодид бий болдоггүй учир заавал хоол хүнсээрээ хангагдах шаардлагатай байдаг. Би яг хоол зүйн судлаач биш болохоор нарийн хэлж чадахгүй байна.

Гэхдээ миний бодлоор уургийн эх үүсвэрийн хувьд амьтны гаралтай хүнс тэжээл нь хүнд хэрэгцээтэй бүх 20 төрлийн амин хүчлийг хангаж чаддаг шиг санаж байна. Гэхдээ мах огт иддэггүй хүмүүс бий. Ийм хүн олон төрлийн ургамлын гаралтай хоол хүнс идэхгүй бол зарим нэг амин хүчлүүд нь зарим ногоо жимсэнд хомсдолтой байдаг.

-Сүүлийн үед хүмүүс нэмэлтээр уураг ууж хэрэглэх нь түгээмэл болсон байна. Энэ нь тухайн хүний уургийн хэрэгцээг нөхөж, эд эсэд хүрч чаддаг болов уу?
-Тэдгээр бэлдмэл нь голдуу хагас задалсан ургамал юм уу, сүүний гаралтай пептид болон амин хүчлийн холимог байдаг. Пептид гэдэг нь хагас задарсан уураг гээд товч нэрлэе л дээ. Эдгээр бэлдмэл нь булчин томруулах, мөн биеийн хүч тамирын дасгалын дараа бие махбодийг сэргээн нөхөх, гэдэс ходоодны ямар нэгэн гажигийн үед хэрэглэдэг.

Нэг үгээр хэлбэл, амархан задарч шингэх уургийн хэмжээг ихэсгэж өгч байгаа юм. Уургийг цэвэрлэж өтгөрүүлсэн учраас нэг халбага бэлдмэлээс нэг удаа хоол идэхээс илүү хэмжээний амархан задрах уураг олж авна. Үүнийг ердийн хоол хүнс дээр нэмэлт болгон хэрэглэнэ. Дан ганцаар нь тэжээлийн эх үүсвэр болгон ашиглаж болохгүй л дээ.

-Уураг ихэднэ гэсэн ойлголт хэр бодитой вэ?
-Уураг ихдэх тохиолдол цөөхөн байдаг. Голдуу уургийн эх үүсвэр болох хоол хүнстэй дагалдах нэгдлүүд нь, тухайлбал нүүрс-ус, тосны төрлийн нэгдлүүд ихдэх нь илүү их тохиолддог.

-Таны нээлт хэрэглээний шинжлэх ухаанд хэзээ нэвтрэх боломжтой вэ?
-Одоогийн байдлаар “ABC- transporter”-ын судалгаагаа хэрэглээний шинжлэх ухааны лабораториудтай хамтрах юм уу, өөрөө гардан үргэлжлүүлэх төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Үүнтэй холбогдуулан АНУ-ын Зүрхний холбооноос санхүүжилт авч, холестеролын талаар зүрхний шигдээсийг урьдчилан сэргийлэх судалгаатай уялдуулан ажиллаж эхэлсэн. Үндэсний эрүүл мэндийн хүрээлэнтэй хамтарч “Multi-Drug Resistance” гэдэг сэдвээр мөн судалгааны ажил хийхээр зэхэж байна.

-Эдгээр нээлт зөвхөн таны бие даасан судалгааны үр дүн байв уу, эсвэл өөр эрдэмтэдтэй хамтарсан уу?
-Орчин үеийн шинжлэх ухаанд дан ганц хүний судалгаа гэж бараг байхгүй. Үнэндээ ихээхэн хүч хөдөлмөр, урт хугацаа, олон төрлийн мэдлэг туршлага шаарддаг учир би өөрөө бүгдийг хийнэ гээд суухад учир дутагдалтай, хомсдолтой болно.

Тиймээс аль болох хурдан хугацаанд, олон талаас нь нарийн судлахын тулд бусад эрдэмтэнтэй хамтран ажиллах шаардлагатай. Мэдээж төслийн эхний үүсвэр, санаачилга, анхны нээлт өөрөөс гарна. Улмаар тухайн төслийг амжилттайгаар яаж үргэлжлүүлэх талаар өөрөө шийдвэр гаргаж хамтран ажиллах боломжтой хүмүүсийг сонгон, санал тавьдаг.

-Эдгээр нээлт таны мэргэжлийн карьер болон анагаах ухааны хөгжилд чухал үүрэг гүйцэтгэхээс гадна Хурц гэдэг хувь хүнд ямар ашигтай байдаг вэ?
-Эрдэмтэн хүн гэдэг нь аливааг таньж мэдэх юмсан гэсэн эрмэлзлэлээр хөтлөгддөг Гэхдээ л хүнд хэрэгтэй судалгаа хийж чадаж байвал тэр нь туйлын бахархал болдог.

-Сонирхолтой ярилцлага өгсөнд баярлалаа.
-Миний судалгааг сонирхож ярилцлага авсанд талархаж байгаагаа илэрхийлье.

Эх сурвалж: Emch.mn

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6