Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
ЭМГЭНЭЛ
Image
Н.ЗОЛБОО, Ө.БАТЗУЛ НАР САССАРИД ЗОДОГЛОНО
Image
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: БАГА НАСНЫ ХҮҮХЭД ӨНДРӨӨС УНАЖ АМИА АЛДЖЭЭ
Image
АН АГНУУРЫН ХОРИОТОЙ ҮЕД АГНАСАН 2 ЦАГААН ЗЭЭР, 626 ШИРХЭГ ЗАГАСЫГ ХУРААН АВЧЭЭ
Image
"МОБИКОМ" КОРПОРАЦИЙГ ТҮРЭЭСИЙН ТӨЛБӨРӨӨ ТӨЛӨХИЙГ ШААРДЖЭЭ
Image
ХЭҮК-Т ЭРҮҮДЭН ШҮҮЛТТЭЙ ХОЛБООТОЙ 35 САНАЛ ГОМДОЛ ИРЖЭЭ
Image
АН: ЭСЭРГҮҮЦЛИЙН ЖАГСААЛ ЗОХИОН БАЙГУУЛНА
Image
О.АМАРТҮВШИН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ӨӨ, ДӨРВӨН ХҮНИЙ АМИАР “ТУГ ТАХЬСАН”“ЭКО-АЛТАН ЗААМАР” КОМПАНИ ЯАГААД ШИЛДЭГ БОЛОВ
Image
“ГАМШГИЙН ЭРСДЭЛИЙН ҮНЭЛГЭЭНИЙ МЭРГЭШҮҮЛЭХ СУРГАЛТ” ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
МОНГОЛ ЗАЛУУ БОДИБИЛДИНГ, ФИТНЕССИЙН ДЭЛХИЙН АВАРГА БОЛЖЭЭ
Image
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ: Сахал хочит Д.Эрдэнэбилэг, О.Орхон, Ц.Пүрэвтүвшин нарыг цагдан хорих эсэх шүүх хурал болж байна
Image
“Ардын элч” ард түмний саналаар тодорно
Image
25 НАСТАЙ ЗАЛУУ АМИА ХОРЛОХЫГ ЗАВДЖЭЭ
Image
БАДМИНТОНЫ АВАРГУУД ТОДОРЛОО
Image
“ЭРДЭНЭС-ТАВАНТОЛГОЙ” ЭДИЙН ЗАСАГ, БИЗНЕСИЙНХНЭЭ ӨНГӨЛӨВ
Image
УИХ-ЫН ДАРГЫН ИВЭЭЛ ДОР “ГЭР БҮЛ, ХҮҮХДЭД ЭЭЛТЭЙ ЭРХ ЗҮЙН ОРЧНЫГ БҮРДҮҮЛЬЕ” ҮНДЭСНИЙ ЗӨВЛӨГӨӨН ЭХЭЛЛЭЭ
Image
БАЯНЗҮРХЧҮҮД ЭНЭ БЯМБА ГАРИГТ ЗУСЛАН, НОГООН БҮСИЙГ ЦЭВЭРЛЭНЭ
Image
Г. ЗАНДАНШАТАР: “ГЭР БҮЛ, ХҮҮХДЭД ЭЭЛТЭЙ ЭРХ ЗҮЙН ОРЧНЫГ БҮРДҮҮЛЬЕ”.
Image
МАН: ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ӨӨРЧЛӨЛТӨӨР СОНГУУЛИЙН ШОУ "ХИЙНЭ"
Image
ДАЛАЙ АШИГЛАХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ШИНЭЧИЛСЭН НАЙРУУЛГЫН ТӨСЛИЙГ ХЭЛЭЛЦЭЖ БАЙНА
Image
Уул уурхайн салбарт өргөн ашиглагддаг бульдозеруудын тухай
Image
Г.УЯНГА: ТАНЫХАА АЧААР ХАТУУГ ХАТУУ ЧИНЭЭНД ТООЛГҮЙ ДАВАХ ТЭНХЭЭТЭЙ БОЛСИЙМ БИЛЭЭ, ОХИН НЬ
Image
ТУУЛ ГОЛ ОРЧМЫГ ЦЭВЭРЛЭН 3.5 ТОНН ХУР ХОГООС САЛГАЖЭЭ
Image
ИРЭХ ДОЛОО ХОНОГООС ЗУСЛАНГИЙН ЗАМЫГ ХӨРВӨХ ЭГНЭЭТЭЙ БОЛГОНО
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД АА, БҮРЭН БҮРЭЛДЭХҮҮНЭЭРЭЭ ОГЦОРЧ АРД ТҮМНЭЭСЭЭ УУЧЛАЛТ ГУЙ!!!
Image
ТЭЭВРИЙН ХЭРЭГСЭЛ БОЛОН ЖОЛООНЫ ҮНЭМЛЭХТЭЙ ХОЛБООТОЙ ТӨРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭГ ҮЗҮҮЛНЭ
Image
СУРАГЧДАА ЗОДСОН БАГШИД ХАРИУЦЛАГА ТООЦОЖ АЖЛААС НЬ ЧӨЛӨӨЛНӨ
Image
2019-2020 ОНД НИЙСЛЭЛД ХИЙГДЭХ БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТУУД
Image
Ленинградын бүслэлт
Image
ДАГАВАР ХҮҮГЭЭ ЗОДСОН Б.ТОДЗАЯАД ХОЛБОГДОХ ШҮҮХ ХУРЛЫН ТОВ ГАРЧЭЭ
Image
ЗГ: ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАРЛИГИЙН ТӨСӨЛД ӨГӨХ САНАЛ, ДҮГНЭЛТИЙГ ХЭЛЭЛЦЭНЭ
Image
ХАМТРАН АЖИЛЛАХ ГЭРЭЭНД ГАРЫН ҮСЭГ ЗУРЛАА
Image
ЯАРМАГИЙН ГҮҮРИЙГ НЭЭЛЭЭ
Image
ҮНДЭСНИЙ КОМПАНИА ХААШ НЬ ЧИРЧ ЭХЛЭВ ЭЭ?
Image
2020 ОНД ШИНЭЭР 42 ЦЭЦЭРЛЭГ, 66 СУРГУУЛИЙН БАРИЛГЫГ АШИГЛАЛТАД ОРУУЛНА
Image
ӨНӨӨДӨР: СҮХБААТАР ТАЛБАЙД ЖОЛООНЫ ЭРХ СЭРГЭЭЖ, АВТОМАШИН ОНОШИЛНО
Image
"МОБИКОМ"-ЫН УДИРДЛАГУУДЫГ АТГ-ААС ШАЛГАХААР БОЛЖЭЭ.
Image
Х.БАДЕЛХАН: 30 МЯНГА ОРЧИМ ТӨРИЙН АЛБАН ХААГЧИЙГ ОРОН СУУЦТАЙ БОЛГОХ ЗОРИЛТ ТАВЬСАН
Image
ҮС ЗАСУУЛБАЛ САЙН НӨХӨРТЭЙ НӨХӨРЛӨНӨ
Image
ӨНӨӨДӨР БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛЫН ТОЙМ
Image
УЛААНБААТАРТ ӨДӨРТӨӨ 28-30 ГРАДУС ДУЛААН БАЙНА
Image
ХУРДАН МОРИНЫ УРАЛДААНЫ ҮЕЭР ХОЁР ХҮҮХЭД ХҮНД ГЭМТЖЭЭ
Image
Д.ЭРДЭНЭБИЛЭГИЙГ 14 ХОНОГ ЦАГДАН ХОРИХ САНАЛ ГАРГАЖЭЭ
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ШИЛДЭГ ТАТВАР ТӨЛӨГЧӨӨР МУГЖ Т.БАЯСГАЛАН ШАЛГАРЛАА
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ТАТВАРЫН БАГЦ ХУУЛЬД ХОРИГ ТАВ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ТАТВАРЫН БАГЦ ХУУЛЬД ХОРИГ ТАВЬСАН ТУЛ САНГИЙН ЯАМНААС ТАЙЛБАР ӨГӨВ
Image
ЯАРМАГИЙН ГҮҮРИЙГ МАРГААШ НЭЭНЭ
Image
ХҮСЭЛТЭЭ ГАРГАСАН ХҮҮХЭД БҮРТ ХҮҮХДИЙН МӨНГӨ ОЛГОХЫГ ЕРӨНХИЙ САЙД ҮҮРЭГ БОЛГОЛОО
Image
ХҮНЭЭ МАРТСАН ТӨР
Image
ТӨВИЙН БҮСИЙН АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН ХОЁРДУГААР ФОРУМ БОЛНО
Image
ГЭР НЬ ШАТСАН ЦАГДААГИЙН АХЛАГЧИД ГЭР БЭЛЭГЛЭВ
Image
Д.Дагвадорж: Эх оронч миний шүтээний сүнс амирлах болтугай!
Image
“Эх орноосоо урвасан” гэх хэргийн цаана…
Image
Иргэн бүрт хүрэх томоохон худалдааны төв нээлтээ хийнэ
Image
Солонгос улсад ажиллаж байгаа эмэгтэй эрчүүддээ хандаж хэлсэн үг
Image
"Сити Их сургууль-Сошиал Солиорол"-ийг авьяас гэж андуурав
Image
Жүжигчин Ариукаагийн нөхөр шүүгч Наранзунг доромжлов
Image
Гэртээ хүнсний сода хэрэглээд, 10 насаар хурдан залуужаарай! Яг энэ заавраар нь хийгээрэй!
Image
18 настай модель бүсгүй дөнгөж танилцсан эмчтэй секс хийсний дараа нас баржээ
Image
С.Гантогоо "Тарагтай боов"-ийг чимнэ
Image
МАХН-ын дарга СЕХ-нд бичиг баримтаа хүргэлээ
Image
Элгэнд юу сайн болон элэг юунд дуртай вэ ? Хадгалаад аваарай
Image
Хосуудын туршиж үзэх 64 байрлал
Image
Хуулийн байгууллагууд иргэдэд үйлчилж байна
Image
“Автомашингүй өдөр”-өөр томоохон зах, худалдааны төвүүд амарна
Image
Мээдээ: Нэвтрүүлэгт орсноос хойш Бараа бид хоёр их дотно байгаа, Гантогоотойгоо бараг төрсөн ах дүү болсон
Image
Дуучин Э.Чулуунчимэг нэр бүхий эрхэмтэй учир ургуулж байсан нь салалтын шалтгаан болжээ
Image
С.Гантогоо: Солонгост кинон дээр гардаг шигээ гоё сайхан бүхэн нь худлаа
Image
Хөрсний бохирдол нь гэр хорооллын 200 000 нүхэн жорлонгоос зонхилж үүсчээ
Image
Өнөөдөр гахай өдөр
Image
Хэрвээ Ижил тоотой цаг таныг байнга дагадаг бол таны ирээдүйд юу тохиолдох гэж байгааг мэдэж болно
Image
Номоор амьсгалсан өдрүүд эхэллээ
Image
Б.Жаргалсайхан: "Сити" дээд сургууль бурханаар бөөлждөг эмэгтэйг багшаар ажилд ав
Image
Н.Цэлмүүн "Улаанбаатар Марафон 2018"-д хүч үзнэ.
Image
ЕС-ын айлчлал үргэлжилж байна
Image
Орхон аймаг өрсөлдөх чадвараараа тэргүүллээ
Image
“МОД ТАРИХ ҮНДЭСНИЙ ӨДӨР”-ИЙГ ОРОН ДАЯАР ЗОХИОН БАЙГУУЛНА
Image
Хааны алтан бүс ба Хариуцлагагүй төр
Image
“ТАТВАР БИДНИЙ АМЬДРАЛД” УРАЛДААНЫ ДҮН ГАРЧЭЭ
Image
ӨНӨӨДӨР “ОЛОН УЛСЫН СУВИЛАГЧДЫН ӨДӨР” ТОХИОЖ БАЙНА
Image
“Фэйсбүүк” 3000 хүнийг хөлсөөр ажиллуулж байна
Image
​Харвардын эрдэмтэд бэлэн гоймон зүрх судасны өвчин үүсгэдэг болохыг илрүүлжээ
Image
Он гарсаар ДОХ-ын халдвартай гурван иргэн нас баржээ
Image
Агаарын бохирдлыг бууруулах хөтөлбөр 2021 он хүртэл хэрэгжинэ
Image
УРИЛГА: Монголын төмөр зам
Image
Монгол ЗАЛУУ дэлхийн загварын салбарыг ШУУГИУЛЖ байна
Image
Хараагүй эзнээ ослоос аварсан ухаант нохой
Image
Л.Элдэв-Очир гишүүн “Браво”
Image
Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга З.Энхболдын яриа бол ташаа мэдээлэл
Image
С.Гантогоо Гранпри шагнал хүртжээ
Image
ТРАМПЫН ӨМГӨӨЛӨГЧ БИЕЭ ҮНЭЛЭГЧИД МӨНГӨ ТӨЛСӨН ҮҮ?
Image
Оюутны ДАШТ эхлэхэд 1 хоног үлдлээ
Image
Ховдын Ш.Адьшаа Ерөнхийлөгчид зөвлөнө
Image
ХӨВСГӨЛ АЙМГИЙН 68 ӨРХИЙН 40,4 МЯНГАН МАЛ ӨӨР АЙМАГТ ОТОРЛОЖ БАЙНА
Image
З.Энхболд, Г.Уянга нарын булхайн баримт дэлгэгдэв
Image
ГАШУУНСУХАЙТ-ГАНЦМОД БООМТЫГ 24 ЦАГИЙН АЖИЛЛАГААНД ШИЛЖҮҮЛЭХИЙГ ХҮСЭВ
Image
Ч.БЭЭЖИНХҮҮ ГЭГЧИЙН АРВИН ИХ ЗАЛИЛАНГИЙН ХЭРГЭЭС НОТЛОГДОЖ ЭХЭЛЛЭЭ!
Image
Н.Алтанхуяг орон нутагт ялалт байгуулж байна
Image
Х.Баттулга: Б.Бат-Эрдэнийн боловсролын намтар шал худлаа шүү
Image
СОГТУУРУУЛАХ УНДААГ ХЭР ХОРТОЙГООР НЬ ЖАГСААВАЛ…
Image
Циркийн бар, арслангууд 7 хоногт 250 кг үхрийн мах, 10 кг лууван, 250 ширхэг өндөг иддэг
Image
УИХ-ын дарга М.Энхболдод Сонгуулийн ерөнхий хорооны тогтоолыг өргөн мэдүүлэв
Image
САРД 500-ХАН ДОЛЛАРААР АМЬДАРЧ БАЙСАН ГЕРМАНЫ САЯТАН
Image
АН-ЫН БҮЛЭГ 2019 ОНЫ ТӨСӨВТ ХОРИГ ТАВИХЫГ УРИАЛАВ
Image
ИРГЭН Б: НАМАЙГ “СҮҮ” ХУВЬЦААТ КОМПАНИ ШҮҮХЭД ӨГНӨ ГЭСЭН. БИ Ч ГЭСЭН ГОМДЛОО ГАРГАЖ БАЙНА
Image
УЛААНБААТАРТ ӨДӨРТӨӨ 5-7 ХЭМ ДУЛААН
Image
ШИ ЖИНЬПИНИЙ ТУСГАЙ ТӨЛӨӨЛӨГЧ "ПЁНЧАН-2018"-ЫН ХААЛТЫН ЁСЛОЛД ОРОЛЦОНО
Image
Дэлхийн олон сая хүнийг айлгасан, чөтгөр шүглэсэн Anneliese Michel
Image
Индонезид ижил хүйстэн залуусыг олны өмнө 83 удаа ташуурдлаа
Image
Бан Ги Мүнийг авлигын хэрэгт буруутгаж байна
Image
Э.Бат-Үүл цензургүй ярих нь
Image
Image

ТӨВ БАНК

Төв банк (зарим газар “Нөөцийн банк”, “Мөнгөний мэдэл” гэх мэтээр нэрлэдэг) бол улсын валют, хүү, мөнгөний нийлүүлэлт зэрэгт мэнэжмэнт хийдэг бие даасан инстүүц юм. Төв банк нь мөн тухайн улс орон дахь арилжааны банкны тогтолцоо, хандлагыг тодорхойлох үүрэгтэй. Арилжаны банкнаас ялгаатай нь мөнгөний суурийг тэлэх онцгой эрх эдэлдэг, иймээс ч өөрийн бодлогын хүрээнд тухайн улсын баталгаажсан мөнгөн тэмдэгтийг хэвлэн гүйлгээнд оруулах эрхтэй. Төв банк нь санхүүгийн хямралын үед “сүүлчийн арга хэмжээ” гэгдэх арилжааны банк болон санхүүгийн бусад байгууллагад бэлэн мөнгө гаргаж өгөх “аргагүй хамгаалалт” хийх эрхтэй байдаг. Арилжааны банкуудыг хянаж зохицуулж байх үүргийнхээ хүрээнд шаардлагатай үед тэдний дампуурлыг зарлах, хаах эрх эдлэнэ.

Тогтворжсон тогтолцоотой орнуудад Төв банкийг улс төрийн нөлөөнөөс ангид байлгахаар зохион байгуулан зохицуулсан байдаг. Энэ нь төрийн гүйцэтгэх ба хууль тогтоох инстүүцээс аль болох ангид, тэдний хяналт маш хязгаарлагдмал байхаар зохицуулжээ. Бие даасан байдал гэдэг нь Төв банк өөрийн бодлогоо хөндлөнгийн инстүүц болон хүний оролцоогүйгээр шийдэх эрхийн тухай яриа. 

Төв банк нь эдийн засгийн ба улс төрийн хараат бус байдлаар бие даасан шинжээ хадгална. Эдийн засгийн хараат бус байдал гэдэг нь Төв банк мөнгө зээлийн бодлогоо ямар ч хязгаарлалтгүйгээр бие даан шийдэж өөрийн тавьсан зорилгоо хэрэгжүүлэхийн тулд авах арга хэмжээгээ өөрөө сонгон шийднэ.Улс төрийн бие даасан байдал гэдэг нь Төв банк удирдлагаа сонгох, мөнгө зээлийн бодлогоо боловсруулахдаа Засгийн газартай зөвлөлдөх шаардлагагүй. Хууль тогтоох болон гүйцэтгэх засаглал нь Төв банкны орлогын хуваарилалтад оролцох, удирдлагын сонголтод нөлөөлөх, Төв банкны мөнгө зээлийн бодлогод нөлөөлсөн хууль гаргах, Төрийн зардлыг шууд ба шууд бусаар Төв банкаар санхүүжүүлэх сонирхолтой байдаг учир энэ болгоныг нэг бүрчлэн хориглосон хуулийн хүрээнд ажлаа явуулах ёстой.

Монгол улсын хууль тогтоомжоор Монгол банк нь (манай Төв банкны оноосон нэр шүү дээ) Улсын их хурлын удирдлагад байдаг. Уг нь энэ нь ерөнхий хяналт болохоос бодлого болон ажил төрөлд нь хөндлөнгөөс оролцох эрх гэж тодорхой заагаагүй учир Төв банк дээр дурьдсан бие даасан байдлаа хадгалах хамгаалах бүрэн эрхтэй юм л даа. Даанч тэгэж чаддаггүй, сонгууль болгоны дараа бүлэглэлүүд өөрийн хүнээ удирдлагад тавьдаг, өнөөх нь юун гүйцэтгэх болон хууль тогтоох инстүүцийн гэхээсээ бүлэглэлийн толгойлогчдын дарамтан дор тэдэнд өрөө төлөх гэж гүрдийтлээ зүтгэдэг явдал уламжлалт заншил болжээ. Хараат бус инстүүц байж чадахгүйгээр ямар ч орны Төв банк өөрийн үндсэн үүргээ гүйцэтгэж чадахгүй. Яг л хараат бус бие даасан Шүүх байх ёстой гэдэг шиг.

Болдог бол хагас нүүр дээрхийг гишүүд, сайд нарт цээжлүүлчихмээр. Учир нь тэд Төв банкны мөнгийг өөрсдийнх нь юм, захиран зарцуулах эрх нь өөрсөдөд нь байдаг, дуртай үедээ шалгаж заавар зөвлөлгөө өгч байх ёстой, дургүй хүргээд байвал даргыг нь (Уг нь “Ерөнхийлөгч” гэдэг юм) хэзээ ч сольж болно, “Чамайг би томилсон” гэж загнах эрхтэй гэж бодоцгоодог. Бодох ч юу байхав, ерөөсөө тэгэж аашилдаг. Ийм нөхцөлд Төв банк ерөөсөө үндсэн үүргээ гүйцэтгэж чадахгүй. Ийм бол Төв банктай байх ч хэрэг үгүй, Сонгуульд ялсан бол Төв банк тухайн ялагчдын бодлогыг хэрэгжүүлэх ёстой гэдэг бол тэдний хувьд дэндүү ойлгомжтой аксиом юм. Мэргэжлийн бус тэдэнд ямар үхснийх нь бодлого байх вэ дээ, тиймээс муйхар шаардлага, тэнэг аашаа бодлого гэж үзнэ. Харсаар байтал сая төгрөг, тэрбум юанийг хооронд нь ялгах чадваргүй гишүүд гэнэт шалгагч болон очиж “15 тэрбум доллар салхинд хийсгэчихсэн байна” хэмээн чаралсаар орж ирнэ. УИХ Төв банкийг шалгах эрхтэй байж магадгүй, гэхдээ үүнийг мэргэжлийн хүмүүсээр хийлгээд тайлан дүгнэлтийг нь сонсох учиртай. Ерөөсөө ч аль ч салбарт хийж буй УИХ болон ЗГ-ын шалгалтыг мэргэжлийн комисс хийж дүнг нь тэд сонсож байх ёстой юм л даа. Энэ улсын хамгийн дорой мэдлэг боловсролтойчууд нэг газар бөөгнөрчихөөд байгаагаа ойлгохгүй юм. Ядахнаа л валют зохицуулалтын хууль, Викселийн хууль зэргийн төв банк өөрөө санаачилж баймаар.

Төв банкийг шалгаж шаардаж бодлогыг нь шүүмжилж, сайшааж байх эзэн нь олон нийт юм. Сүүлийн үед тэргүүлэх орны Төв банкууд мэдээллийн хэрэгслэлээр бодлого болон шийдвэрээ байнга мэдээлж байх болжээ. Үүний дотор нийгмийн сүлжээгээр мэдээгээ тарааж амьд холбоо тогтоох нь хамгийн үр дүнтэй гэж үзэж байна. Төв банкууд твитэрийг их ашиглах боллоо. Фэйсбүк дээр арай цөөн. Гаргаж буй шийдвэрээ ютюб дээр видеогоор ч цацдаг болж. Манай Төв банкны шийдвэр бодлого дандаа нууц явсаар ирсэн. Тиймээс тэндхийн шийдвэр гаргагчид валютийн наймаачидтай хамтран спекуляци хийсээр ирсэн нь нууц ч юм биш.

Дэлхий даяар алдартай Германий Хроник хэвлэлийн газраас дэлхийн түүхийг зуунаар, жилээр, сараар, өдрөөр тэмдэглэдэг номнууд хийдэг. Тэндэхийн “Хорьдугаар зууны хроник - өдөр өдрөөр” хэмээх бараг төө шахам зузаан номд Монголын тухай дөрвөн газар тэмдэглэсэн байна билээ. 1910 оны (сар өдрийг нь мартаж) Оросын цэрэг Монголд нэвтрэв (Туваг хэлж буй бололтой), 1924.11.26- Монголд зөвлөлт маягийн засаг тогтов, 1991.5.20 – Монголд Төв банк байгуулагдав гэж байсан шүү. Үүнээс өмнө Монголд Төв банк байсан гэхэд хэцүү. 1925 онд “анхны” гэгдэх банк байгуулагдсан гэх авч нэг талаас өмнө нь Монголд арилжааны банк байсан, хоёрт, зөвлөлтүүдийн байгуулсан тэр банк арилжааных уу, эмиссийнх үү, үндэснийх үү, гадных уу зэрэг нь ойлгогддоггүй. Төгрөг нэртэй анхны эмисс хийсэн боловч дэвсгэрт дээр гарын үсэг зурагсад нь оросууд байдаг.

1937 онд Зөвлөлтийн цэрэг Монголд орж ирэхэд тэр жил болсон их хядлагыг газар дээр нь зохион байгуулсан Бүрэн эрхт төлөөлөгч Мироновоос Москва руу бичихдээ “Манай цэргийн ангиуд энд ирээд байрлаж төвхнөхтэй холбогдон монгол төгрөг их хэмжээгээр хэрэг болж байна. Монгол банкны нийт нөөц 7 сая төгрөг байгаа нь улс даяар таржээ. Улаанбаатарт ердөө 2 сая 300 мянган төгрөг байна. Иймээс нэн дарай 10 сая төгрөг үйлдэн нааш шилжүүлэхийг Госзнакт үүрэг болгож шинээр хэвлэсэн мөнгийг яаралтай ирүүлнэ үү” гэжээ. Хүсэлтийг яаралтай биелүүлж илгээсэн. Хонь 50 мөнгө, бүдүүн шар үхэр 10 төгрөгийн үнэтэй байснаа энэ шийдвэрийн дараа цай 10 төгрөг болсон юм. Ингэхээр Үндэсний Төв банк байсан гэхэд хэцүү.

1991 онд Бямбасүрэнгийн Засгийн газраас монгол төгрөгийн ханшийг хоёр дахин унагах 20 дугаар тогтоол гарсныг ихэд муулдаг. Монголд байрлаж байсан 100 мянган зөвлөлт цэрэг, тэдний эхнэр хүүхдийн дунд Ленинградад хэвлэгддэг төгрөг хичнээн байсныг Монголын ганц байсан банк нь мэддэггүй байсан. Тэдний гар дээр байгаа мөнгөний ханшийг огцом унагаж байж нийт төгрөгийнхөө баримжааг олж мэдэн удалгүй шинэ эмисс хийсэн нь тухайн үедээ тун оновчтой, эдийн засгийн хувьд зайлшгүй хийх ёстой байсан арга хэмжээ юм. Тэрний дараа л үнэнгээсээ Монголд анхны үндэсний Төв банк байгуулагдсан юм шүү дээ.

Монгол банкны анхны Ерөнхийлөгч Жаргалсайхан, дараа нь Моломжамц, Үнэнбат, Чулуунбат, тэгээд богино хугацаанд бас нэг нөхөр, дараа нь Пүрэвдорж, Золжаргал, Баяртсайхан гээд дараалж байна. Үнэнийг хэлэхэд бүгдээрээ сонгуульд ялсан намын төлөөлөгчид. Яг бие даасан хараат бус бодлого баримталж ажилласан нь хэд юм бол? 1992-96 онд тогтож байсан Засгийн газрын үед инфляци 360 хувь хүрч мөнөөх 1937 оны рекордыг эвдэж байлаа. Олон Ерөнхийлөгч (мэдээж Төв банкны) Засгийн газрын хуралд суун Ерөнхий сайдаас үүрэг даалгавар аван гардаг байсан. Үүнийгээ бас зөвшилцөл гэж хөөрхөн нэрлэнэ ээ, болоогүй. Ажигласнаар Пүрэвдорж л Ерөнхий сайдын үгэнд ордоггүй байсан байх юм. Үнэнбат ердөө 6 сая долларын нөөцтэй банкийг аваад төгрөгийн ханшийг тэр даржин үед тогтоон барьж чадсан. Энэ ханш дээшээ доошоо савалгаатай боловч бараг 20 жил төвшингөө хадгалсаар ирсэн юм шүү.

Золжаргал Ерөнхийлөгчийн мөнгөний бодлого маш буруу байсан. Үүнийг би өөрт нь ч хэлж байсан, сонин хэвлэлд ч бичиж байсан. Тэрээр нөөцийн мөнгийг барилга үйлдвэрлэл, зам тавихад хайр найргүй зарцуулж байсныгаа “нүх ухуулаад цалин өг, эргэж булуулаад бас мөнгө төл” гэсэн Кэйнсийн бодлогоор тайлбарлаж хүмүүс мөнгөтэй болбол худалдан авалт өргөжиж эдийн засаг сэргэнэ гэж мэтгэж байлаа. Гэвч улсын даржин нөөц шавхагдсан ба энэ хооронд барилгууд ч дууссан юм байхгүй балгас болж, зуун жилийн дараа ч өртгөө нөхөж чадахгүй баахан замтай боллоо. Барилга, зам бол Засгийн газрын ажил, Төв банк төгрөгөө арчилж, инфляцийг доод төвшинд барьж байх үндсэн үүрэгтэй.

Улс төр, эдийн засгийн бодлогод хаана ч алдаа дутагдал гардаг. Чөлөөт ардчилсан оронд үүнийг шүүмжилдэг болохоос шийтгэдэггүй. Гэтэл дараа нь гарч ирсэн засаг хөөрхий Золушкаг бодлогын алдаа гаргасных нь төлөө шоронд хийж шонд дүүжлэхийг шаардах болсон. Бас арай ч ингэдэггүй юмаа. Монгол банкны Ерөнхийлөгч хувьдаа мөнгө төгрөг идсэн бол тэр нь эрүүгийн хэрэг, үүнийхээ төлөө ял шийтгэл авах ёстой. Бодлогын алдаа гаргаагүй нэг ч Засгийн газар 1911 оноос тоолоод ганц ч байхгүй. Монгол банк гэгдэх манай Төв банкны хамгийн том уламжлалт алдаа бол бие даасан хараат бус ажиллагаатай байж чаддаггүй. Эзэн нь богино хугацаанд төрийн эрх мэдэл авдаг, энэ хооронд Төв банк нь эзэндээ ачийг нь хариулах гэж зүтгэдэг. Гэтэл эзэн гэгдээд байгаачууд нь голдуу банк санхүү байтугай 35 үсгээ бүрэн тогтоосон нь эргэлзээтэй эрхэмүүд шүү дээ. Харин ч алдаатай боловч Золжаргалд өөрийн гэх бодлого байсан юм шүү. Буруу л тооцоолсон. 

Засгийн газар инфляци үүсгэх сонирхолтой байдаг. Ингэснээр бага мөнгө төлөх учир цаад натур нь үүн рүү түлхэнэ. Үүнээс нь хамгаалах инстүүц бол Төв банк. Сонирхлын ийм том зөрчилтэй учраас төлөвшсөн орнуудад Төв банкны Ерөнхийлөгчийг гүйцэтгэх ба хууль тогтоох байгууллагын төлөөлөгчидтэй санаандгүй байдлаар ч биечлэн уулзахыг хуулиар хориглодог юм билээ. Манайх шиг Санхүү - Эдийн засгийн яам (нэг нь мөнгө цуглуулдаг нөгөө нь мөнгө тараадаг эсрэг тэсрэг үйлдэл), Шударга өрсөлдөөн – хэрэглэгчийн ашиг хамгаалах агентлаг (нэг нь үнэ буулгаж зах зээлд дэмпингээр монопол тогтоохын эсрэг, нөгөө нь үнийг аль болох доош татах эсрэг тэсрэг чиглэл) байгуулдаг байтугай ажиллуулдаг улс оронд Ерөнхий сайд, Төв банкны Ерөнхийлөгч хоёр сиямын ихэр гэгч шиг шадарлан өвөртөө унтах шахан хамтарч ажиллаад байгаад гайхах ч юу байхав дээ.

Эх сурвалж:baabar.mn

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6