Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
НҮҮРСНИЙ ӨВЧТӨНҮҮД…
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ “АНГЛИ ХЭЛТЭЙ ЗАЛУУС” ХӨТӨЛБӨРИЙН ХААЛТЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД ОРОЛЦОВ
Image
ТУУЛ ГОЛЫН УС ҮЕРИЙН АЮУЛТАЙ ТҮВШИНГ ДАВЖЭЭ
Image
Б.БАТТУЛГА: МИНИЙ АМЬДРАЛЫН МАРТАГДАШГҮЙ ДУРСАМЖУУД ЭНЭ ЦАГТ БИЧИГДЭЖ БАЙНА
Image
ӨСВӨРИЙН ТАМИРЧИД ЗУРГААН АЛТ ХҮРТЭВ
Image
МОНГОЛЫН БАРИЛГЫН ҮНДЭСНИЙ АССОЦИАЦЫН ТӨЛӨӨЛЛҮҮДИЙГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗЛАА
Image
“НЭГДҮГЭЭР ХҮНИЙ ХҮН” ГЭЖ ОРИЛЖ ЯВДАГ “ИХ МОДУН”-НИЙ Б.ЦОГТСЭРГЭЛЭН “ХАЛХ ГОЛ” СУМ ДУНДЫН ТӨВИЙН БАРИЛГЫН АЖИЛЧНЫГ ЗОДОЖ ТАНХАЙРЧЭЭ
Image
ЦЭЦЭРЛЭГИЙН ЦАХИМ БҮРТГЭЛ ӨНӨӨДӨР ДУУСНА
Image
Ж.ЭНХБАЯР ГИШҮҮНИЙ ЖДҮХС-ТАЙ ХОЛБООТОЙ ХЭРГИЙГ ХААХААР БОЛЖЭЭ
Image
САЙД Д.СУМЪЯАБАЗАРЫГ ОГЦРОХЫГ ШААРДАВ
Image
ЦОНЖИНБОЛДОГ ОРЧИМД ХҮРЭН БААВГАЙ ЦАГААЛЖ ИРЖЭЭ
Image
Д.ХАЯНХЯРВАА: БУУДАЛД БИЗНЕСМЕНҮҮДТЭЙ БАЙНА ГЭДЭГ ОР ҮНДЭСЛЭЛГҮЙ МЭДЭЭЛЭЛ
Image
НИЙТИЙН ЭЗЭМШЛИЙН ТАЛБАЙ ДАХЬ ЗӨВШӨӨРӨЛГҮЙ 16 ГАРААШИЙГ БУУЛГАВ
Image
УЛААН ЦУТГАЛАНГИЙН ХЯСААНАААС УНАЖ ХӨЛӨӨ ХУГАЛЖЭЭ
Image
17 КГ ДЭРЭВГЭР ЖИРГЭРҮҮГ БНХАУ РУУ НЭВТРҮҮЛЭХИЙГ ЗАВДЖЭЭ
Image
ЦЭЦЭРЛЭГИЙН ЦАХИМ БҮРТГЭЛ ӨНӨӨДӨР ХААГДАНА
Image
Ш.ЭНХТӨР: ТОМУУГИЙН А ХҮРЭЭНИЙ H1N1, H3N2 ВИРУСИЙН ТАРХАЛТ БАЙСААР БАЙНА
Image
ЧИНГИС ХААНЫ МУЗЕЙ ДОЛООН ДАВХАР БАЙНА
Image
С.АМАРСАЙХАН: ТӨРИЙН АЛБАНЫ ХҮНД СУРТЛЫГ НЭН ДАРУЙ ЗОГСООЖ АЖЛЫН УЯЛДАА ХОЛБООГОО НЭГТГЭЖ АЖИЛЛАХ ХЭРЭГТЭЙ
Image
АЛБА ХААГЧИД ОЛОН УЛСЫН БУУХИА ТЭМЦЭЭНД ОРОЛЦОНО
Image
АЛБА ХААГЧИД ОЛОН УЛСЫН БУУХИА ТЭМЦЭЭНД ОРОЛЦОНО
Image
ХУВЦСАА ТАЙЛЖ ЭСЭРГҮҮЦЛЭЭ ИЛЭРХИЙЛСЭН ХОЁР ДАСГАЛЖУУЛАГЧИЙН ЭРХИЙГ СЭРГЭЭЖЭЭ
Image
17 НАСТАЙ ЭРЭГТЭЙ 11 ДАВХАРЫН ХАМГААЛАЛТГҮЙ ЛИФТНИЙ ХОНГИЛ РУУ УНАЖ НАС БАРЖЭЭ
Image
С.АМАРСАЙХАН: ТӨРИЙН АЛБАНЫ ХҮНД СУРТЛЫГ НЭН ДАРУЙ ЗОГСООЖ АЖЛЫН УЯЛДАА ХОЛБООГОО НЭГТГЭЖ АЖИЛЛАХ ХЭРЭГТЭЙ
Image
“ЭРДЭНЭС-ТАВАНТОЛГОЙ” ХК ТЭТГЭЛЭГТ ХӨТӨЛБӨРӨӨ УЛСЫН ХЭМЖЭЭНД ЗАРЛАЛАА
Image
ЖИЛД 1.3 САЯ ЖУУЛЧИН ХҮЛЭЭЖ АВАХ “МАНЗУШРИ ЦОГЦОЛБОР” 2025 ОНД АШИГЛАЛТАД ОРНО
Image
БНХАУ-ААС МОНГОЛ УЛСАД СУУГАА ЭСЯ-НД БИЧИГ ХЭРГИЙН ГЭРЭЭТ АЖИЛТАН СОНГОН ШАЛГАРУУЛАХ ЗАР
Image
ИНКУБАТОРЫН БҮРТГЭЛ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
УСНЫ ТӨЛБӨРИЙН ОРЛОГЫГ УСНЫ НӨӨЦИЙГ ХАМГААЛАХ, НӨХӨН СЭРГЭЭХЭД ЗАРЦУУЛНА
Image
НОБЕЛИЙН ШАГНАЛТ МУХАММАД ЮНУС: БИЧИЛ ЗЭЭЛ АСУУДЛАА ШИЙДВЭРЛЭХЭД ТУСАЛДАГ БАЙХ ЁСТОЙ
Image
ЗӨВШӨӨРӨЛГҮЙ БАРИЛГА УГСРАЛТЫН АЖЛЫГ ЗОГСООВ
Image
ТҮМЭН ҮЕЭРЭЭ ОРШИХ НУТГАА ТӨР ХАМГААЛАХ НЬ ЗӨВ ӨӨ
Image
АДУУ АЧСАН МАШИНУУД ЭМЭЭЛТЭД ХОНОЖ БАЙНА
Image
СУРГУУЛИЙН ЗАХИРАЛ, ЦЭЦЭРЛЭГИЙН ЭРХЛЭГЧИЙГ СЭЛГЭН АЖИЛЛУУЛАХ ЖУРМЫГ ХЭЛЭЛЦЛЭЭ
Image
ӨНӨӨДӨР ЦАХИЛГААНЫ ХЯЗГААРЛАЛТ ХИЙГДЭХ ГАЗРУУД
Image
ЕCДҮГЭЭР САРААС ДААТГАЛААРАА ФИТНЕСТ ЯВЖ ЭХЭЛНЭ
Image
УЛААНБААТАРТ 21-23 ГРАДУС ДУЛААН БАЙНА
Image
БИЕИЙН ТАМИР, СПОРТЫГ ХӨГЖҮҮЛЭХ ҮНДЭСНИЙ ХӨТӨЛБӨР БАТАЛЛАА
Image
3 ХУВЬЦААТ КОМПАНИЙН ХУВЬЦААНЫ ХАНШ БУУРЧЭЭ
Image
АГААРААС ЭРЭН ХАЙХ, АВРАХ АНГИ БАЙГУУЛНА
Image
“ХЯТАД ОРНЫГ ТАНИН МЭДЭХ” СОЁЛЫН ЦУВРАЛ АРГА ХЭМЖЭЭ УЛААНБААТАР ХОТНОО ЗОХИОН БАЙГУУЛАГДАНА
Image
Д.ГҮРСОРОНЗ: “НҮҮДЭЛЧИН ГРУПП” ХХК-ААС БОЛООД 450 АЙЛ ОРОН СУУЦАНДАА ОРЖ ЧАДАХГҮЙ БАЙДАЛД ХҮРЭЭД БАЙНА
Image
БАГШ НАР СУРАГЧДЫН ИРЦИЙГ ГАР УТАС ДЭЭРЭЭ БҮРТГЭНЭ
Image
МУГЖ Г.АРИУНБААТАР Л.Л.ЛИНХОВИНЫ НЭРЭМЖИТ ДУУРИЙН НААДАМД УРИГДАВ
Image
ХУУЛЬ БУСААР ОЛБОРЛОЛТ ЯВУУЛЖ, ТҮГЭЭМЭЛ ТАРХАЦТАЙ АШИГТ МАЛТМАЛ БОРЛУУЛСАН ЗӨРЧЛИЙГ ИЛРҮҮЛЛЭЭ
Image
ЖҮДО БӨХИЙН ДАШТ ЭНЭ САРЫН 25-ЭХЭЛНЭ
Image
НИЙТИЙН ЭЗЭМШЛИЙН ТАЛБАЙД ХУРИМТЛАГДСАН ХОГ ХАЯГДЛЫГ АРИЛГАХ ҮҮРЭГ ӨГЛӨӨ
Image
АЙМАГ ОРОН НУТГИЙН УДИРДЛАГУУД БОЛОН САЛБАР ХАРИУЦСАН ЗАРИМ САЙД НАРТ ТУСГАЙЛАН ҮҮРЭГ ӨГЧЭЭ
Image
Ц.МЯНГАНБАЯРЫН ЭЗЭМШЛИЙН 13 ЗӨВШӨӨРЛИЙГ ЦУЦАЛЖЭЭ
Image
Э.ОЮУНБОЛДЫН МЭДЭГДЭЛД НҮҮРНИЙ ХУВИРЛЫН ШИНЖИЛГЭЭ ХИЙЖЭЭ
Image
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Цахимаар бусдыг садар самуунд уруу татсан хоёр этгээдийг шалгаж байна
Image
Чигчий хурууны уртаараа өөрийгөө шинжээрэй!
Image
Таван мянган авдар үнэгүй тараана
Image
Үхрийн булууны ид шид та алмайрах болно / Хадгалаад аваарай
Image
Та таалагдсан өдөө сонгож, өөрийнхөө тухай илүү ихийг мэдэж аваарай!
Image
Таныг сэтгэл татам харагдуулдаг зүйлс
Image
Интернэтийн түүхэн дэх 10 том саатал
Image
Зүүдний тайлал
Image
Танд ямар түрийвч таалагддаг вэ? Таны амжилтын нууц үүнд оршино…
Image
С.Шижирбат: Шүүгч Ц.Сэрээтэр, Б.Төмөрбаатар нарын хийсэн луйврын хариуг Г.Мандахнарангаас авчихлаа
Image
Мухар сүсэг гээд итгэдэггүй байлаа, харин ням гаригт үсээ засуулсны дараа ийм зүйл болсон юм…
Image
С.Зориг агсны хэрэг илэрлээ С.Зориг агсан нь аиьд сэрүүндээ «Яана аа, өвгөөн аймаар жаргаж байна аа би, дуусчих вий дээ» гэж яриж байжээ
Image
Эмэгтэй хүнд хэдэн цагийн нойр хэрэгтэй вэ?
Image
​1072 хувьцаагаа баталгаажуулж, данс нээлгэх ЗААВАР
Image
Адууны махаар хатгаа эмчлэх арга
Image
Эрчүүдтэй харилцаагаа удаан үргэлжлүүлэх нууцаас
Image
Монголын хамгийн халуухан бүсгүйчүүд хэн бэ?
Image
АН-ын ҮЗХ хуралдаж чадах уу?
Image
Гэрт байгаа муу энергийг ганц аяга усаар хэрхэн олж илрүүлэх вэ?
Image
Дарханы замд осол их гардаг нь амьдаараа цементлүүлж үхсэн 20 ялтантай холбоотой
Image
Mongolian Hot girls
Image
Г.Нандинзаяа-н олимпийн дараа хэлсэн үг
Image
Нэвтрүүлэгч Чимэгээ шууд дамжуулалтаар алдаа гаргалаа
Image
Мэдлэгийн тухай онол
Image
Аль улсын паспорт хамгийн “хүчирхэг” вэ
Image
17 давхараас хүнтэй лифт унажээ
Image
Б.Гантогоо өөрийгөө Монголын хамгийн сайхан хөхтэй хүүхэн гэж боддог
Image
LISTVERSE: Чингис хааны талаар таны сонсож байгаагүй 10 баримт
Image
Сайн эцэг эхчүүд хүүхдээ хэзээ ч оройтуулж унтуулдаггүй. Оройтож унтах нь хүүхдийн эрүүл мэндэд маш хортой
Image
Б.Мягмар: Малаа эрэхээр гарсан аавыг минь тэд согтоогоод, хөнөөчихсөн байх
Image
Саагуу гэж юу гэсэн үг вэ GEE
Image
Талийгаачдыг “амьдруулж” тэтгэврийг нь завшдаг байцаагчдыг дахин шалгаж эхэлжээ
Image
УИХ-ын гишүүдийг эргүүлэн татдаг болно
Image
М.ЭНХСАЙХАН ЯЛЛАГДАГЧААР БИШ ГЭРЧЭЭР АТГ-Т МЭДҮҮЛЭГ ӨГСӨН ГЭВ
Image
Буриадын Итгэлт хамбын занданшуулсан шарил хөдөллөө гэв
Image
САМБОЧИД АЗИЙН НААДМААС НЭГ АЛТ, ХОЁР МӨНГӨН МЕДАЛЬ ХҮРТЭЭД БАЙНА
Image
МОНГОЛ УЛС 500 ТЭРБУМ ТӨГРӨГӨӨР ХОХИРООД ҮЛДЭХ ҮҮ
Image
НИЙСЛЭЛИЙН МАН-ЫН ТЭРГҮҮЛЭГЧИД: С.АМАРСАЙХАНЫГ ХОТЫН ДАРГАД ДЭВШҮҮЛНЭ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗРААС АН-ЫН ШААРДЛАГЫН ХАРИУГ ӨГӨВ
Image
ТӨРИЙН ОРДНЫ ГАДАА ЭСЭРГҮҮЦЛЭЭ ИЛЭРХИЙЛЖ БАЙНА
Image
Нөхөр маань модон ширээн дээр санаангүй шар айраг асгачихсан юм. Би одоо 7 хоногтоо нэг удаа зориуд асгадаг болсон…
Image
БАЯНЗҮРХ ДҮҮРЭГТ ХҮҮХЭД ХӨГЖЛИЙН ТӨВ ҮҮДЭЭ НЭЭВ
Image
Үүл даргын уян хатан гэргий
Image
Улаанбурхны эсрэг нэмэлт вакцин хийх хугацааг сунгажээ
Image
Хотын ерөнхий төлөвлөгөөг 1 сая 763 мянган хүнтэй байхаар тооцон төлөвлөжээ
Image
Нүцгэн ажилтнуудтай компани
Image
Үзэмний шүүс чихрийн шижинтэй хүмүүст тустай
Image
ҮС ШИНЭЭР ҮРГЭЭЛГЭХ БУЮУ ЗАСУУЛБАЛ ЖАРГАЛ ҮРГЭЛЖИД ИРНЭ
Image
Өнөөдөр үхэр өдөр
Image
“ХҮРЭЛ ТУЛГА” УЛСЫН НААДАМД ОРОЛЦОХ ЭРХЭЭ АВЛАА
Image
Д.ЗАГДЖАВ: ОЮУТОЛГОЙ МОНГОЛЫНХ БИШ, КАНАДЫНХ БОЛООД УДАЖ БАЙНА
Image
С.Ганбаатар: О.Баасанхүү эздийнхээ захиалгыг биелүүлэх гээд толгойгүй болсон
Image
Хувцас загварын зөвлөгөө: Өндөр охидын хувцаслалт
Image
Түмэн жил үл мартагдах түүхэн гавьяаг нь түүхчийн нүдээр эрэгцүүлбэл
Image
Ард олныхоо төлөө нүцгэлсэн хатагтайн домог. (990-1067)
Image
Ойгоос өсвөр, зулзган мод шилжүүлэн суулгах асуудал сэдвээр хэлэлцүүлэг боллоо
Image
ЭРДЭНЭТ-ОВООТЫН ЧИГЛЭЛИЙН 542 КМ ТӨМӨР ЗАМЫН ТЭЗҮ-Г БОЛОВСРУУЛЖ ДУУСААД БАЙНА
Image
ИХ ЭМЧ Ц.ЛОЧИНГ ДОӨБ-ААС “АЛТАН МЕДАЛЬ”-ИАР ШАГНАВ.
Image
ЗҮҮН АЙМГУУДЫН НУТГААР НОЙТОН ЦАС ОРЖ ШУУРНА
Image
Дэлхийн нисэхийн хөдөлгөөний ачаалал ойрын 15 жилд хоёр дахин нэмэгдэнэ гэв
Image
Image

“ХАРЗТАЙН УНАГА” ГАЛЫНХАН ХААН ТӨРИЙН НААДМАА ХҮЛЭЭЖ БАЙНА

Ум хэрээ бадмаан дарьди базар гордаа хаянхирваа хүлү хүлү хум пад ... энэ бол уралдаанч хүүхэд бүр хурдан морьныхоо нуруун дээр гарах бүртээ уншдаг Дамдин янсан бурханы зүрхэн тарни.

Манай сайтын сурвалжлах хэсэг удахгүй болох улсын баяр наадмыг тохиолдуулан энэ жилийн ууган сурвалжлагаа хийхээр Төв аймгийн Эрдэнэ сумын Чулуутын хоёрдугаар багийн малчин, сумын алдарт уяач ах, дүүс Л.Цолмон, Л.Даваадорж нарын “Харзтайн унага” галыг зорилоо. Энэ жил нийслэл орчимд бороо эрт орсон тул ногоо сайхан ургажээ. Тус гал уяа, хот айл нийслэл хотын төвөөс 70 орчим км-т Харзтай Сэрүүн булаг гэж газарт байрлах аж.

Биднийг очиход тэднийхэн зуны дунд сарын шиний наймны билэгт сайн өдрийг тохиолдуулан бар өдөр хүлэг сайн морьдоо барьж, ёслож байв. Өвгөд, хүүхдүүд нь цуглачихсан ёстой л баяр болж буй мэт. Энэ өдрийг сонгосны учир нь хүлэг морио бар шиг хүчтэй байгаасай хэмээн билгэдсэнийх.

Тэд гурван цээл уяаг дүүргэж, 30 гаруй хурдан буян сойхоор зэхжээ. Гэхдээ эхний өдөр 20 орчмыг нь бариад байгаа бол ганц нэг хоногоос үлдсэн морьдоо барих юм байна. Манай сурвалжлах баг өмнө нь ихэвчлэн тод манлай, манлай, алдарт уяачдын галаар буухад бараг л урлагийн тоглолт болж байна уу гэмээр морин хуур эгшиглэж, уртын дуу шуранхайлан, лам нар ном хурна. Харин тэднийх тэгж сүрийг бадруулсангүй. Наадамд явах гэж байгаа аятай шинэ дээл өмсөх нь битгий хэл Монгол цамц ч болтугайг өмсөнгүй. Тэд олон жил наадмын тоос шингэсэн гандуу дээлээ өмссөн байхаас нь ажиглахад хэтэрхий энгийн гэмээр сайхан. Ийм л төрхтэйгээр манай улсын эрдэмт өвгөн уяачид хүлэг морьдоо хайралсаар ирсэн билээ.

Дээрх галын уяан дээр соёлон наснаасаа тодорч, олон наадмын түрүү, айргийг эзэндээ амсуулсан Эрдэнэ сумын “даалуу” хул морь, бор азаргаас эхлээд магнайдаа тоос хүргээгүй ажнай хүлгэд олон эвшээн зогсоно. Ёслогооны үеэр адуу эвшээх нь сайныг билэгддэг хэмээн өвөгчүүд хэлдэг байсныг сануулах шиг. Тэр үед “Харзтайн унага” галынхан энэ жил улам сайхан наадах болов уу гэсэн бодлоо ч нуух юун.

Морьдоо дөнгөж барьж байгаа болохоор тэд уралдаанч хүүхдүүдээ авч ирээгүй байгаа ч туслах уяач нь шахуу болсон дүү нар нь арц уугиулан уяагаа тойрч, морьдынхоо дэл сүүлийг бооно. Тэд өвөл, хавар морьдоо аль ч наадамд уралдуулаагүй юм билээ. Иймд морьд нь жигд тарган байлаа. “Өвөл морь уралдуулахгүй болохоор таргадахаас гадна амьсгаа нь хурдан задрахгүй байх сул талтай юм” хэмээн хоорондоо ярилцана.     

Энэ нутагт нэгэн үед Ардын хувьсгалын ойн их баяр наадамд “зам зааж” байсан алдарт гурван хүрэн азарганы домог оршжээ. Тодруулбал, Эрдэнийн гурван хүрэн гэж халх даяар алдаршсан Монгол Улсын ууган манлай уяач С.Гэсэрваанийн хүрэн, аймгийн алдарт уяач, “Шар” хэмээх Найдангийн хүрэн, Багаагийн Александрын хүрэн азарганууд Эрдэнэ хэмээх боржигон нутгийн бор уяан дээрээс хурд нь тодорч, зард гарчээ.

Тэрчлэн тэдэн дундаасаа Монгол Улсын анхны 11 манлай уяачын нэг Сампилын Гэсэрваань агсан энэ л Сэрүүн булаг нутагт нутаглаж хурдан гурван хүрэн азаргануудаа уяж Улсын ууган манлай уяач цолыг хүртжээ.

Эрдэнийн гурван хүрэн азарганы талаарх олон сонин содон яриа, түүх, дурьдатгал байдаг. Тэдгээр хурдан ажнайнуудын талаар дуулаагүй морьтнууд ховор. Тиймээс энд дурьдахад ихэнх цагыг авах тул эрхэм уншигч таньд дахин толилуулахаар үлдээе.

Энгийн нэгэн жишээ дурьдахад “Эрдэнийн гурван хүрэн” азарганы нэг болох МУМУяач С.Гэсэрваанийн их хүрэн азарга хамгийн анх медаль зүүсэн Монгол адуу юм. Сонирхуулахад, Монгол наадамд түрүүлж, айрагдсан хурдан хүлэгт хамгийн анх их үерийн жил болох 1966 оноос эхлэн медаль олгодог болсон нь тэр ажээ. Одоо Эрдэнэ нутагт “өвгөн” адуу гэх нэгэн цөм угшил адуу цогцолжээ.

Мөн энэ нутагт нэрт уяач Г.Даваасүрэнгийн "Одон" хонгор гэж онцгой хурдан адуу заяажээ. “Одон” хонгор хэмээх онцгой адууны талаар товчхон хүүрнэвэл, Төв аймгийн Баяндэлгэр  сумын "хүүхдүүдийн халтар" хэмээх адууны төл хоёр хонгор адуу даага, шүдлэндээ сумын наадамд жил дараалан түрүүлж, айрагджээ. Ийнхүү уг хоёр үрээний нэгийг Төв аймгийн Баяндэлгэр сумын нэрт уяач Дашдаваа хүргэн Г.Даваасүрэндээ, нөгөөг нь Жүрмэд гуай хүү Баярсайхандаа авч өгсөн нь хожим Баяндэлгэртээ төдийгүй улс даяар нэрд гарсан “Одон” хонгор, “Жөмбөө” хонгор гэдэг азарга болцгоосон аж.

“Жөмбөө” хонгор нь орон нутагтаа олон түрүүлсэн ч гадагшаа гарч уралдаж байгаагүй. Харин түүнийг нутагтаа дийлж байгаагүй “Одон” хонгор улсын наадамд аман хүзүүдэж байжээ.

Одонгийн төлүүдээс “Дөнөн” хонгор, “Сарт” хонгор, Чимиддоржийн хул, Хэрлэнгийн хонгор, “Макс”-ын “Жигүүр” хул, “Өнгөгүй” хул, хул морь, Б.Буяннэмэхийн хонгор халзан үрээ, С.Ганбаатарын хонгор үрээ, Ц.Буянбаатарын хул үрээ гэсэн 10 адуу улс, бүсийн наадамд түрүүлж, айрагдчихжээ. Ингэж л энэ нутагт бас "Талийгч” адуу гэх нэгэн онцгой угшилт адуу үүсч тархжээ. Түүнээс гадна олон хурдан адуу Эрдэнэ болсон энэ л нутагт тэнцэж, бэсрэг угшлуудыг бий болгожээ.

Ийм л сайхан хурдан буян босоогоороо төрдөг нутагт “Харзтайн унага” галынхан үе удам дамжин хурдан хүлгээ сойсоор байна. Тус галд Аймгийн алдарт уяач Б.Лхагвасүрэн, түүний хөвгүүд сумын алдарт уяач Л.Даваадорж, алдарт уяач Л.Цолмон нар болон Сумын алдарт уяач С.Цогт, Сумын алдарт уяач Б.Бат-Эрдэнэ, залуу уяач Б.Батаа, А.Төмөрсүх,  Ц.Жаргал, Б.Бямбадорж нарын хүлэг үүрсэн байна.

Сурвалжлагын үеэр  бид дараах эрхмүүдийн сэтгэгдлийг сонссон юм.

Сумын алдарт уяач С.Цогт: Манай галынхан сумын наадмын гурван түрүүг нэг өдөр хүртэж байлаа

-Манайхан энэ дэнжид 10 гаруй жил морьдоо уяж байна. Олон түрүү, айраг хүртээсэн авшиг шингэсэн сайхан нутаг байгаа юм. Энэ сэрүүн дэнж дээрээс манайхнаас гадна олон сайхан хурдан буян төрсөн дөө. Манай галаас л гэхэд сумын наадмын гурван түрүүг нэг өдөр хүртэж байлаа. Өнгөрсөн жил гэхэд хоёр түрүү, хэд хэдэн айраг амссан. Манай хүүхдүүд Эрдэнэ сумаасаа гадна ойролцоох Баяндэлгэр, Мөнгөнморьт, Баянжаргалан, Сэргэлэн, Налайх, Багануур дүүргийн наадамд морьдоо уралдуулж, сойсон наадам бүрээсээ түрүү, айраг хүртдэг. Манай адууны дээд угшил гэвэл аугаа нэрт уяач С.Гэсэрваанийн манлай гурван хүрэн азарганаас үүсэлтэй. Мөн Хэнтий, Сүхбаатар аймгийн болон унаган адуугаараа наадаж байна даа. Манай хүргэн Л.Цолмон төрсөн ах Л.Даваадоржтойгоо хамт айлсаж, энд морьдоо уяж байна. Мөн миний ач хүү Бямбадорж саяханаас өөрөө гардаж морио уядаг болсон. Энэ жил даага нь их хурдан байгаа. Өнгөрсөн өвөл их сайхан болж өнгөрсөн. Ногоо ч эрт ургалаа. Зуншлага сайхан болох шинжтэй шүү. Манай нутгийн буурал уяачид гэвэл С.Гэсэрваань, хадам аав маань их хурдтай хүн байсан. “Сахал” Болд гэхээр хүмүүс андахгүй дээ. 1988 оны улсын баяр наадамд хоёр үрээгээ айрагдуулж байсан түүхтэй. Тэгэхэд би хамт явж байлаа. Манай худ, аймгийн алдарт уяач Б.Лхагвасүрэн гэж хүн бий. Мөн манай нутгийн Мягмар нарын зэрэг олон цуут хүлэгтэй уяач байна. Зарим нь өдгөө үр хүүхдүүддээ уяаныхаа эрдмийг зааж зөвлөөд сууна. Уяа морьдынх нь төл, уяач удамтай хүүхдүүдийнх нь уяан дээр багшираад мөн ч сайхан байна даа. Монгол наадам, эргэх цаг гэдэг иймсэн дээ. Манай гал энэ жил нийтдээ 30 гаруй морьд уяж байна. Заримыг нь одоогоор бариагүй байна. Маргаашнаас барина даа. Бид морьддоо жаахан овьёс, дусал л хийж байгааг эс тооцвол жинхэнэ уламжлалаа хадгалж, хурдлуулж байгаа юм. Нэг зүйл хэмж хэлэхэд өвөл морь уралдахгүй байх нь моринд их халгаатай байна. Манайхан эртнээс л өвлийн улиралд морин тоглоомоороо нааддаг байсан. Ядаж цагаан сарын шинийн гурванд билэг дэмбэрэлээ бодож их насны морь уралдуулдаг байсан. Хүүхэд даарч хөрнө гэсэн юм ч байдаггүй. Харин ч халууцаад ирж байдаг шүү дээ.

Сумын алдарт уяач Б.Бат-Эрдэнэ: Хүү маань энэ зуны наадмынхаа өмийг саяхан сайхан нээж их морио түрүүлүүлж, даагаа айрагдуулсан

-Би бусдын адил хурдны морь унаж эхлээд буурлуудаасаа суралцаж, өөрөө бие дааж уядаг болсон. Хүү бид хоёр энэ жил зургаан насны морь уяж байгаа. Хүү маань энэ зуны наадмынхаа өмийг саяхан сайхан нээж, Аржанчивланд болсон овооны тахилга наадамд их морио түрүүлж, даагаа айрагдуулсан. Манай морьд нэлээн хатуу уяагаар уяагддаг онцлогтой. Өнгөрсөн жил бор халзан үрээ маань сумынхаа наадамд түрүүлсэн. Энэ жил дахиад магнайдаа тоосгүй ирэх болов уу гэж найдаж байна. Ер нь өнгөрсөн жил бусад наадамтай нийлүүлж тоолвол хоёр түрүү, дөрвөн айрагтай өнжсөн. Бид олон жил гал болж байна. Санаа нийлсэн нөхөдтэйгээ морио уяхад ганзага нийлээд морь ч сайхан хурдан байдаг юм шүү дээ.

Сумын алдарт уяач Л.Даваадорж: Өвгөдийнхөө өвлүүлсэн буянг сайхан авч явж, сойж, бусдын адил явна даа

-Энэ жил би 10 гаруй морь уяж байна. Сүүлийн хэдэн жил айраг амсаагүй наадам гэж байгаагүй. Анх нэг даага уяад сумандаа уралдуулахад зургаад давхисан. Тэр цагаас хойш морь уявал болохоор юм байна гэж шамдсаар өнөөдрийг хүрлээ. Манайх аав, ээжээсээ наймуулаа. Таван хүү, гурван охинтой. Одоогоор хамгийн бага эрэгтэй дүү гадаадад байгааг эс тооцвол бүстэй бид бүгдээрээ морь уяж байна. Өвгөдийнхөө өвлүүлсэн буянг сайхан авч явж, сойж, бусдын адил явна даа. Онцолж ярихад энэ хул морь маань энэ жил 15 настай болж байгаа.

Бага насанд нь уяалгүй өнжөөж байгаад соёолонд нь уяхад сайхан хурдалсан. Сумынхаа наадамд дөрөв, аймгийн наадамд нэг айрагдсан. Харин энэ хээр морь хязааландаа сумынхаа түүхт 90 жилийн их наадамд нэг айрагдсан. Ер нь ойролцоох наадамд 30 гаруй айрагдсан буян даа миний хул морь. Залуудаа анх морь уяж эхлэх үед даага л сайн уяад байна гэж бодож байсан бол одоо их нас маань ч сайхан хурдалж байна. Тэгэхээр аль аль нь болоод байх шиг байна. 

АРДЧИЛАЛ.МН

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6