Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
“Эрдэнэс МГЛ”-д “Багануур”-ийг шилжүүлэх бүртгэлийг хийж дууслаа
Image
Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Энэтхэг улс хоорондын Стратегийн түншлэлийг улам бэхжүүлэх тухай дараах хамтарсан мэдэгдлийг гаргаж байна
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын Төрийн айлчлалын хүрээнд зарим баримт бичигт гарын үсэг зурлаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, Бүгд Найрамдах Энэтхэг улсын Ерөнхийлөгч Рам Натх Ковинд нар уулзлаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Монгол, Энэтхэгийн бизнес уулзалтад оролцож, үг хэлэв
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, Бүгд Найрамдах Энэтхэг улсын Ерөнхий сайд Нарендра Моди нар уулзлаа
Image
Ард нийтийн санал асуулга явуулах, Монгол Улсын Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн эхийг батлах тухай Улсын Их Хурлын 73 дугаар тогтоолд хориг тавилаа
Image
Г.Батбаатар АШУҮИС-ын захирлын ажлыг эргүүлэн авахаар мөнгө цацаж эхлэв үү?
Image
Г.Батбаатар гэгч Анагаахын сургуулийн ажлыг хийлгэхгүй нь ээ
Image
МАЛ ТӨХӨӨРӨХ ГАЗАР, МАХ БОЛОВСРУУЛАХ ҮЙЛДВЭРҮҮДЭД ЗӨРЧЛИЙН ХЭРЭГ НЭЭЖЭЭ
Image
С.АМАРСАЙХАН: НИЙТИЙН ТЭЭВРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТЫГ САЙЖРУУЛ
Image
ДАШТ: С.БАТЦЭЦЭГ, Т.ТУЛГА НАР ОЛИМПЫН ЭРХТЭЙ БОЛЛОО
Image
ӨМНӨГОВЬ АЙМГИЙН МАЛЧИД БОД МАЛАНД ЦАЦРУУЛАГЧ ЗҮҮХ АЯНЫГ ЭХЛҮҮЛЖЭЭ
Image
СОНСГОЛОНГИЙН ХУУЧИН ГҮҮРИЙН ХӨДӨЛГӨӨНИЙГ НЭЭЛЭЭ
Image
ЦЭЦ ҮНДСЭН ХУУЛЬ ЗӨРЧӨӨГҮЙ ГЭСЭН ШИЙДВЭР ГАРГАЛАА
Image
ГОВЬД БУЛГИЙН УНДАРГЫГ СЭРГЭЭЖ БАЙНА
Image
ЗАМ ТЭЭВРИЙН ОСЛООР АМЬ НАСАА АЛДСАН ТОХИОЛДЛЫН 18 ХУВИЙГ МОТОЦИКЛИЙН ОСОЛ ЭЗЭЛЖ БАЙНА
Image
ЭЕРЭГ, ЭРТЭЧ, ЭРҮҮЛ МОНГОЛЫН ТӨЛӨӨ УРИАН ДОР ЗАЛУУС НЭГДЛЭЭ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА РАЖ ГАТ ЦОГЦОЛБОРТ ЦЭЦЭГ ӨРГӨЖ, ХҮНДЭТГЭЛ ҮЗҮҮЛЛЭЭ
Image
СУРГУУЛЬ, ЦЭЦЭРЛЭГ, ЭМНЭЛГИЙН ГАЗРААС ХЭСЭГЧЛЭН ИРГЭН, АЖ АХУЙН НЭГЖИД ШИЛЖҮҮЛЖЭЭ
Image
НИЙСЛЭЛИЙН 169 ХОРООНД АЖИЛЛАХ “СОЁЛЫН ЭЛЧ” НАРЫГ БҮРТГЭЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
ШИНЭ УРГАЦЫН ЖИМС, ХҮНСНИЙ НОГООНД НЯН СУДЛАЛ, ЦАЦРАГЫН ТАНДАЛТ СУДАЛГАА ХИЙГДЭЖ БАЙНА
Image
О.БАТНАСАН ГИШҮҮНИЙ “ДАРУУХАН” ХОМ
Image
ОУХМ Б.ШООВДОР ДЭЛХИЙН АВАРГЫН ХОШОЙ ХҮРЭЛ МЕДАЛЬТАН БОЛЛОО
Image
Л.БОЛД: ТӨРИЙН НУУЦ ЗАДЛАЯ
Image
ДУУЧИН Б.АМАРХҮҮ ХАР ТАМХИ ХЭРЭГЛЭЖ БАЙГААД БАРИГДЖЭЭ
Image
ЕРӨӨ СУМЫН ЗАСАГ ДАРГА М.ГАНБААТАРЫГ АЛБАДАН СААТУУЛЖЭЭ
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ТОХИЖИЛТ, ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ КОМПАНИУДЫН УР ЧАДВАРЫН ТЭМЦЭЭН БОЛНО
Image
МАЛ АЖ АХУЙ ЭРХЛЭХИЙГ ХОРИГЛОСОН БҮСЭЭС 10 ӨРХИЙН НИЙТ 101 ТОЛГОЙ МАЛЫГ ГАРГАВ
Image
‘’УС-АМИН-ЭРДЭНЭ’’ ГАР ЗУРГИЙН УРАЛДААНД ИДЭВХТЭЙ ОРОЛЦОНО УУ
Image
УБТЗ ХӨДӨЛГӨӨНТ ЭМНЭЛЭГ АЯЛУУЛЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
Б.МАРАЛ: БАЛЕТАД ӨРСӨЛДӨХӨӨС ИЛҮҮ ӨӨРТЭЙГӨӨ ТЭМЦЭХ НЬ ЧУХАЛ
Image
Р.БОЛОРМАА: ЧАНАРГҮЙ ЗАМ БАРЬДАГ КОМПАНИУДАД ЭРХ ОЛГОСОН ХҮМҮҮСТ ХАРИУЦЛАГА ТООЦЪЁ
Image
ЕРӨНХИЙ САЙДЫН ЭРХ МЭДЛИЙГ ХУМЬСАН ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ
Image
АНУ ХЯТАДЫН ТӨЛӨӨЛӨГЧИД ХУДАЛДААНЫ ДАЙНЫГ ЗОГСООХ ГАРЦ ЭРЭЛХИЙЛЖ ДАХИН УУЛЗЖЭЭ
Image
Б.МӨНХБААТАР: АЖЛАА БҮРЭН ГҮЙЦЭТГЭЖ ЧАДАХГҮЙ БОЛ “ХАР ЖАГСААЛТ”-Д ОРУУЛЖ, ХАРИУЦЛАГА ТООЦОХ АРГА ХЭМЖЭЭ АВНА
Image
ӨНӨӨДӨР БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД
Image
МАРГААШ ҮХЦ-ИЙН ДУНД СУУДЛЫН ХУРАЛДААН БОЛНО
Image
СҮХБААТАР АЙМГИЙН ЦАГДААГИЙН АЛБА ХААГЧИД ЗЭРЭГ ХУРИМЛАЛАА
Image
"НАМУУН" ХҮҮХДИЙН САНГААС 14 АЙМАГ, ЗУРГААН ДҮҮРГИЙН ӨРХИЙН ЭМНЭЛЭГТ 20 МАШИН БЭЛЭГЛЭЛЭЭ
Image
Ж.БАТЗАНДАН: ШИНЭ НАМ УИХ ТАРАХЫГ ДЭМЖИЖ БАЙНА
Image
Б.ЖАРГАЛСАЙХАН: МАН-ЫН ГЕНСЕК ГЭЭД ШАЗРУУН БАЦААН ХЭН БИЛЭЭ? ТЭРЭНД ХЭЛЬЕ
Image
УЛААН ШОРООН ДЭЭР БОСГОСОН УЛААНЦАВ ХОТ
Image
ТАНИЛЦ: ТУСГАЙ ХАМГААЛАЛТАД ОРОХ ЕСӨН ГАЗАР
Image
У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ДӨВЧИГНӨЛ ХЭТЭРЧ ДУУРЬ, ДРАМЫН ТЕАТР, ТӨВ НОМЫН САНГИЙН БАРИЛГУУДЫГ НУРААНА ГЭВ
Image
5 БУУДЛААС 7 БУУДАЛ ХҮРТЭЛХ АВТО ЗАМЫН ХӨДӨЛГӨӨНИЙГ МАРГААШААС ЭХЛЭН 2 ХОНОГ ХААНА
Image
ЭВХЭГДДЭГ ''SAMSUNG GALAXY'' 4856 АМ.ДОЛЛАРТ ХҮРЭВ
Image
ТА ӨДӨРТ 10000 АЛХААРАЙ
Image
“ЭРДЭНЭС-ТАВАНТОЛГОЙ” ХК ISO СТАНДАРТУУДЫН БАТАЛГААЖУУЛАЛТЫН ГЭРЧИЛГЭЭГЭЭ ГАРДАН АВЛАА
Image
МОНГОЛЧУУДЫН АМЖИЛТ БУУРСААР...
Image
Бусдаас нууц ганцаараа үзэх 10 кино
Image
“Оюутолгой” компанийн ТУЗ-ийн гишүүдийг томилжээ
Image
Иргэдээс ирүүлсэн мэдээллийн дагуу жолооч нарт хариуцлага тооцож эхэллээ
Image
Э.Бат-Үүл: С.Зоригийн үхэлд намайг сэжиглэж байна
Image
Төрийн банкны орлогч захирал Т.Дорждэрэм А.Шоовдорын хувь заяаг давтаж мэдэх нь
Image
Онлайнаар кино ҮНЭГҮЙ, ШУУД үзэх боломжтой 10 гадаад сайт
Image
Ямар ордны бүсгүйчүүд, сайн эхнэр болдог вэ?
Image
О.В.Белозёров Монголд ирлээ
Image
Өнөөдөр дөрвөн дүүрэгт цахилгаан түр хязгаарлана
Image
Д.Төрбат: Мэдээллийн санд орсон мэдээллийг засах боломжгүй
Image
Аймшигт могойг барьжээ
Image
Долоон бурханд хүслээ буруу шивнэж болдоггүй
Image
Бэр эгчээ гэж мөрөөдлийн бүсгүй байх юмдаа…
Image
Хамгийн ядуу бөгөөд өртэй одууд
Image
Эмчилгээ хийлгэхэд таниас гарсан зардлыг эргүүлэн авах боломжтой
Image
Чимээгүйхэн хуримласан драмын театрын үзэсгэлэн гоо
Image
Эротик өгүүллэг : Эгчийнхээ нөхөрт охин биеэ өгсөн бүсгүй +18
Image
Хүүгийн амийг хөнөөх захиалга өгсөн С гэгч хэн бэ?
Image
40-50 насанд явагдах физиологийн өөрчлөлт
Image
Сэтгүүлч Х.Уламбаяр эмэгтэй гишүүдэд зөвлөгөө өгч, галбиртаа анхаарахыг сануулав
Image
Монголчуудын шинэ “идэш”
Image
Өсвөр насны монгол охидын фэйсбүүк дэх хэт задгайрал
Image
Манай сайд, дарга нарын эхнэрүүд 14 ам.долларын цүнх барьдаг Xо хатагтайгаас суралцах зүйл их байна
Image
ӨВӨР МОНГОЛ ЭМЧ “МАСК” –Н ЖҮЖИГЧИДЭД ИЙНХҮҮ ХЭЛЖ ХЭЛГҮЙ БОЛГОЖЭЭ
Image
С.ЖАВХЛАНГИЙН ЭХНЭР: ЭРДЭНЭЧИМЭГИЙН ХЭЛСЭН ҮГ ХҮҮХНҮҮДИЙН ШЭЭСИЙГ НЬ ГОЙЖУУЛАХ ДӨХЖЭЭ
Image
Монголын халуухан охид
Image
Э.Бат-Үүлийн баг гэр хорооллын дахин төлөвлөлт нэрээр 104,0 тэрбум төгрөгийг үр ашиггүй зарцуулжээ
Image
ДИСНЕЙН ХҮҮХЭЛДЭЙН КИНОНУУДАД НУУГДСАН +18 ҮЗЭГДЛҮҮД
Image
Нууж үзэх эротик зурагнууд +18
Image
АГЛУУД ГОМДСОН ОНОН АГЛУУГ Х-ТҮЦЭЭС ГАРСАН ШАЛТГААНЫГ САЯ НЭГ АМ НЭЭЛЭЭ
Image
ТАВДУГААР САРЫН 02-НД БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДАЛ
Image
Ядарсан арьсыг хормын дотор сэргээгч маск бэлтгэх арга…Шэйрлээд аваарай
Image
Оросын орон нутагт автобус осолдож 10 гаруй хүн амиа алдлаа
Image
УЛААНБААТАР ХОТОД БОРОО ОРНО
Image
Дэлхийн бүтэц
Image
ГАДААД ХАРИЛЦААНЫ САЙД Д.ЦОГТБААТАР ОХУ-Д АЙЛЧИЛНА
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХ ЧУУЛГАНЫ НЭГДСЭН ХУРАЛДААНД МЭДЭЭЛЭЛ ХИЙНЭ
Image
М.Сарнай: Ц.Сувд-Эрдэнэ намайг бодоход боловсролтой хүн байж ингэж болохгүй шүү дээ...
Image
САЙНСҮҮЛИЙН БАТТУЛГА “ӨӨЛД АМАН АЯЛГУУ” СЭДВЭЭР ДОКТОРЫН ЗЭРЭГ ХАМГААЛЛАА
Image
Д.ТРАМП: САУДЫН АРАБТАЙ БАЙГУУЛСАН ГЭРЭЭГ ЦУЦЛАХ НЬ ОРОС, ХЯТАДАД Л АШИГТАЙ
Image
Ломбард дээрэмдсэн этгээдүүд баригджээ
Image
ГАДААД ПАСПОРТ, ИРГЭНИЙ ҮНЭМЛЭХЭЭ ӨНӨӨДРӨӨС ОНЛАЙНААР ЗАХИАЛАХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО
Image
СИ ЖИНЬПИН, Н.МОДИ НАР УУЛЗАНА
Image
Д.ХАЯНХЯРВААГ тойрсон 23 ХАР БАРИМТ
Image
ЖҮЖИГЧИН МӨӨЖИГ БУЮУ МӨНХ-ЭРДЭНЭ ИНГЭЖ ОЛНЫ АД БОЛОВ УУ
Image
Эмгэнэл
Image
МОНГОЛБАНК 176.6 ТЭРБУМ ТӨГРӨГИЙН АШИГТАЙ АЖИЛЛАЖЭЭ
Image
Бөөрний чулуу яагаад үүсдэг вэ?
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГАД ЭЛЧИН САЙД О СЫН ХО ИТГЭМЖЛЭХ ЖУУХ БИЧГЭЭ ӨРГӨН БАРИВ
Image
В.ПУТИН: ИРГЭДИЙН БОДИТ ОРЛОГЫГ НЭМЭГДҮҮЛЭХ НЬ ОРОСЫН ШИНЭ ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГОЛ ЗОРИЛТ БАЙХ БОЛНО
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА “СОЁЛЫН ЭЛЧ” НАРТАЙ УУЛЗАЖ, ЯРИЛЦЛАА
Image
Филиппинд “эвэртэй" хүүхэд төржээ
Image
"АРААТНЫ ХААН АРСЛАН" ДЭЭД АМЖИЛТ ТОГТООЖЭЭ
Image
Түүхий самар авч явсан иргэний 900 кг самрыг хураав
Image
ЭХНИЙ ДӨРВӨН САРД ТӨСӨВТ 334 ТЭРБУМ ТӨГРӨГ ТӨВЛӨРҮҮЛЛЭЭ
Image
Тайланд улсад зохион байгууллагдсан “Шатахуун түгээгүүрийн шалгах арга, хэрэгсэл” сургалтанд хамрагдлаа
Image
ОЙРЫН ӨДРҮҮДЭД ИХЭНХ НУТГААР ХУР ТУНАДАСТАЙ
Image
Монгол алтаа Швейцарьт цэвэршүүлдэг
Image
Үс бол дээшээ барьдаг сансрын антени буюу долгион баригч юм
Image
Хамба Номун хан З.Санждоржийг бурхны шашны шавь Б.Бүрнээ зодсонд гомдлоо илэрхийлэв
Image
Image

ӨЛТИЙН ХӨНДИЙГ ӨРӨМДСӨН АЛТНЫ КОМПАНИУД ОРХОН ГОЛЫГ ОНИЛЖ БАЙНА-2

Монголын хамгийн урт, үзэсгэлэнт баян бүрд болсон Орхон гол алтны компаниудаас болж аюулын ирмэгт ирээд байна. Архангай аймгийн Цэнхэр сумын нутагт Орхон голыг тэжээдэг амин судлууд болох есөн гол урсдаг. Гэвч уул уурхайн нөлөөгөөр Орхоныг тэжээдэг есөн голын тав нь буюу Будант, Өлтийн гол, Шийрт, Өлзий тээл, Гүүтийн гол ширгэж алга болсныг бид өмнөх дугаартаа хөндсөн.

Малчдын гол бэлчээр, отрын бүс нутаг байсан Орхоны хөндийн салаа, судаг бүр нь уул уурхайд идэгдэж эргэн тойрны 1000 га газарт хөл тавих аргагүй болсныг бид газар дээрээс нь сурвалжлан хүргэж байгаа юм. Үржил шимт хангай нутгийн баялгийг хэрхэн цөлмөж, хүн ардыг нь гишгэх газаргүй, малыг  нь идэх өвсгүй болгож буйн эмгэнэлт жишээ Орхоны хөндийд давтагдаж байна. Уул уурхайн компаниуд газрын хэвлийг сэндийчиж баян хангайн баялгийг нь авахдаа зэрлэг шигүү ой мод, өвс, ургамал, булаг шандыг нь дахин сэргэхгүйгээр устгаж байна. Голын гольдролыг өөрчлөн ширгээж, газрын гүнд нь ортол өрөмдөхдөө нэг ч удаа хууль журмынх нь дагуу нөхөн сэргээлт хийж эргээд эдгэрэх орон зай үлдээгүйг малчид халаглан ярьж байлаа. Аймаг, нийслэлээс дарга нар очихоор эвдэгдсэн газрын эхний хэдэн шороог үзүүлээд буцаадаг байна. Гэтэл гүн рүү нь орвол 6-7 жилийн өмнө ухсан газар дахин сэргэх боломжгүй болон үлджээ. Том ангал үүсгэсэн нүх рүү мал унах энүүхэнд. Хүн унаж амиа алдсан тохиолдол ч цөөнгүй гарсан гэнэ.

Баялгийг нь сэгсэрчихээд нөхөн сэргээлгүй зугтчихдаг алтны компаниудад хяналт тавьдаг, хариуцлага тооцдог хүн нэг ч алга. Аймаг, сумын удирдлагууд арга хэмжээ авах нь битгий хэл иргэдтэй уулздаггүйгээс газар орон нь сүйрч дуусч байгааг учирласан малчид цөөнгүй жагсч тэмцсэн ч цөхөрчихөөд байгаа юм байна. Малын бэлчээр нутгийг бүхлээр нь хашаалж авсан алтны компаниуд 30 км газрыг өмчилж цэг босгосон байна. Нутгийн иргэд өсч төрсөн газартаа чөлөөтэй ч буух, суух эрхгүй болсныг саарал ордон руу манай сониноор дамжуулан дайсан юм.

Багийн Засаг дарга, байгаль хамгаалагч нар нь иргэдтэй нэгдээд жагсч тэмцдэг ч алтны компаниудыг лацдаж ломбодох нь битгий хэл шаардлага ч тавих эрхгүй гэнэ. Байгаль хамгаалагч сарын 300 мянган төгрөгийн цалинтай. Хятад мотоциклиор 30 км газрыг 2-3 хоногт тойрдог. Шатахуун, хувцас хэрэглэлийн хангалт байхгүй. Дээр нь модны хулгайтай тэмцэнэ гээд ажиллах боломж хомс байдаг бололтой. Компаниудын алтаа угаадаг далан байсхийгээд сэтэрч  Орхон гол руу шар ус цутгадаг ч компаниуд шаардлага хүлээж авдаггүй аж.

Үүнээс болж Орхон гол улаанаараа эргэлддэг, цаашид энэ хэвээр үргэлжилбэл эх суурь болж тэжээдэг таван голыг нь ширгээчихээд байгаа алтны компаниудын шуналд Орхон гол амь тавих нь ээ.  Биднийг нутгийн иргэдтэй уулзах үеэр аймаг, орон нутгийн удирдлагууд байгаль дэлхийгээ хамгаалах нь битгий хэл хуруу хөдөлгөх хүсэл сонирхолгүйг хэлж байсан юм.

Орхон багийн малчин Ц.Болд: Аймгийн дарга 2016 оноос хойш нэг ч удаа ирээгүй

-Компаниуд алтаа шууд голд угаадаг байсан. Саяхнаас далан байгуулсан ч бороо орох бүрт сэтэрч Орхон гол руу цутгадаг. 1999 оноос хойш ухахдаа нөхөн сэргээлт хийсэн компани бараг байхгүй. Жижиг компаниуд ямар ч бүртгэлгүй, ашигт малтмал олборлох зөвшөөрөлгүй атлаа үйл ажиллагаа явуулдаг. Тэдэнтэй нөхөн сэргээлтийн талаар яриад ч хэрэггүй. Эрүүл газарт, айлын өвөлжөөнөөс 2-3 км зайд олборлолт хийж байна. Архангайн мэргэжлийн хяналтын газрынхан удаа дараа ирж шалгалт хийдэг ч үйл ажиллагааг нь зогсоодоггүй. Саяхан гэхэд манай тойргоос сонгогдсон БСШУС-ын сайд Ё.Баатарбилэг алт олборлогчидтой уулзчихаад ямар ч арга хэмжээ аваагүй. “Өлзий тээл” компанийнхан багийн иргэдэд дэмжлэг үзүүлнэ, мотор тавьж өгнө, нөхөн сэргээлт хийнэ гэж хэлээд өнгөрсөн хавар биднээр гарын үсэг зуруулсан юм. Гэтэл өнөөх нь алтны компаниуд эвдрэлгүй газарт үйл ажиллагаагаа өргөжүүлэхийг зөвшөөрсөн гарын үсэг болж хувирсан. Иргэдийг ингэж хууран мэхэлж байна. Малчид буух буудалгүй, уух усгүй л болж хоцорлоо. Аймгийн байгаль орчин хариуцсан газрын даргаМөнхбаярт удаа дараа шаардлага тавьсан ч юу ч хийсэнгүй. Малчид буух нутаггүй болсонд Цэнхэр сум, Архангай аймгийн удирдлагууд буруутай. Цэнхэр сумын удирлагууд “Аймгаас бүх зөвшөөрлийг нь олгож байна. Бид юу ч хийж чадахгүй” гэдэг.  Аймгийн Засаг дарга Ц.Мөнхнасан 2016 оноос хойш нэг ч удаа энд ирээгүй. Сумын Засаг даргын тусгай дансанд 100 сая төгрөг байсан ч аймгийн Засаг дарга өөр дансанд байрлуулахаар авсан гэнэ лээ” хэмээв.

Цэнхэр сумын байгаль хамгаалагч З.Отгонбаяр: Алтны компаниуд шаардлага хүлээж авдаггүй

 

– Уул уурхайн далан шуудуу сэтэрч шар ус алдахаар шаардлага тавьдаг ч компаниуд хүлээж авдаггүй. 2-3 хоногтоо нэг удаа тойрдог. Эвдэгдсэн гурван хөндийн эвдэгдсэн газрыг тойроход 30 гаруй км болдог. Нөхөн сэргээлт хийх шаардлага тавихаар жижиг компаниуд нь толгой компанидаа мөнгө төлсөн гэдэг. Толгой компани хүлээж авдаггүй, удирдлагатай нь уулзаж чаддаггүй.

Компаниуд нөхөн сэргээхгүй хаяж явсан нүхэнд мал, хүн унах тохиолдол хэд хэд гарсан. 2017 онд хоёр хүн нууранд унаж нас барсан. Заримдаа аймгийн мэргэжлийн хяналтын газраас ирж уурхайнуудын бичиг баримтыг шалгадаг юм билээ. Байгаль хамгаалагчийн хувьд шалгах нь битгий хэл шаардлага ч өгөх эрх бараг алга. Шаардлага тавилаа ч биелүүлэхдээ хойрго.

Уул уурхайн компаниуд харьцах үнэхээр хүндрэлтэй. Заримдаа аргаа бараад аймаг, сум руу хэлэхээс хэтрэхгүй.

 

Ч.Бармид: Багийн даргад уул уурхайтай тэмцэх эрх мэдэл алга

 

Орхон багийн Засаг дарга Ч.Бармидтай уулзаж зарим зүйлийг тодруулсан юм.

 -Голуудын урсгал татарч нарийхан болжээ. Жилд хэрхэн өөрчлөгдөж байгаа талаарх хэмжилт судалгаа хийдэг үү? 

-Манай нутагт Орхон голыг тэжээдэг есөн гол бий. Тав нь уул уурхайд идэгдэж байхгүй болсон. Урсч байгаа нь улаанаараа эргэлдэж байна. Будант, Өлтийн гол, Шийрт, Өлзий тээл, Гүүтийн голын гольдролыг нь өөрчилж ухаж хаяад шуудуу татаад урсгачихсан.  Өнгөрсөн жил Байгаль орчны газраас хүмүүс ирж Сав газрын хэмжилт хийсэн ч шуудуу татаж урсгаснаар нь хэмжиж аваад явсан. Уг нь голын гольдролоос хоёр тийшээ 50 метрт ухаж хөндөж болохгүй гэсэн заалттай. Гэтэл модных нь хаяагаар шуудуу татаж урсгачихаад хоёр тал руу нь хэмжчихсэн. Саяхан Будантад очиж  хэмжиж үзэхэд мөн л шуудуу татаад урсгачихсан байна лээ. Мөн л шуудуунаас хоёр тийш 50 метрийг хэмжчихсэн. Хэрэв  гол урсах ёстой хуучин гольдролоор нь хэмжсэн бол зарим хэсэг нь ухагдахгүй үлдэх боломжтой.

“Монгол газар” компани нөхөн сэргээлт хийх нэрийдлээр жижиг компаниудтай гэрээ хийгээд хоёр, гурван га-гаар нь зарчихдаг. Өөрөөр хэлбэл, газрын наймаа хийдэг. Мөн бичиг баримтгүй, зөвшөөрөлгүй  жижиг компаниуд хулгайгаар ажиллачихаад нөхөн сэргээлт хийхгүй хаяад явчихдаг. Ухчихаад хаяад явчихсан. Ухаад нөхөн сэргээлт хийхгүй хаяснаас дахин ашиглах боломжгүй болсон газар их бий. Өнөөдрийн байдлаар албан ёсны зөвшөөрөл нь гарсан гурван компани байна. Үүнээс гадна аймаг сумтай гэрээ хийгээд бичил уурхай хэлбэрээр ажиллаж байгаа хоёр компани байдаг. Зөвшөөрөлгүй жижиг компани олон бий.

-Та өнгөрсөн хугацаанд уул уурхайтай хэрхэн тэмцэж байв. Ер нь Багийн  даргад уул уурхайн компаниудтай тэмцэх эрх мэдэл хэр байдаг вэ?

-Уул уурхайтай тэмцэнэ гэдэг маш хэцүү. Миний хувьд 2013 оноос тэмцэж байна. Бид үнэхээр хүчин мөхөсддөг. Уурхайнууд 4-5 жилийн өмнөөс эрчимтэй ухаж эхэлсэн. Уурхай дээр очоод лацдах эрх бидэнд байхгүй. Байгаль хамгаалагчид ч тийм эрх байхгүйгээс өөрсдийнхөө хэмжээнд л тэмцэж байна. Тэр тусмаа багийн даргын хувьд уул уурхайтай тэмцэх эрх мэдэл алга. Багийн дарга гэдэг нэрээрээ л санал хүсэлт, зөвлөмж өгөхөөс хэтрэхгүй. Дээд шатны байгууллагуудад янз бүрийн бичиг цаас өгнө, бодит байдлыг мэдээлнэ. Бас нэг арга хэлбэр нь нутгийн иргэдийг цуглуулж эсэргүүцлээ илэрхийлдэг. Нутгийн иргэд 4-5 хоног тэмцэж байгаад сүүлдээ цөхрөөд явчихдаг. 2014 оноос хойш олон ч удаа жагсч тэмцсэн. Дээд шатны байгууллага болон компаниуд тоосонгүй.   Зөвшөөрөлгүй компаниудын талаар холбогдох газруудад мэдээлээд ч хариу ирэхгүй. Тэгж байтал бичиг баримт нь бүрдээд зөвшөөрөл нь гарчихдаг.

-Эндхийн хүн, мал усаа хаанаас уудаг юм бэ. Уурхайн шар уснаас лав уудаггүй байх? 

-Малчид ундны усаа зун нь машинаар зөөдөг. Өвөл нь их голоос мөс ачиж авчирдаг. Мал бол алтны компаниудын урсгаж байгаа шар уснаас л уудаг. Өдийд мал маань Орхоны хөндийд бэлчээрлээд явж байх ёстой. Гэтэл гол хөндийг нь ухчихсан учраас хаа хол нуруунд очиж өвс олж идэж байна. Өвөл, хавар идэх өвс байхгүй. Зуны дэлгэр цагт өвөл, хаврынхаа  бэлчээрийг идчихээд байна гэсэн үг. Энэ хавиар нутагладаг байсан малчид дайжиж уурхайгүй хэсэг рүү бөөгнөрсөн. Олон малчин нэг дор бууснаас бэлчээрийн даац хэтэрч, өвс хомсдож байна.

Мал уул уурхайн олборлолтоос үүдэлтэй шар ус ууснаар тарга хүч муу авахаас эхлээд дам нөлөө их бий. Хар ухаанаар бодоход л ямар байх билээ.

-Компаниуд алт угаасан ус Орхон гол руу цутгадаггүй л гэх юм билээ?

-Уул уурхайгаас гарч байгаа шар ус Орхон голын ай сав руу шууд цутгадаг гэж хэлж болно.

-Та багийн дарга болоод долоон жил болж байна гэсэн. Таны бодлоор уул уурхайн компаниудыг хэрхэн цэгцэлж, байгаль орчноо хамгаалах саналтай байна вэ?

-Хамгийн гол нь уул уурхайн компаниуд нөхөн сэргээлт хийх хэрэгтэй. Одоо ганц нэг компани нөхөн сэргээлт хийж байгаа ч газрын хэмжээ хангалтгүй. Уг нь БОАЖЯ-нд өгдөг уулын ажлын төлөвлөгөөндөө жилд нөхөн сэргээх газрынхаа хэмжээг батлуулдаг юм билээ. Тэр нөхөн сэргээх газрынхаа хэмжээг их бага оруулдгаас бараг хийгддэггүй. Жишээлбэл, 300 га талбайд олборлолт явуулж байгаа компани жилд 3-4 га газар нөхөн сэргээхээр зааж өгдөг. Мөн нөхөн сэргээлт хийж байгаа эсэхийг хянадаг газар ч алга. Хууль журмынх нь дагуу нөхөн сэргээлт хийлгэхээс гадна нэмж эрүүл газар ухуулмааргүй байна. Олборлолт жилээс жилд тэлж байна.

-Алтны компаниуд сум орон нутагтай хэрхэн хамтарч ажиллаж, ямар хураамж төлдөг вэ?

-Би сумын хурлын төлөөлөгчөөр хоёр удаа сонгогдон ажиллаж байна. Сум бол алтны компаниудаас хог хаягдлын хураамж л авдаг. Жилд нэг уурхайгаас 1.2 сая төгрөг суманд төвлөрдөг. Өнгөрсөн жил 30 гаруй сая төгрөг төвлөрсөн байсан. Өөр хураамж авдаггүй. Харин хамтран ажиллах гэрээг аймагтай хийдэг.
 

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6