Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Дундговь аймгийн малчид Нутгийн зөвлөлийн дарга Р.Эрдэнэбүрэнг дэмжиж, 100 сая төгрөгийн хандив цуглуулжээ
Image
“Алтай констракшн”-ы Х.Бат-Эрдэнийг эрэн сурвалжилж эхэлжээ
Image
The Voice of Mongolia шоуны шүүгч Ука дүрсгүйтжээ
Image
Хэдэн хүн шоронд хийгээд сонгогдоно гэвэл үгүй шүү, Ерөнхий сайд аа!
Image
Монгол иргэдийг татан авах үеэр халдварын сэжиг бүхий нэг иргэнийг илрүүлэн тусгаарлав
Image
У. Хүрэлсүх: Иргэн хүн өөрийнхөө, бусдын, гэр бүлийнхээ эрүүл мэндийг хамгаалах ёстой. Энэ бол Монгол хүний үүрэг гэж ойлгох хэрэгтэй.
Image
Нийслэл, дүүргийн албан хаагчид явган эргүүл хийнэ
Image
Нийтийн тээврээр өдөрт 358 мянган зорчигч үйлчлүүлж байна
Image
Шинэ коронавирусийн халдвараас урьдчилан сэргийлэх сэрэмжлүүлэг
Image
Нийслэлийн Засаг захиргааны байруудад ариутгал, халдваргүйжүүлэлт хийжээ
Image
Зам тээврийн ослын улмаас есөн хүн гэмтэж, нэг хүн амиа алджээ
Image
“ХОТТОЙГОО СЕЛФИДЬЕ”
Image
1072 хувьцаатай иргэн 96480 төгрөгийг сонгуулиас өмнө авна
Image
Эрдэнэс Тавантолгойн 1072 хувьцаатай иргэнд 96 мянга 480 төгрөг олгох нь
Image
Танилц: 14 тэрбумын хадгаламжтай Монголбанкны хэлтсийн захирал Ц.Алдармаа гэж хэн бэ?
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Цагаан сарын баярыг настан буурлуудад хүндрэл, эрсдэл учруулах байдлаар тэмдэглэхгүй байхыг уриаллаа
Image
Т.Бадрал: Баярын өдрүүдэд орон нутгийн замыг хаахаас өөр аргагүй
Image
DZ MAN Б.Дашзэвэг: Энэ хэрэг цагаадаасай гэж хүсэж байна
Image
Валентины шөнө томчууд мөрийтэй, хүүхдүүд PC тоглож байгаад баригдав
Image
Цахим орчин дахь эцэг, эхийн хяналтаа сайжруулъя
Image
Монос маскны үнээ нэмж иргэдийг сөхрүүлэв
Image
Кувейтүүдийн барьж өгсөн цогцолборыг Д.Оюунхорол нар өөрийн болгосон түүх
Image
Говь-Алтай аймагт өндөр настан малчин руу чоно дайрчээ
Image
С.Эрдэнэ: Ардчиллаа хамгаална гэдэг тусгаар тогтнолоо хамгаалж буйтай агаар нэг
Image
Хүйтний эрч суларна
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга өнөөдөр ард түмэндээ хандаж үг хэллээ
Image
VOICE шоуг амт оруулж буй 20 настнууд
Image
Хурцын хүү Тайван, Номтойбаяр гишүүний маргааны гэрчээр Д.Зүмбэрэл гэгч залуу гэрчээр дуудагдсан уу?
Image
"УХАНЫ 31 ОЮУТАН"-аас
Image
Ц.Элбэгдорж: Би хуулиас зугтаагүй, удахгүй очно
Image
Архи, согтууруулах ундааг 15:00 цагаас хойш худалдахыг хориглолоо
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Элчин сайд нарыг томилж, үүрэг чиглэл өглөө
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын даргаар Өлзийхүүгийн Шижирийг томиллоо
Image
2020 оны 02 дугаар сарын 22-29-нд телевиз, радиогийн үндэсний бүтээлүүдийн долоо хоног болно
Image
С.Амарсайхан: Дэлхийд хурдацтай тархаж байгаа цар тахлаас урьдчилсан сэргийлэхэд хүн бүрийн үүрэг оролцоо чухал
Image
Санхүүгийн тайлангаа ирүүлээгүй компаниудад хариуцлага ногдуулахыг анхааруулав
Image
"Эрдэнэс-Тавантолгой" ХК нүүрс тээврийн жолооч нарыг хот руу татаж эхэллээ
Image
ДЭМБ-ын ажилтнууд “Facebook”, “Google” компанийн төлөөлөгчидтэй уулзжээ
Image
Уханиас ирсэн оюутнуудыг тусгаарлалтаас гаргав
Image
Бүгд Найрамдах Турк Улсаас Монгол Улсад суугаа ЭСЯ мэдэгдэл гаргалаа
Image
ХӨСҮТ: БНХАУ-аас ирсэн 6 оюутнаас коронавирусний халдвар илрээгүй
Image
Египет улсад коронавирусний анхны тохиолдол бүртгэгджээ
Image
Мэргэжлийн хяналтын байгууллага өндөржүүлсэн бэлэн байдалд 24 цагаар ажиллаж байна
Image
НӨАТ-ын сугалааны 30 саяын азтан маргааш тодорно
Image
Коронавирусээр халдварласны улмаас нас барсан хүний тоо 1523 болжээ
Image
Нийтийн тээврийн ариутгал, халдваргүйжүүлэлтийг тогтмол хийж байна
Image
НӨАТ-ын сугалааны 30 саяын азтан маргааш тодорно
Image
Урт цагааны үйл ажиллагааг зогсоох саналыг Нийслэлийн Засаг даргад өргөн барина
Image
Ухань хотоос ирсэн оюутнуудыг тусгаарлалтаас гаргалаа
Image
Коронавирусээр халдварласны улмаас нас барсан хүний тоо 1523 болжээ
Image
Үе үеийн “дэлхийн Мисс” титмийн эзэд
Image
Сингапур улс нүүрсхүчлийн хийнээс татвар авдаг зүүн өмнөд Азийн анхны улс болно
Image
ОРЛОГИЙН ҮҮД НЭЭХ НУУЦ ДОМЫН АРГУУД ХАДГАЛААД АВААРАЙ
Image
Н.Цэлмүүн: Эцгийнхээ үхлээр нэр хүнд олох гэсэн арчаагүй залуучууд!
Image
ХҮРЭН МАНЖИНГИЙН ДЭГЛЭМЭЭР ӨДӨРТ 1 КГ ХҮРТЭЛ ЖИН ХАЯХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Улс төрч Х.Баттулгын хүүгийн гэрийн цонхоор жүжигчин Б.Баатархүүгийн хүү унаж амиа алджээ
Image
Өвлийн олимпийн шилдэг зургууд
Image
МОНГОЛ ОХИН БАНАНА ХИЙЖ БАЙГАА БИЧЛЭГ ШУУГИАН ТАРЬЖ БАЙНА
Image
Е.МЕДВЕДЕВА: БИ ЧАДАХ БҮХНЭЭ ХИЙСЭН
Image
Хүний журамт эхнэрийг өөрийн азарга дор хийж авсан юм даа...+18
Image
Ж.Батзандангийн хуйвалдаан илэрч “би үхсэн нь дээр” гэж өөрийгөө зүхжээ
Image
Ердөө 5-хан секундын хугацаанд дэлхийг хүчилтөрөгчгүй байлгавал …
Image
Амгаланбаатар дүүд маань "шорон хэсээд явж байх сайхан байна уу П... минь" гэж хэлээд гарсан гэсэн
Image
"ОЮУТОЛГОЙ" ТАВАНТОЛГОЙН ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТӨСЛИЙН ГЭРЭЭГ ИЛ БОЛГОВ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ЭЭЛЖИТ БУС ХУРАЛДААН ЗАРЛАВ
Image
Олны танил бүсгүйчүүдийн ээдрээт амьдрал буюу дуулианы эзэд
Image
УНГАР УЛС "ПЁНЧАН-2018"-ААС АНХНЫ АЛТАН МЕДАЛИА ХҮРТЛЭЭ
Image
Тусгай зөвшөөрөл олгох үйлчилгээг цахимжуулах ажлыг эхэллээ
Image
Банкны ерөнхийлөгчийн ажлаа орхин луу болохыг хүссэн нь
Image
МЕДАЛИЙН ТООГООР НОРВЕГИ УЛС ТЭРГҮҮЛСЭЭР БАЙНА
Image
Японы комик сэтгүүл “Чингис” хааныг доромжлов
Image
Автомашины татвар, төлбөрөө Улаанбаатар хотын банкаар шууд төлөх боломжтой
Image
Пёнчоны олимпийн гоо сайханы бурхад
Image
Нүүрсэн эмний гайхалтай ач тус
Image
Ж.Цолмон та муухай харагдаж байна
Image
iPhone-оо хамгийн хурднаар цэнэглэх амархан 4 арга
Image
Лаврын навчин дээр хүслээ бичээд шатаагаад үз та лав итгэхгүй дээ…
Image
М артагдашгүй, бас ухаан балартуулсан хэдхэн минут...+18
Image
Цагаан сарын барилдаанд дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ хамгийн олон түрүүлжээ
Image
Толины өмнө хэлвэл танд аз авчрах 10 үг
Image
Танай аав ээж хадаг яндараа буцааж авсан гэдэг нь үнэн үү? Эсвэл энэ нь танай нутгийн ёс юм уу?
Image
Хойд Солонгосын цөмийн зэвсэг тоглоом биш болжээ
Image
Нийслэлийн өмчит үйлдвэрийн газруудын ногдол ашгийг төсөвт төвлөрүүлэхээр боллоо
Image
Д.СУМЪЯАБАЗАР: ТАВАНТОЛГОЙГ ХУВААСАН АСУУДАЛ ОГТ БАЙХГҮЙ
Image
ИЛҮҮДЭЛ ЖИНТЭЙ ХҮН 7-12 ЖИЛЭЭР БАГА НАСАЛДАГ
Image
15 минутанд гэрээ цэвэрлэх Япон арга
Image
Сав угаагчаас саятан болсон эрийн амжилтанд хүргэх 7 хууль
Image
ШҮҮХИЙН ИРГЭДИЙН ТӨЛӨӨЛӨГЧИД УРАМШУУЛАЛ, ЭРХ МЭДЛЭЭ НЭМЭХ ХҮСЭЛТ ТАВИВ
Image
ХАБЭА-н сургалт зохион байгуулах эрх бүхий сургалтын байгууллагуудад хяналт-үнэлгээ хийлээ
Image
Д.ТРАМП: Х.КЛИНТОНЫ ГАДААД БОДЛОГО ДЭЛХИЙН III ДАЙНД ХҮРГЭНЭ
Image
А.ГАНБААТАР АЗИЙН ХБХ-НЫ УДИРДАХ ЗӨВЛӨЛИЙН ГИШҮҮНЭЭР СОНГОГДОВ
Image
10 ХАДГАЛАМЖ ЗЭЭЛИЙН ХОРШООНЫ ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРЛИЙГ СУНГАЖЭЭ
Image
ШИНЭ ЖИЛЭЭР ДӨРӨВ ХОНОГ АМАРНА
Image
“ГОВИЙН ЧОНО-2019” ОЛОН УЛСЫН СУРГАЛТ, ДАДЛАГЫН БЭЛТГЭЛ АЖИЛТАЙ ТАНИЛЦЛАА
Image
Бусдаас НУУЦАЛЖ явбал зохих 7 зүйл
Image
Америкийн үндсэрхэг үзэлтнүүдийн хэвлэл Чингис хааны хөшөөг нураах ёстой гэжээ
Image
ҮНДСЭН ХУУЛЬД ОРУУЛАХ НЭМЭЛТ, ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТӨСӨЛД 16310 ИРГЭНИЙ САНАЛЫГ АВААД БАЙНА
Image
Жастин Бибер найман бүсгүйтэй зэрэг болзжээ
Image
ҮЙЛ ЯВДАЛ: "Олон улсын харвалтын эсрэг өдөр"-ийн талаар мэдээлэл хийнэ
Image
Төрийн залгамж чанар хаачив
Image
ЧӨЛӨӨТ БӨХИЙН ӨСВӨР ҮЕИЙН АЗИ ТИВИЙН АШТ-Д ОРОЛЦОХ ТАМИРЧДЫГ СОНГОЖЭЭ
Image
“АЖИЛГҮЙДЭЛ, ЯДУУРЛЫГ БУУРУУЛАХ ҮНДЭСНИЙ ХӨТӨЛБӨР”-ИЙГ БАТАЛЛАА
Image
БОАЖ-ЫН САЙД Н.ЦЭРЭНБАТ НОЁН БАН ГИ МҮН-ТЭЙ УУЛЗЛАА
Image
"АНГАРА" ЗОРЧИГЧ ТЭЭВРИЙН КОМПАНИ ЭРХҮҮ-УЛААНБААТАРЫН ЧИГЛЭЛД НИСЛЭГ ҮЙЛДЭЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
ДУУЧИН Э.АМАРТҮВШИН ГЕРМАНЫ ТЕАТРТ ГОЦОЛНО
Image
НАДААС ЮУ Ч ШААРДАЛГҮЙ ИТГЭДЭГ ЭХНЭРЭЭ ТЭНГЭРТ ТУЛТАЛ НЬ МАГТМААР ГАЙХУУЛМААР САНАГДААД БАЙДАГ ЮМ
Image
ГАДНЫХАН МОНГОЛЫН ТАЛААР ГАЙХАН ЯРЬЖ БАЙНА
Image
Нийслэлийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөлд санал авах тухай
Image
Иргэдийн зүгээс борооны улмаас эвдэрч сүйдсэн зам, гудамж талбайг засаж өгөхийг хүслээ
Image
Ж.Баттулга: Ерөнхийлөгчөөр сонгогдвол оффшорт дахь улстөрчдийн мөнгийг эх орондоо оруулж ирнэ
Image
Image

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Монгол Улсын түүхэнд сайн цаг, оюун санааны эрин үеийн бэлгэдэгч, эрдэмт, соён гэгээрүүлэгч лам багш нарын тааллаар шашин номын үйлийг дэлгэрүүлсэн ард түмний суу билиг, авъяас, чадлын тод мөрийг үлдээгч Хутагт хувилгаад олон төрсөн байдаг. Соёлын биет ба биет бус өвийг хойч үедээ уламжлуулан үлдээх, сурдалж сурталчлах, түгээн дэлгэрүүлэх, олон нийтэд таниулах, алдаршуулах зорилгоор “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо. Блок марканд Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй хосгүй үнэт дурсгалт зүйлд бүртгэгдсэн монгол улсын төр, нийгэм, шашин соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсандамбийжалцан /1935-1723 он/ хутагтын хөрөг, чимэглэл хэсэгт тухайн цаг үеийн Монголын шашин соёлын түүхэнд тод мөрөө үлдээж, томоохон нөлөө үзүүлсэн Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй /1642-1715 он/, Ламын Гэгээн Лувсанданзанжахцан /1639-1704 он/, Ойрадын Зая бандида Намхайжамц /1599-1662 он/, Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа /1803-1856 он/ нарын хутагт, хувилгаадыг дөрвөн буланд нь байрлуулж хөрөг бүрийн арын хэсэгт тухай хутагт хувилгаадын сүм хийд, хийсэн томоохон үйл, Ядам бурхан, амьдралыг илэрхийлсэн дүрслэлээр зохиомилсон байна.

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

Уг маркийн танилцуулга 2019/09/09-ны билэгт сайн өдөр бол зочид төлөөлөгчид өргөнөөр оролцов. Ийнхүү “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт марк Монголд төдийгүй дэлхийд танигдахаар болж байгааг зохион байгуулагчид онцлон ярьж байв. Цаашид уг маркийг Европийн орнуудаар танилцуулж, түгээн дэлгэрүүлэх ажил үргэлжилнэ хэмээн Их Монголын Хутагт Хувилгаад Сангийн тэргүүн  (ТҮВДЭНЖАМБАА)  РАВДАНГИЙН БЯМБАА ярьсан юм. 

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт блок маркийн дэлгэрэнгүй тайлбар:

Блок маркийн голд: Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсанданбийжалцан 1635-1723
Өндөр гэгээн Занабазар бол Монгол улсын төр-нийгэм, шашин-соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн буюу анхдугаар Богд Жавзандамба хутагт юм. Тэрээр Халхын Түшээт хан Гомбодоржийн хоёрдугаар хөвгүүн болж, Ханджамц хатанаас 1635 онд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Зүйл сумын Есөн зүйл гэдэг газар Ишдорж нэртэйгээр мэндэлжээ. Гурван сүүдэртэйдээ Жамбалцанжод номыг цээжээр унших, Энэтхэгийн азарын хэлээр ярих зэрэг сонин гайхамшигийг үзүүлж байв.
1640 онд Далай лам, Банчин Богдоос Жавзундарнатын хувилгаанаар тодруулан Занабазарыг 5 настай байхад нь Их Монгол уулын энгэрт байх Ширээт цагаан нуурын дэнжид Монголын шашины тэргүүнээр өргөмжлөн ширээнд залжээ. Арван гурван сүүдэртэйд нь Түшээт хан Гомбодорж, Шолой сэцэн хан нар Өндөр гэгээнд Их Монгол уулын энгэрт үргэлжид суух сүм барьж өгсөн нь хожмоо Баруун хүрээ гэж алдаршжээ. 1649 онд Цастын орныг зорин Банчин Чойжилжанцан Богдод бараалхан шавь орж шашны таван их ухааныг заалган эш онолын эрдмийг төгс эзэмшээд эх нутагтаа буцан ирж номын хүрээ хийд, сургуулийг олноор байгуулсан.
Өндөр гэгээн нь Очирдара бурхан, Ногоон дара эх, хорин нэгэн дара эх зэрэг давтагдашгүй ур хийцтэй бурхад бүтээсэн нь өдгөө ч дэлхийд гайхагдсаар байна. 1686 онд Соёмбо бичигийг үндэсний тусгаар тогтнолын билэг тэмдэг болгон зохиожээ. Монголын ард түмнийг үеийн үед амар амгалан оршиж байхын тухайтад “Жинлав цогзол” хэмээх номоо айлдан зохиосон байдаг. 1706 онд Цэцэрлэгийн эрдэнэ толгой хэмээх газар Их хүрээг нүүлгэн байгуулж байжээ. Өндөр гэгээн нь наян есөн насандаа 1723 онд Бээжинд жанч халжээ.Баруун дээд хэсэгт: Ламын Гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639-1704
Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639 оны хаврын тэргүүн сарын шинийн 15-нд Халхын Хангай ханы өргөн цэцэрлэгт Чингисийн гуч дахь үе Лоёг эрх Цүхүрийн хөвүүн болон мэндэлжээ. Чингисийн гуч дахь үеийн хөндлөн Цүхүр ноёны хөвүүн Лувсанданзанжанцан 1643 онд Төвдийн БанчинЭрдэнийн бошгоор Дашлхүмбэ хийдийн хамба асан Лэгцэглхүндэвийн хувилгаан хэмээн тодорчээ. “Ламын гэгээний анхдугаар” дүр Тойн Лувсанданзанжанцан нь дорно дахины их, бага таван ухааны номд тэгш боловсорсон эрдэмтэн бандида нарын зэрэгт хүрсэн байдаг.
Их гэгээнтэн ном хаялцах мэдлэг сорих мэтгэлцээнийг халх Монголд анх санаачилжээ. Тэрбээр Төвдийн Санаг хар хэмээх тарнийн хийдийн лам Эрх цоржтой Өндөр гэгээний дэргэд ном хаялцан буулган авч байсан гэдэг. Түүнчилэн Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан Төгс буянтын зурхайг үндэслэгчдийн нэг юм. Цаг улирлын бичил хэмнэлийг урьдчилан мэдэж, ажил үйлээ төлөвлөх, төр шашны болон алив ёслол, зан үйл, засал тэргүүтнийг үйлдэхэд хэрэглээ болгож чадсанаараа гавьяатай бөгөөд бөөгийн онгоны тахилгыг бурханы шашны арван дошгидыг тахих зан үйлээр сольж, тахилгын уншлагыг бүтээжээ. Ийнхүү Дорно дахины эрдэм ухаан, оюун сэтгэлгээний ололтыг санаачлан нэвтрүүлсэн нь Ламын гэгээний л хүч. Мөн түүний бичсэн шүлгүүдэд өнөө үеийг зөгнөсөн байдаг хэмээн судлаач, эрдэмтэд дүгнэсэн нь бий.
Ламын гэгээн урьд Энэтхэг, Төвд оронд Гаваабал, Галсандов, Чойжи лонбо, Гэлэн Жанцан нарын зэрэг эрдэмтэн мэргэд болон хувилан төрж байв. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь бага наснаасаа тойн хувраг болж өндөр гэгээн Занабазарын дотны шавь болж, багшийнхаа зөвлөсний дагуу Төвдийн Дашлхүнбэ хийдэд Банчин Богд Чойжижан цангийн дэргэд удаан сууж, судар тарнийн гүн ухааны ном үзэж судалсан байна. Төвдөд 7 жил суралцаж, анагаах ухааны номонд мэргэжсэн оточ нарт олгодог Лхажэ цол хүртэж байв.
Монгол нутагтаа эргэн ирээд Ламын гэгээний хүрээг үндэслэн байгуулжээ. Өндөр гэгээн Занабазарын зарлигаар Их хүрээний Хамба номун хан болж байв. Ламын гэгээн нь анагаах ухаан, одон зурхай, үйлийн үр, шашны зан үйлийн зэрэг чиглэлээр дөрвөн боть ном зохиол туурвижээ. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь одон зурхайн онолын хэд хэдэн зохиол туурвисан юм.
Зүүн дээд хэсэгт: Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй 1642-1715
Мухар Хужиртад гэрэл татуулан төрсөн халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй нь энэ уудам сайхан, онгон догшин нутгаа алдаршуулаад зогсоогүй, халх даяар ном эрдмийн хураа асгасан үлэмж ухаантан байжээ. Монгол түмнээ амар амгалангийн мөрд оруулахаар 365 жилийн тэртээ заларсан энэ аугаа хүний оюуны рашаан зургаан боть зохиол нь Дорно дахины бичиг соёлын түүхийн арвин их булаг болсоор байна. Тэрбээр монгол орны янз бүрийн газар, олон тооны сүм хийд байгуулж, шашин дэлгэрүүлж байлаа. Түүний дотроос 1652 онд өөрөө үндэс суурийг нь тавьсан Заяын Хүрээ хамгийн алдартай нь байсан бөгөөд түүнд дөрвөн салбар бүхий будцын гүн ухааны дээд сургууль байгуулж, түүнийг өөрөө удирдаж байжээ. Тэрбээр өндөр гэгээн төдийгүй Зая бандида Лувсанданзанжанцан нарын дотно шавь бөгөөд монгол газар шар малгайтны шашны ёсыг тогтооход хамтран зүтгэж, сүм хийд байгуулж, хуврагийн аймгийг тогтоож, олон шавь нарт гэцүл, гэлэн санваар өгч, номын авшиг хүртээж, шашин номын бүхий л үйлсийг удирдан оролцож байсан байна. Зая бандида дан ганц шашин номын ажлыг голлосонгүй төрийн чухал ажил үйлсэд ч оролцож байжээ. Халх, ойрадын олон аймгийн чуулган болон манж эзэн хааны багш Өндөр гэгээн Занабазар, Жанжаа хутагт нартай хамт манжийн эзэн хаантай удаа дараа зөвлөлдөж байжээ. Өвөр Монголын олон хошуудаар уригдан залагдаж сүм хийд байгуулах, ном заах зэрэг ариун үйлсийг олонтаа эрхлэж байв. Тэрээр цаст Төвдийн номын мэргэдийн дунд ном эрдмээрээ гайхагдан, Сэра хийдийн цанид чойрын дацанд байхад нь Халхын Шиваа Ширээт Лувсан, Дарва бандида Совджамц нар очиж, Зая бандидааг шүтэн барилдаж байсны сацуу, судар тарнийн гүн ухаанд ном эрдэмтэй олон шавь нарын дотроос нь хамгийн дотно зүрхний шавь монголын томоохон хутагтуудын нэг Шиваа ширээтийн анхдугаар дүр Лувсан Шиваа билээ. 1701 онд түүний бие нь чилээрхсэнд Өндөр гэгээн, Жанжаа хутагт нарт айлтгаж гүрэм заслыг хийлгэж байжээ. Мөн үе үе Жарантайн халуун ус, даагын рашаанд саатдаг байв. Ингээд Хөх хот, Долнуурыг дайрч буцахдаа Өндөр гэгээнд бараалхаад 1704 онд Тамирын голд саатаж, улмаар 1707 онд Утайд очиж мөргөл хийсэн байна. 1709 онд үзэмчин вангийн хүсэлтээр ном тавьж, 1710 онд Халх ван Равдангийн заллагаар очиж цагаан сарыг өнгөрөөж байжээ. 1713, онд Хасуйн голд модон дугана бариулж, цогчин хуруулж, уншлага хийлгэж байжээ. Энэ үедээ Өндөр гэгээнд бараалхаж Төвдөд дахин явах бодолтой байгаа тухайгаа айлтгахад нас ахиж байгаа зэрэг шалтгаанаар хориглосон байна. Энэ мэтээр Зая бандида Лувсанпэрэнлэй ном шашны ёсоо хослуулан амьдарч, бүтээл туурвилаа дэлгэрүүлж байгаад 1975 онд таалал төгссөн байна.

Баруун доод хэсэгт: Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа 1803-1856
Д.Данзанравжаа 1803 онд Түшээт хан аймгийн Говь мэргэн вангийн хошууны нутаг /одоогийн Дорноговь аймаг/-т ядуу айлын ганц хүү болон төрж, 9 настайдаа Говийн ноён хутагтын тавдугаар дүрд өргөмжлөгдөн сэнтийд заларчээ.Тэрээр олон зуун шүлэг, дуу, жүжгийн болон үргэлжилсэн үгийн зохиол бичсэнээс гадна Хамарын уулын 3 хийд, Галбын уулын 3 хийд, Ухаа Аргалантын хийд, Бүрдэний сүм зэргийг байгуулж шашны хурал номын үйлийг гүйцэлдүүлж байжээ.
Энэхүү хийдүүдээ түшиглэн шашны хурал дацангуудаас гадна хүүхдийн сургууль, номын сан, театр зэргийг байгуулан ард олныг соён гэгээрүүлэх ажлыг хийж байжээ. Тэрбээр 1856 онд 53 насандаа хорлогдож жанч халжээ.Тэрээр зохиол бүтээлээ Монгол, Төвд хэлээр бичиж туурвидаг байв. Түүний 400 орчим шүлэг яруу найраг, 100 гаруй дуу, “Саран хөхөөний намтар” хэмээх 10 бүлэгт жүжгийн зохиол, “Аварга могойн зулайн чандмани” нэртэй гүн ухааны 1 боть зохиол туурвисан нь эдүгээ бидэнд уламжлагдан ирсэн билээ. Мөн буддын шашны өргөмжлөгдсөн хутагт хүний хувьд шашны зан үйлийн горим, жаяг болон олон арван магтаал, сургаал, гүр дууг зохион Монгол, Төвд бичгээр бичиж үлдээсэн байна. XIX зууны үеийн Монголын суут яруу найрагч, говийн ноён хутагт Д. Данзанравжаа нь олон талын авъяас билэг, бүтээл туурвилаараа Монголдоо төдийгүй Дорно дахинд танигдсан их соён гэгээрүүлэгч байжээ. Түүний “Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу”, “Сэтгэлийг амраагч”, “Ичиг ичиг”, “Үлэмжийн чанар”, “Өвгөн шувуу хоёр”, “Түвшин сайхан”, “Урьхан хонгор” зэрэг шүлэг дуу нь ард олны дунд ихэд алдаршсан юм.
Зүүн доод хэсэгт: Ойрадын Зая бандида Намхайжамц 1599-1662
Монгол-Ойрадын их эрдэмтэн, төр, шашны нэрт зүтгэлтэн, соён гэгээрүүлэгч, гүүш Зая бандида Нaмхайжамц Равжамба нь Ойрадын Хошууд угсааны ноёны гэрт 1599 онд мэндэлжээ.
V далай лам Агваанлувсанжамцыг гэлэн санваар хүртэж, санваар төгс 10 гэлэнгийн нэгээр сонгогдож байсан тэрбээр Дөрвөн Ойрад, Ижил мөрний Халимаг, Торгуудад бурханы шашныг эх хэлээрээ дэлгэрүүлэхийг зоригдон хүн ардаа гэгээрүүлж байсан юм.
1648 онд Баруун Монголын аман аялгуунд тохируулан зохиосон Тод үсэг, 1642 онд Төвд хэлнээс монгол хэлнээ хөрвүүлсэн “Банчин хутагтын тууж” зэрэг Зая бандида Намхайжамцын туурвисан бүтээлүүд нь орчин цагийн Монголын соёл болон утга зохиолын хамгийн нандин өвүүдийн нэг билээ. Үндэсний хэлээрээ бурхан шашны номыг дэлгэрүүлэхээр нийтдээ 377 гаруй ном судрыг Төвдөөс Монгол хэлнээ орчуулжээ.
Дахин давтагдашгүй соёлын үнэт өвийг бидэнд бүтээн үлдээсэн энэ эрхэм 1662 онд Төвдийг зорьсон аянд жанч халжээ.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6