Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
“Эрдэнэс МГЛ”-д “Багануур”-ийг шилжүүлэх бүртгэлийг хийж дууслаа
Image
Монгол Улс, Бүгд Найрамдах Энэтхэг улс хоорондын Стратегийн түншлэлийг улам бэхжүүлэх тухай дараах хамтарсан мэдэгдлийг гаргаж байна
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын Төрийн айлчлалын хүрээнд зарим баримт бичигт гарын үсэг зурлаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, Бүгд Найрамдах Энэтхэг улсын Ерөнхийлөгч Рам Натх Ковинд нар уулзлаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Монгол, Энэтхэгийн бизнес уулзалтад оролцож, үг хэлэв
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, Бүгд Найрамдах Энэтхэг улсын Ерөнхий сайд Нарендра Моди нар уулзлаа
Image
Ард нийтийн санал асуулга явуулах, Монгол Улсын Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн эхийг батлах тухай Улсын Их Хурлын 73 дугаар тогтоолд хориг тавилаа
Image
Г.Батбаатар гэгч Анагаахын сургуулийн ажлыг хийлгэхгүй нь ээ
Image
МАЛ ТӨХӨӨРӨХ ГАЗАР, МАХ БОЛОВСРУУЛАХ ҮЙЛДВЭРҮҮДЭД ЗӨРЧЛИЙН ХЭРЭГ НЭЭЖЭЭ
Image
С.АМАРСАЙХАН: НИЙТИЙН ТЭЭВРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЗОХИОН БАЙГУУЛАЛТЫГ САЙЖРУУЛ
Image
ДАШТ: С.БАТЦЭЦЭГ, Т.ТУЛГА НАР ОЛИМПЫН ЭРХТЭЙ БОЛЛОО
Image
ӨМНӨГОВЬ АЙМГИЙН МАЛЧИД БОД МАЛАНД ЦАЦРУУЛАГЧ ЗҮҮХ АЯНЫГ ЭХЛҮҮЛЖЭЭ
Image
СОНСГОЛОНГИЙН ХУУЧИН ГҮҮРИЙН ХӨДӨЛГӨӨНИЙГ НЭЭЛЭЭ
Image
ЦЭЦ ҮНДСЭН ХУУЛЬ ЗӨРЧӨӨГҮЙ ГЭСЭН ШИЙДВЭР ГАРГАЛАА
Image
ГОВЬД БУЛГИЙН УНДАРГЫГ СЭРГЭЭЖ БАЙНА
Image
ЗАМ ТЭЭВРИЙН ОСЛООР АМЬ НАСАА АЛДСАН ТОХИОЛДЛЫН 18 ХУВИЙГ МОТОЦИКЛИЙН ОСОЛ ЭЗЭЛЖ БАЙНА
Image
ЭЕРЭГ, ЭРТЭЧ, ЭРҮҮЛ МОНГОЛЫН ТӨЛӨӨ УРИАН ДОР ЗАЛУУС НЭГДЛЭЭ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА РАЖ ГАТ ЦОГЦОЛБОРТ ЦЭЦЭГ ӨРГӨЖ, ХҮНДЭТГЭЛ ҮЗҮҮЛЛЭЭ
Image
СУРГУУЛЬ, ЦЭЦЭРЛЭГ, ЭМНЭЛГИЙН ГАЗРААС ХЭСЭГЧЛЭН ИРГЭН, АЖ АХУЙН НЭГЖИД ШИЛЖҮҮЛЖЭЭ
Image
НИЙСЛЭЛИЙН 169 ХОРООНД АЖИЛЛАХ “СОЁЛЫН ЭЛЧ” НАРЫГ БҮРТГЭЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
ШИНЭ УРГАЦЫН ЖИМС, ХҮНСНИЙ НОГООНД НЯН СУДЛАЛ, ЦАЦРАГЫН ТАНДАЛТ СУДАЛГАА ХИЙГДЭЖ БАЙНА
Image
О.БАТНАСАН ГИШҮҮНИЙ “ДАРУУХАН” ХОМ
Image
ОУХМ Б.ШООВДОР ДЭЛХИЙН АВАРГЫН ХОШОЙ ХҮРЭЛ МЕДАЛЬТАН БОЛЛОО
Image
Л.БОЛД: ТӨРИЙН НУУЦ ЗАДЛАЯ
Image
ДУУЧИН Б.АМАРХҮҮ ХАР ТАМХИ ХЭРЭГЛЭЖ БАЙГААД БАРИГДЖЭЭ
Image
ЕРӨӨ СУМЫН ЗАСАГ ДАРГА М.ГАНБААТАРЫГ АЛБАДАН СААТУУЛЖЭЭ
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ТОХИЖИЛТ, ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ КОМПАНИУДЫН УР ЧАДВАРЫН ТЭМЦЭЭН БОЛНО
Image
МАЛ АЖ АХУЙ ЭРХЛЭХИЙГ ХОРИГЛОСОН БҮСЭЭС 10 ӨРХИЙН НИЙТ 101 ТОЛГОЙ МАЛЫГ ГАРГАВ
Image
‘’УС-АМИН-ЭРДЭНЭ’’ ГАР ЗУРГИЙН УРАЛДААНД ИДЭВХТЭЙ ОРОЛЦОНО УУ
Image
УБТЗ ХӨДӨЛГӨӨНТ ЭМНЭЛЭГ АЯЛУУЛЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
Б.МАРАЛ: БАЛЕТАД ӨРСӨЛДӨХӨӨС ИЛҮҮ ӨӨРТЭЙГӨӨ ТЭМЦЭХ НЬ ЧУХАЛ
Image
Р.БОЛОРМАА: ЧАНАРГҮЙ ЗАМ БАРЬДАГ КОМПАНИУДАД ЭРХ ОЛГОСОН ХҮМҮҮСТ ХАРИУЦЛАГА ТООЦЪЁ
Image
ЕРӨНХИЙ САЙДЫН ЭРХ МЭДЛИЙГ ХУМЬСАН ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ
Image
АНУ ХЯТАДЫН ТӨЛӨӨЛӨГЧИД ХУДАЛДААНЫ ДАЙНЫГ ЗОГСООХ ГАРЦ ЭРЭЛХИЙЛЖ ДАХИН УУЛЗЖЭЭ
Image
Б.МӨНХБААТАР: АЖЛАА БҮРЭН ГҮЙЦЭТГЭЖ ЧАДАХГҮЙ БОЛ “ХАР ЖАГСААЛТ”-Д ОРУУЛЖ, ХАРИУЦЛАГА ТООЦОХ АРГА ХЭМЖЭЭ АВНА
Image
ӨНӨӨДӨР БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛУУД
Image
МАРГААШ ҮХЦ-ИЙН ДУНД СУУДЛЫН ХУРАЛДААН БОЛНО
Image
СҮХБААТАР АЙМГИЙН ЦАГДААГИЙН АЛБА ХААГЧИД ЗЭРЭГ ХУРИМЛАЛАА
Image
"НАМУУН" ХҮҮХДИЙН САНГААС 14 АЙМАГ, ЗУРГААН ДҮҮРГИЙН ӨРХИЙН ЭМНЭЛЭГТ 20 МАШИН БЭЛЭГЛЭЛЭЭ
Image
Ж.БАТЗАНДАН: ШИНЭ НАМ УИХ ТАРАХЫГ ДЭМЖИЖ БАЙНА
Image
Б.ЖАРГАЛСАЙХАН: МАН-ЫН ГЕНСЕК ГЭЭД ШАЗРУУН БАЦААН ХЭН БИЛЭЭ? ТЭРЭНД ХЭЛЬЕ
Image
УЛААН ШОРООН ДЭЭР БОСГОСОН УЛААНЦАВ ХОТ
Image
ТАНИЛЦ: ТУСГАЙ ХАМГААЛАЛТАД ОРОХ ЕСӨН ГАЗАР
Image
У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ДӨВЧИГНӨЛ ХЭТЭРЧ ДУУРЬ, ДРАМЫН ТЕАТР, ТӨВ НОМЫН САНГИЙН БАРИЛГУУДЫГ НУРААНА ГЭВ
Image
5 БУУДЛААС 7 БУУДАЛ ХҮРТЭЛХ АВТО ЗАМЫН ХӨДӨЛГӨӨНИЙГ МАРГААШААС ЭХЛЭН 2 ХОНОГ ХААНА
Image
ЭВХЭГДДЭГ ''SAMSUNG GALAXY'' 4856 АМ.ДОЛЛАРТ ХҮРЭВ
Image
ТА ӨДӨРТ 10000 АЛХААРАЙ
Image
“ЭРДЭНЭС-ТАВАНТОЛГОЙ” ХК ISO СТАНДАРТУУДЫН БАТАЛГААЖУУЛАЛТЫН ГЭРЧИЛГЭЭГЭЭ ГАРДАН АВЛАА
Image
МОНГОЛЧУУДЫН АМЖИЛТ БУУРСААР...
Image
ХУУЛЬ БУС АЛТ ОЛБОРЛОЛТЫГ ЗОГСООВ
Image
Бусдаас нууц ганцаараа үзэх 10 кино
Image
“Оюутолгой” компанийн ТУЗ-ийн гишүүдийг томилжээ
Image
Иргэдээс ирүүлсэн мэдээллийн дагуу жолооч нарт хариуцлага тооцож эхэллээ
Image
Э.Бат-Үүл: С.Зоригийн үхэлд намайг сэжиглэж байна
Image
Төрийн банкны орлогч захирал Т.Дорждэрэм А.Шоовдорын хувь заяаг давтаж мэдэх нь
Image
Онлайнаар кино ҮНЭГҮЙ, ШУУД үзэх боломжтой 10 гадаад сайт
Image
Ямар ордны бүсгүйчүүд, сайн эхнэр болдог вэ?
Image
О.В.Белозёров Монголд ирлээ
Image
Өнөөдөр дөрвөн дүүрэгт цахилгаан түр хязгаарлана
Image
Д.Төрбат: Мэдээллийн санд орсон мэдээллийг засах боломжгүй
Image
Аймшигт могойг барьжээ
Image
Долоон бурханд хүслээ буруу шивнэж болдоггүй
Image
Бэр эгчээ гэж мөрөөдлийн бүсгүй байх юмдаа…
Image
Хамгийн ядуу бөгөөд өртэй одууд
Image
Эмчилгээ хийлгэхэд таниас гарсан зардлыг эргүүлэн авах боломжтой
Image
Чимээгүйхэн хуримласан драмын театрын үзэсгэлэн гоо
Image
Эротик өгүүллэг : Эгчийнхээ нөхөрт охин биеэ өгсөн бүсгүй +18
Image
Хүүгийн амийг хөнөөх захиалга өгсөн С гэгч хэн бэ?
Image
40-50 насанд явагдах физиологийн өөрчлөлт
Image
Сэтгүүлч Х.Уламбаяр эмэгтэй гишүүдэд зөвлөгөө өгч, галбиртаа анхаарахыг сануулав
Image
Монголчуудын шинэ “идэш”
Image
Өсвөр насны монгол охидын фэйсбүүк дэх хэт задгайрал
Image
Манай сайд, дарга нарын эхнэрүүд 14 ам.долларын цүнх барьдаг Xо хатагтайгаас суралцах зүйл их байна
Image
ӨВӨР МОНГОЛ ЭМЧ “МАСК” –Н ЖҮЖИГЧИДЭД ИЙНХҮҮ ХЭЛЖ ХЭЛГҮЙ БОЛГОЖЭЭ
Image
С.ЖАВХЛАНГИЙН ЭХНЭР: ЭРДЭНЭЧИМЭГИЙН ХЭЛСЭН ҮГ ХҮҮХНҮҮДИЙН ШЭЭСИЙГ НЬ ГОЙЖУУЛАХ ДӨХЖЭЭ
Image
Монголын халуухан охид
Image
Э.Бат-Үүлийн баг гэр хорооллын дахин төлөвлөлт нэрээр 104,0 тэрбум төгрөгийг үр ашиггүй зарцуулжээ
Image
ДИСНЕЙН ХҮҮХЭЛДЭЙН КИНОНУУДАД НУУГДСАН +18 ҮЗЭГДЛҮҮД
Image
Нууж үзэх эротик зурагнууд +18
Image
АГЛУУД ГОМДСОН ОНОН АГЛУУГ Х-ТҮЦЭЭС ГАРСАН ШАЛТГААНЫГ САЯ НЭГ АМ НЭЭЛЭЭ
Image
Н.Түвшинбаяр аварга дэлхийд тэргүүлжээ...
Image
Нийслэлийн удирдах ажилтны шуурхай зөвлөгөөн боллоо
Image
Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат: Дэлхийд өрсөлдөх монгол иргэнийг бэлтгэхэд Засгийн газар бүх бололцоогоо дайчлан ажиллана
Image
Тэмка гулгаа массаж яасан гэнээ
Image
ШИВЭЭХҮРЭН-СЭХЭЭ ЧИГЛЭЛИЙН ТӨМӨР ЗАМЫГ 2019 ОНД АШИГЛАЛТАД ОРУУЛАХ ҮҮРЭГ ӨГӨВ
Image
АН-ын даргад нэр дэвшсэн тав зоог барьжээ
Image
Улаанбаатарт 12 хэм хүйтэн байна
Image
ХДХВ/ДОХ-ЫН НИЙТ 267 ТОХИОЛДОЛ БҮРТГЭГДЖЭЭ
Image
“ Он цагийн эрэлчид” хүүхдүүд та нарыг эрэлд хөтөлнө
Image
МОНГОЛ УЛСЫГ НЭГ ТОЙРОГТОЙ БОЛГОХ СИСТЕМИЙГ ГИШҮҮД ДЭМЖИХ ҮҮ
Image
Гаальд хураагдсан автомашины дуудлагын үнэ 647 мянган төгрөгөөрс эхэлж байна
Image
ҮСХ: Иргэний сарын дундаж цалин 2017 оны сүүлээр НЭГ САЯ ТӨГРӨГ болсон
Image
Жүжигчин Хулан төрсний дараах нүүр арчилгааний талаар
Image
Аймшигт түүх!!! Өвөр Монголчуудыг Хятадууд хэрхэн номхруулсан бэ?
Image
Үс засуулбал өлзийтэй сайн
Image
Элэгний вирус нь 14 хоног давсгүй хоол идэхээр алга болдог
Image
ЦАХИЛГААНЫ ХЯЗГААРЛАЛТ ХИЙНЭ
Image
“Бүтээлээ интернэтээр борлуулж, 40 мянган ам.доллар олсон”
Image
ХӨРШҮҮД НЬ ГОМДОЛ ГАРГАСНААР ГЭРТЭЭ ДУУЛАХ ЭРХГҮЙ БОЛЖЭЭ
Image
БАЙНГЫН ХОРООД ИРЭХ ОНЫ ТӨСВИЙН ТӨСЛИЙН ХОЁР ДАХЬ ХЭЛЭЛЦҮҮЛГИЙГ ХИЙНЭ
Image
МУГТ Ц.Шаравжамцыг Биеийн тамир, спортын газрын даргын үүрэг гүйцэтгэгчээр томиллоо
Image
ХОРИГ АРГА ХЭМЖЭЭ ХАМТЫН АЖИЛЛАГААГ ЗОГСООХГҮЙ ГЭЖ МЭДЭГДЖЭЭ
Image
Б.ДЭМБЭРЭЛ: БАЯНЗҮРХ ДҮҮРЭГТ ТӨРИЙН БҮХ АЖИЛ ГАЦААД БАЙНА
Image
НҮД ХУУРСАН АЖИЛ ХИЙДГЭЭ ЗОГСООГООЧ
Image
МОНГОЛООР ДАМЖИЖ 72 ЦАГТ ЕВРОПТ ХҮРНЭ
Image
С.Эрдэнэ: Банкны тогтолцооны гажуудлаас болоод хөрөнгийн зах зээл хөгжиж чадахгүй байна
Image
Хоногийн тоо нь дөхсөн хүмүүсийн сүүлчийн хүсэл
Image
2018 оны ордуудын зурхай мөнгө хайр аз жаргалаар дүүрэн жил
Image
Хойд Солонгост буусан үер хямрал дагууллаа
Image
Цас бага орсны улмаас өвөлжилт хүндэрч, цаатан иргэд оторт гарчээ
Image
Image

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Монгол Улсын түүхэнд сайн цаг, оюун санааны эрин үеийн бэлгэдэгч, эрдэмт, соён гэгээрүүлэгч лам багш нарын тааллаар шашин номын үйлийг дэлгэрүүлсэн ард түмний суу билиг, авъяас, чадлын тод мөрийг үлдээгч Хутагт хувилгаад олон төрсөн байдаг. Соёлын биет ба биет бус өвийг хойч үедээ уламжлуулан үлдээх, сурдалж сурталчлах, түгээн дэлгэрүүлэх, олон нийтэд таниулах, алдаршуулах зорилгоор “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо. Блок марканд Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй хосгүй үнэт дурсгалт зүйлд бүртгэгдсэн монгол улсын төр, нийгэм, шашин соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсандамбийжалцан /1935-1723 он/ хутагтын хөрөг, чимэглэл хэсэгт тухайн цаг үеийн Монголын шашин соёлын түүхэнд тод мөрөө үлдээж, томоохон нөлөө үзүүлсэн Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй /1642-1715 он/, Ламын Гэгээн Лувсанданзанжахцан /1639-1704 он/, Ойрадын Зая бандида Намхайжамц /1599-1662 он/, Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа /1803-1856 он/ нарын хутагт, хувилгаадыг дөрвөн буланд нь байрлуулж хөрөг бүрийн арын хэсэгт тухай хутагт хувилгаадын сүм хийд, хийсэн томоохон үйл, Ядам бурхан, амьдралыг илэрхийлсэн дүрслэлээр зохиомилсон байна.

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

Уг маркийн танилцуулга 2019/09/09-ны билэгт сайн өдөр бол зочид төлөөлөгчид өргөнөөр оролцов. Ийнхүү “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт марк Монголд төдийгүй дэлхийд танигдахаар болж байгааг зохион байгуулагчид онцлон ярьж байв. Цаашид уг маркийг Европийн орнуудаар танилцуулж, түгээн дэлгэрүүлэх ажил үргэлжилнэ хэмээн Их Монголын Хутагт Хувилгаад Сангийн тэргүүн  (ТҮВДЭНЖАМБАА)  РАВДАНГИЙН БЯМБАА ярьсан юм. 

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт блок маркийн дэлгэрэнгүй тайлбар:

Блок маркийн голд: Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсанданбийжалцан 1635-1723
Өндөр гэгээн Занабазар бол Монгол улсын төр-нийгэм, шашин-соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн буюу анхдугаар Богд Жавзандамба хутагт юм. Тэрээр Халхын Түшээт хан Гомбодоржийн хоёрдугаар хөвгүүн болж, Ханджамц хатанаас 1635 онд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Зүйл сумын Есөн зүйл гэдэг газар Ишдорж нэртэйгээр мэндэлжээ. Гурван сүүдэртэйдээ Жамбалцанжод номыг цээжээр унших, Энэтхэгийн азарын хэлээр ярих зэрэг сонин гайхамшигийг үзүүлж байв.
1640 онд Далай лам, Банчин Богдоос Жавзундарнатын хувилгаанаар тодруулан Занабазарыг 5 настай байхад нь Их Монгол уулын энгэрт байх Ширээт цагаан нуурын дэнжид Монголын шашины тэргүүнээр өргөмжлөн ширээнд залжээ. Арван гурван сүүдэртэйд нь Түшээт хан Гомбодорж, Шолой сэцэн хан нар Өндөр гэгээнд Их Монгол уулын энгэрт үргэлжид суух сүм барьж өгсөн нь хожмоо Баруун хүрээ гэж алдаршжээ. 1649 онд Цастын орныг зорин Банчин Чойжилжанцан Богдод бараалхан шавь орж шашны таван их ухааныг заалган эш онолын эрдмийг төгс эзэмшээд эх нутагтаа буцан ирж номын хүрээ хийд, сургуулийг олноор байгуулсан.
Өндөр гэгээн нь Очирдара бурхан, Ногоон дара эх, хорин нэгэн дара эх зэрэг давтагдашгүй ур хийцтэй бурхад бүтээсэн нь өдгөө ч дэлхийд гайхагдсаар байна. 1686 онд Соёмбо бичигийг үндэсний тусгаар тогтнолын билэг тэмдэг болгон зохиожээ. Монголын ард түмнийг үеийн үед амар амгалан оршиж байхын тухайтад “Жинлав цогзол” хэмээх номоо айлдан зохиосон байдаг. 1706 онд Цэцэрлэгийн эрдэнэ толгой хэмээх газар Их хүрээг нүүлгэн байгуулж байжээ. Өндөр гэгээн нь наян есөн насандаа 1723 онд Бээжинд жанч халжээ.Баруун дээд хэсэгт: Ламын Гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639-1704
Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639 оны хаврын тэргүүн сарын шинийн 15-нд Халхын Хангай ханы өргөн цэцэрлэгт Чингисийн гуч дахь үе Лоёг эрх Цүхүрийн хөвүүн болон мэндэлжээ. Чингисийн гуч дахь үеийн хөндлөн Цүхүр ноёны хөвүүн Лувсанданзанжанцан 1643 онд Төвдийн БанчинЭрдэнийн бошгоор Дашлхүмбэ хийдийн хамба асан Лэгцэглхүндэвийн хувилгаан хэмээн тодорчээ. “Ламын гэгээний анхдугаар” дүр Тойн Лувсанданзанжанцан нь дорно дахины их, бага таван ухааны номд тэгш боловсорсон эрдэмтэн бандида нарын зэрэгт хүрсэн байдаг.
Их гэгээнтэн ном хаялцах мэдлэг сорих мэтгэлцээнийг халх Монголд анх санаачилжээ. Тэрбээр Төвдийн Санаг хар хэмээх тарнийн хийдийн лам Эрх цоржтой Өндөр гэгээний дэргэд ном хаялцан буулган авч байсан гэдэг. Түүнчилэн Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан Төгс буянтын зурхайг үндэслэгчдийн нэг юм. Цаг улирлын бичил хэмнэлийг урьдчилан мэдэж, ажил үйлээ төлөвлөх, төр шашны болон алив ёслол, зан үйл, засал тэргүүтнийг үйлдэхэд хэрэглээ болгож чадсанаараа гавьяатай бөгөөд бөөгийн онгоны тахилгыг бурханы шашны арван дошгидыг тахих зан үйлээр сольж, тахилгын уншлагыг бүтээжээ. Ийнхүү Дорно дахины эрдэм ухаан, оюун сэтгэлгээний ололтыг санаачлан нэвтрүүлсэн нь Ламын гэгээний л хүч. Мөн түүний бичсэн шүлгүүдэд өнөө үеийг зөгнөсөн байдаг хэмээн судлаач, эрдэмтэд дүгнэсэн нь бий.
Ламын гэгээн урьд Энэтхэг, Төвд оронд Гаваабал, Галсандов, Чойжи лонбо, Гэлэн Жанцан нарын зэрэг эрдэмтэн мэргэд болон хувилан төрж байв. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь бага наснаасаа тойн хувраг болж өндөр гэгээн Занабазарын дотны шавь болж, багшийнхаа зөвлөсний дагуу Төвдийн Дашлхүнбэ хийдэд Банчин Богд Чойжижан цангийн дэргэд удаан сууж, судар тарнийн гүн ухааны ном үзэж судалсан байна. Төвдөд 7 жил суралцаж, анагаах ухааны номонд мэргэжсэн оточ нарт олгодог Лхажэ цол хүртэж байв.
Монгол нутагтаа эргэн ирээд Ламын гэгээний хүрээг үндэслэн байгуулжээ. Өндөр гэгээн Занабазарын зарлигаар Их хүрээний Хамба номун хан болж байв. Ламын гэгээн нь анагаах ухаан, одон зурхай, үйлийн үр, шашны зан үйлийн зэрэг чиглэлээр дөрвөн боть ном зохиол туурвижээ. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь одон зурхайн онолын хэд хэдэн зохиол туурвисан юм.
Зүүн дээд хэсэгт: Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй 1642-1715
Мухар Хужиртад гэрэл татуулан төрсөн халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй нь энэ уудам сайхан, онгон догшин нутгаа алдаршуулаад зогсоогүй, халх даяар ном эрдмийн хураа асгасан үлэмж ухаантан байжээ. Монгол түмнээ амар амгалангийн мөрд оруулахаар 365 жилийн тэртээ заларсан энэ аугаа хүний оюуны рашаан зургаан боть зохиол нь Дорно дахины бичиг соёлын түүхийн арвин их булаг болсоор байна. Тэрбээр монгол орны янз бүрийн газар, олон тооны сүм хийд байгуулж, шашин дэлгэрүүлж байлаа. Түүний дотроос 1652 онд өөрөө үндэс суурийг нь тавьсан Заяын Хүрээ хамгийн алдартай нь байсан бөгөөд түүнд дөрвөн салбар бүхий будцын гүн ухааны дээд сургууль байгуулж, түүнийг өөрөө удирдаж байжээ. Тэрбээр өндөр гэгээн төдийгүй Зая бандида Лувсанданзанжанцан нарын дотно шавь бөгөөд монгол газар шар малгайтны шашны ёсыг тогтооход хамтран зүтгэж, сүм хийд байгуулж, хуврагийн аймгийг тогтоож, олон шавь нарт гэцүл, гэлэн санваар өгч, номын авшиг хүртээж, шашин номын бүхий л үйлсийг удирдан оролцож байсан байна. Зая бандида дан ганц шашин номын ажлыг голлосонгүй төрийн чухал ажил үйлсэд ч оролцож байжээ. Халх, ойрадын олон аймгийн чуулган болон манж эзэн хааны багш Өндөр гэгээн Занабазар, Жанжаа хутагт нартай хамт манжийн эзэн хаантай удаа дараа зөвлөлдөж байжээ. Өвөр Монголын олон хошуудаар уригдан залагдаж сүм хийд байгуулах, ном заах зэрэг ариун үйлсийг олонтаа эрхлэж байв. Тэрээр цаст Төвдийн номын мэргэдийн дунд ном эрдмээрээ гайхагдан, Сэра хийдийн цанид чойрын дацанд байхад нь Халхын Шиваа Ширээт Лувсан, Дарва бандида Совджамц нар очиж, Зая бандидааг шүтэн барилдаж байсны сацуу, судар тарнийн гүн ухаанд ном эрдэмтэй олон шавь нарын дотроос нь хамгийн дотно зүрхний шавь монголын томоохон хутагтуудын нэг Шиваа ширээтийн анхдугаар дүр Лувсан Шиваа билээ. 1701 онд түүний бие нь чилээрхсэнд Өндөр гэгээн, Жанжаа хутагт нарт айлтгаж гүрэм заслыг хийлгэж байжээ. Мөн үе үе Жарантайн халуун ус, даагын рашаанд саатдаг байв. Ингээд Хөх хот, Долнуурыг дайрч буцахдаа Өндөр гэгээнд бараалхаад 1704 онд Тамирын голд саатаж, улмаар 1707 онд Утайд очиж мөргөл хийсэн байна. 1709 онд үзэмчин вангийн хүсэлтээр ном тавьж, 1710 онд Халх ван Равдангийн заллагаар очиж цагаан сарыг өнгөрөөж байжээ. 1713, онд Хасуйн голд модон дугана бариулж, цогчин хуруулж, уншлага хийлгэж байжээ. Энэ үедээ Өндөр гэгээнд бараалхаж Төвдөд дахин явах бодолтой байгаа тухайгаа айлтгахад нас ахиж байгаа зэрэг шалтгаанаар хориглосон байна. Энэ мэтээр Зая бандида Лувсанпэрэнлэй ном шашны ёсоо хослуулан амьдарч, бүтээл туурвилаа дэлгэрүүлж байгаад 1975 онд таалал төгссөн байна.

Баруун доод хэсэгт: Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа 1803-1856
Д.Данзанравжаа 1803 онд Түшээт хан аймгийн Говь мэргэн вангийн хошууны нутаг /одоогийн Дорноговь аймаг/-т ядуу айлын ганц хүү болон төрж, 9 настайдаа Говийн ноён хутагтын тавдугаар дүрд өргөмжлөгдөн сэнтийд заларчээ.Тэрээр олон зуун шүлэг, дуу, жүжгийн болон үргэлжилсэн үгийн зохиол бичсэнээс гадна Хамарын уулын 3 хийд, Галбын уулын 3 хийд, Ухаа Аргалантын хийд, Бүрдэний сүм зэргийг байгуулж шашны хурал номын үйлийг гүйцэлдүүлж байжээ.
Энэхүү хийдүүдээ түшиглэн шашны хурал дацангуудаас гадна хүүхдийн сургууль, номын сан, театр зэргийг байгуулан ард олныг соён гэгээрүүлэх ажлыг хийж байжээ. Тэрбээр 1856 онд 53 насандаа хорлогдож жанч халжээ.Тэрээр зохиол бүтээлээ Монгол, Төвд хэлээр бичиж туурвидаг байв. Түүний 400 орчим шүлэг яруу найраг, 100 гаруй дуу, “Саран хөхөөний намтар” хэмээх 10 бүлэгт жүжгийн зохиол, “Аварга могойн зулайн чандмани” нэртэй гүн ухааны 1 боть зохиол туурвисан нь эдүгээ бидэнд уламжлагдан ирсэн билээ. Мөн буддын шашны өргөмжлөгдсөн хутагт хүний хувьд шашны зан үйлийн горим, жаяг болон олон арван магтаал, сургаал, гүр дууг зохион Монгол, Төвд бичгээр бичиж үлдээсэн байна. XIX зууны үеийн Монголын суут яруу найрагч, говийн ноён хутагт Д. Данзанравжаа нь олон талын авъяас билэг, бүтээл туурвилаараа Монголдоо төдийгүй Дорно дахинд танигдсан их соён гэгээрүүлэгч байжээ. Түүний “Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу”, “Сэтгэлийг амраагч”, “Ичиг ичиг”, “Үлэмжийн чанар”, “Өвгөн шувуу хоёр”, “Түвшин сайхан”, “Урьхан хонгор” зэрэг шүлэг дуу нь ард олны дунд ихэд алдаршсан юм.
Зүүн доод хэсэгт: Ойрадын Зая бандида Намхайжамц 1599-1662
Монгол-Ойрадын их эрдэмтэн, төр, шашны нэрт зүтгэлтэн, соён гэгээрүүлэгч, гүүш Зая бандида Нaмхайжамц Равжамба нь Ойрадын Хошууд угсааны ноёны гэрт 1599 онд мэндэлжээ.
V далай лам Агваанлувсанжамцыг гэлэн санваар хүртэж, санваар төгс 10 гэлэнгийн нэгээр сонгогдож байсан тэрбээр Дөрвөн Ойрад, Ижил мөрний Халимаг, Торгуудад бурханы шашныг эх хэлээрээ дэлгэрүүлэхийг зоригдон хүн ардаа гэгээрүүлж байсан юм.
1648 онд Баруун Монголын аман аялгуунд тохируулан зохиосон Тод үсэг, 1642 онд Төвд хэлнээс монгол хэлнээ хөрвүүлсэн “Банчин хутагтын тууж” зэрэг Зая бандида Намхайжамцын туурвисан бүтээлүүд нь орчин цагийн Монголын соёл болон утга зохиолын хамгийн нандин өвүүдийн нэг билээ. Үндэсний хэлээрээ бурхан шашны номыг дэлгэрүүлэхээр нийтдээ 377 гаруй ном судрыг Төвдөөс Монгол хэлнээ орчуулжээ.
Дахин давтагдашгүй соёлын үнэт өвийг бидэнд бүтээн үлдээсэн энэ эрхэм 1662 онд Төвдийг зорьсон аянд жанч халжээ.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6