Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Даавуун маскаа ЗӨВ СОНГОЖ хэрэглээрэй!
Image
Гуравдугаар сарын дунд үеэс дулаарна
Image
Нийтийн тээвэр өдрийн цагаар үйлчилж байна
Image
"SARS-COV-2 вирусийн аюулыг олон талын чармайлтаар зайлуулах боломжтой"
Image
ОБЕГ: Сураггүй алга болсон иргэнийг эсэн мэнд олжээ
Image
"Айж суух биш, хүн бүр хичээж амь насаа хамгаалах цаг ирээд байна"
Image
ЗГ: Гуравдугаар сарын 15-аас нүүрсний тээврийг тусгай горимоор эхлүүлнэ
Image
Өмнөд Солонгост халдвар авсан хүний тоо 2,000 давлаа
Image
БНСУ-аас ОХУ-аар дамжин ирсэн гурван иргэнийг тусгаарлажээ
Image
Ц.Элбэгдорж: ҮАБЗ хуулийнхаа дагуу ажиллахгүй байна
Image
ЗГХЭГ-ЫН ДАРГА Л.ОЮУН-ЭРДЭНЭ ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГЫГ ШҮҮХЭД ӨГӨХ ҮҮ?
Image
Пеп хоёр өөр багаар "Реал"-ыг Аваргуудын лигт талбайд нь хожсон анхны дасгалжуулагч
Image
Жин хассаны дараа жингээ барих шилдэг зөвлөгөө
Image
YG ENT : Охидын шинэ хамтлаг гаргахаар бэлдэж байна
Image
БНСУ-д коронавирусийн халдвар авсан хүний тоо 505-аар нэмэгдэж, 1766 боллоо
Image
Коко кола хортой юу?
Image
Тайландаар дамжин Хятадаас 3 хүн ирснийг тусгаарлав
Image
Б.Мандухай: Хураагдсан хар тамхийг лацдаж, тусгай зориулалтын өрөөнд хадгалж байгаад шүүгчийн захирамжаар устгадаг
Image
Хонг Конгийн захиргаа иргэддээ 1200 доллар тараана
Image
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Ши Жиньпин, Ли Көцян нартай уулзаад буцаж ирнэ
Image
Зохиолч Д.Нацагдорж, Д.Пагмадулам нарыг тагнуулын ажилд ашигласан уу
Image
С.Бямбадэлгэр: Хэлний цөөнхдөө зориулж таван дохиог л сурч гэгээлэг бүхнийг түгээе
Image
1072 хувьцааны ноогдол ашгаа хүртэхэд юуг анхаарах вэ
Image
Солонгос, Япон, Итали улсаас ирж буй иргэдийг улсын хилээр нэвтэрсэн өдрөөс нь эхлэн 14 хоног тусгаарлана
Image
"Лион" талбайдаа "Ювентус"-ыг хожлоо
Image
Ерөнхийлөгчийн айлчлалын талаар ГХЯ-наас мэдээлэл өгнө
Image
Л.Эрдэнэчулуун: Зах, худалдааны төв, хүнсний дэлгүүрүүд хэвийн ажиллана
Image
Налайх дүүрэг рүү өглөө, оройдоо дөрвөн автобус үйлчилнэ
Image
БНХАУ-аас ирсэн 3 иргэнийг ХӨСҮТ-д тусгаарлалаа
Image
Нийслэлийн ИТХ-ын дарга Р.Дагва: Хүн бүр хувийн сахилга баттай байцгаая
Image
Э.Эрдэнэбилэг: Хэн нэгэнд таалагдахын тулд өөрийгөө “алж” болохгүй
Image
Бүх сүм, хийдэд нийтийн арга хэмжээ явуулахыг хориглолоо
Image
У.Хүрэлсүх: Монголчуудынхаа эрүүл мэндийн төлөө хаана, хорино, шийтгэнэ
Image
Зорчих хөдөлгөөнийг хаасан, нийтийн тээврийг зогсоосон шийдвэрийг 3-р сарын 3 хүртэл сунгав
Image
Фитнесс, баар, амралтын газар, дэн буудлуудыг түр хаахаар шийдвэрлэлээ
Image
Хязгаарлалыг 2020.03.02 хүртэл сунгах санал гаргалаа
Image
Гуравдугаар сарын 3-ны 08:00 цаг хүртэл нийтийн тээврийн үйлчилгээг зогсоолоо
Image
Ковид 19-ийн улмаас Италийн “Сериа А” лигийн тоглолтууд хойшлов
Image
АНУ, Энэтхэг 3 тэрбум ам.долларын батлан хамгаалахын гэрээ байгуулна
Image
Амралтын өдрүүдээр үр бүтээлтэй байх 10 ЗӨВЛӨМЖ
Image
Дэлхий дээр 100 жил тутамд аймшигт өвчин тохиодог нь зүгээр нэг давхцал уу?
Image
Орон нутгийг зорьсон иргэд 2020.03.03-ныг хүртэл Улаанбаатар хот руу нэвтрэхгүй
Image
Д.ЧОЙЖАМЦ:700 ЖИЛИЙН ӨМНӨ НЭГЭН СУДАР ДЭЭР САРЬСАН БАГВААХАЙН ЗУРАГ ТАВИАД ИРЭЭДҮЙД ИХ ХИЖИГ ӨВЧИН ГАРНА ГЭСЭН БАЙДАГ
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Сар шинийн баярын мэндчилгээ дэвшүүллээ
Image
ЗӨВЛӨМЖ: Халдваргүйжүүлэлт хэрхэн хийх вэ?
Image
Монголын тахилгат хайрхануудын домог, түүх
Image
ЭРЧҮҮД ЯАГААД КОРОНАВИРУСЭЭР ИЛҮҮТЭЙ ӨВДӨЖ БАЙНА ВЭ?
Image
Сар шинийн баярын өдрүүдэд нийтийн тээврийн хөдөлгөөнийг хэсэгчлэн зогсооно
Image
Битүүлэх ёсон
Image
"Төмөр хулгана" жилийн шинийн нэгний өглөө зүг мөрөө хэрхэн гаргах вэ?
Image
Үе үеийн “дэлхийн Мисс” титмийн эзэд
Image
Сингапур улс нүүрсхүчлийн хийнээс татвар авдаг зүүн өмнөд Азийн анхны улс болно
Image
ОРЛОГИЙН ҮҮД НЭЭХ НУУЦ ДОМЫН АРГУУД ХАДГАЛААД АВААРАЙ
Image
Н.Цэлмүүн: Эцгийнхээ үхлээр нэр хүнд олох гэсэн арчаагүй залуучууд!
Image
ХҮРЭН МАНЖИНГИЙН ДЭГЛЭМЭЭР ӨДӨРТ 1 КГ ХҮРТЭЛ ЖИН ХАЯХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Өвлийн олимпийн шилдэг зургууд
Image
Улс төрч Х.Баттулгын хүүгийн гэрийн цонхоор жүжигчин Б.Баатархүүгийн хүү унаж амиа алджээ
Image
МОНГОЛ ОХИН БАНАНА ХИЙЖ БАЙГАА БИЧЛЭГ ШУУГИАН ТАРЬЖ БАЙНА
Image
Е.МЕДВЕДЕВА: БИ ЧАДАХ БҮХНЭЭ ХИЙСЭН
Image
Хүний журамт эхнэрийг өөрийн азарга дор хийж авсан юм даа...+18
Image
Ж.Батзандангийн хуйвалдаан илэрч “би үхсэн нь дээр” гэж өөрийгөө зүхжээ
Image
Ердөө 5-хан секундын хугацаанд дэлхийг хүчилтөрөгчгүй байлгавал …
Image
Амгаланбаатар дүүд маань "шорон хэсээд явж байх сайхан байна уу П... минь" гэж хэлээд гарсан гэсэн
Image
"ОЮУТОЛГОЙ" ТАВАНТОЛГОЙН ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТӨСЛИЙН ГЭРЭЭГ ИЛ БОЛГОВ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ЭЭЛЖИТ БУС ХУРАЛДААН ЗАРЛАВ
Image
УНГАР УЛС "ПЁНЧАН-2018"-ААС АНХНЫ АЛТАН МЕДАЛИА ХҮРТЛЭЭ
Image
Олны танил бүсгүйчүүдийн ээдрээт амьдрал буюу дуулианы эзэд
Image
Тусгай зөвшөөрөл олгох үйлчилгээг цахимжуулах ажлыг эхэллээ
Image
МЕДАЛИЙН ТООГООР НОРВЕГИ УЛС ТЭРГҮҮЛСЭЭР БАЙНА
Image
Банкны ерөнхийлөгчийн ажлаа орхин луу болохыг хүссэн нь
Image
Японы комик сэтгүүл “Чингис” хааныг доромжлов
Image
Автомашины татвар, төлбөрөө Улаанбаатар хотын банкаар шууд төлөх боломжтой
Image
iPhone-оо хамгийн хурднаар цэнэглэх амархан 4 арга
Image
Пёнчоны олимпийн гоо сайханы бурхад
Image
Нүүрсэн эмний гайхалтай ач тус
Image
Ж.Цолмон та муухай харагдаж байна
Image
Бөхийн шүлгээр бөгсөө арч
Image
Лаврын навчин дээр хүслээ бичээд шатаагаад үз та лав итгэхгүй дээ…
Image
М артагдашгүй, бас ухаан балартуулсан хэдхэн минут...+18
Image
Цагаан сарын барилдаанд дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ хамгийн олон түрүүлжээ
Image
Ардчилсан намын суурь хөдөөд “оршин” байна
Image
ИНЕГ-ЫН МЭРГЭЖИЛТЭН СОГТУУДАА БУСАДТАЙ МАРГАЛДАЖ ЗОДОЛДСОНЫ УЛМААС АМИА АЛДЖЭЭ
Image
ХИЙСЭН АЖИЛГҮЙ УЛС ТӨРЧИД "ХЭВИЙН БООВ" ТАРААЖ ТАЛ ЗАСНА
Image
 “Хөдөө гэр” төсөл нь монгол ахуй соёл, байгалиа унаган төрхөөр нь хамгаална
Image
Шадар сайд Дорнод аймгийн Баян-Уул суманд ажиллалаа
Image
Б.ХУРЦЫН ХҮҮГИЙН ХУРИМАНД МАН-ЫН ГИШҮҮД ЗОЧИЛЖЭЭ /БИЧЛЭГ/
Image
ХАРХОРИН ЗАХАД СЭЖИГТЭЙ ЭТГҮҮДҮҮДИЙН ЦАРАЙ ТӨРХИЙГ ТАНЬДАГ КАМЕР БАЙРЛУУЛЖЭЭ
Image
МХЕГ-ААС НОРОВИРУСИЙН ХАЛДВАРААС СЭРГИЙЛЭХ ЗӨВЛӨМЖ ГАРГАВ
Image
Р.Оюунцэцэг: Өмгөөлөгч үйлчлүүлэгчээ эхлээд сайн таниж, мэдэх хэрэгтэй
Image
НӨАТ-ЫН СУГАЛААНЫ “СУПЕР АЗТАН” 200 САЯ ТӨГРӨГ ХОЖНО
Image
ХОЁР СОЛОНГОСЫН УДИРДАГЧДЫН УУЛЗАЛТЫН ХӨТӨЛБӨР ГАРАВ
Image
ТОНХИЛ СУМАНД ГАЛЗУУ ЧОНО ХҮҮХЭД НОЦЖЭЭ
Image
Эрчүүдийн “аав болох” чадварыг сайжруулдаг эрдэс бодисууд
Image
Гал түймрийн хоёр тохиолдол гарчээ
Image
“Оскар”-ыг урьдчилан зөгнөсөн BAFTA
Image
Монгол залуу Японы барилгын инженерийн тэргүүн зэргийг авчээ
Image
Аминаас үнэтэй нүүдэл
Image
ХЭНТИЙ АЙМГИЙН СТАНДАРТ ХЭМЖИЛЗҮЙН ХЭЛТЭС ШИНЭ БАЙРТАЙ БОЛНО
Image
Тэрбумтан хосын үхлийн шалтгаан маргаан дагуулж байна
Image
ӨНӨӨДӨР НУТГИЙН ТӨВ ХЭСГЭЭР ДУУ ЦАХИЛГААНТАЙ БОРОО ОРНО
Image
Хүүхдийн мөнгийг энэ сараас олгоно
Image
БӨХИЙН ӨРГӨӨГ НЭЭХЭЭР БОЛЖЭЭ
Image
Шилжилт хөдөлгөөнийг хязгаарлах захирамжийг ҮАБЗ дэмжжээ
Image
СОНГУУЛИЙН ХУУЛЬ ӨӨРТ АШИГТАЙ ГЭЖ БОДСОН ЭЗЭН РҮҮГЭЭ СҮҮЛЭЭ ДАНДАА ШАРВАДАГ
Image
Эрүүл амьдрах 5 алхам цуврал сургалт
Image
"Скаймедиа" хэрэглэгчдийнхээ халаасыг тун амжилттай "тэмтэрч" байна
Image
АВТОБУСНЫ ТАЛААР ТАНЫ ХЭЗЭЭ Ч СОНСОЖ БАЙГААГҮЙ 10 БАРИМТ
Image
Загвар өмсөгч Э.Энхболд, Жүжигчин Лхагва нарын дотно тэврэлт
Image
Цаг агаарын мэдээллийг малчид гар утсаараа хүлээн авч байна
Image
Долоон аж ахуйн нэгжийг татан буулгана
Image
Image

АВАРГА ТОСОНГООС АВРАЛ ЭРЭХ ХЭРЭГГҮЙ

Аврал эрж, Аварга тосон нуурыг зорьдог, амарч сувилуулж өвчнөөсөө салсан өчнөөн хүн бий.

Энэ цуваа бараг 100 жилийн өмнөөс эхэлсэн түүхтэй. Ноёд ихэс, дунд зэргийн түшмэл, харц ядуусын очдог эрэг тусдаа, нуурын усанд орох дэг журам ч чанга байсан гэлцдэг. Өдгөө Аварга тосон нуур амь тасарч ширгэхдээ тулж аврал эрэн мэлтэлзэх болсоор удаж байна.

Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан сумын Хэрлэн тооно багийн нутагт оршдог энэхүү Тосон нуур Улаанбаатараас 230 км, Чингис хаан хотоос 130 км-т оршдог. Эрэг дагуу нь том, жижиг амралт сувиллын газрууд суурьшсанаар урин дулааны цагт бум бужигнаж, түм түчигнэж байдаг их хөлийн газар болжээ.

Тэр хэрээр хөрсний бохирдол газар авч, хур бороо ихтэй жил нүхэн жорлонгууд нь халж нуур руу орохыг шахан нөхцөл байдлыг улам хүндрүүлсэн бол нутгийн иргэдийн залхуу санаачилгагүйнх гэх үү, аж ахуй нэгжүүдийн хариуцлагагүйнх юм уу нуурын орчимд хогийн сав, хаягдлын талбай, био жорлон байгуулсан газар нэг ч алга.

Тосон нуурын анагаах ид шидийн тухайд Арьсны өвчин судлалын төв, эрдэмтэн судлаач Г.Ядамсүрэн, Д.Цэвээндорж нар 1978-1980 онд судалгаа хийх явцдаа олон жилээр архагшсан, олон дахилттай экзем, невродермит, хайрст үлд, хавтгай улаан үлхий, товруут маажуур зэрэг өвчинд шаналсан иргэдийг эмчилж, үр дүнг нь танилцуулсан байдаг.

Тухайлбал, шавар нь л гэхэд хүний бие махбодид механик химийн дулааны нөлөө үзүүлэхээс гадна үрэвслийн эсрэг тууралтыг сорж шингээх, уусгах чанартай үйлчилгээтэй. Архаг явцтай арьсны элдэв өвчнийг Тосон нуурын ус, шавраар эмчлэх сувиллыг улирлын чанартай байсныг цаашид байнгын ашиглалттай. сувилал болгох нь үр дүнтэй хэмээн дүгнэлт гаргасан нь бий.

Харин Аваргын рашаан, усны химийн найрлагыг гидрокорбонат, ионт рашааны ангид багтдаг. Тосон нуурын тухайд эрсдэлжилтийн хувьд давслаг амттай, шүлтлэг ихтэй, усны эрдэсжилт нь 5-11 грамм/кг, содын төрлийн нуур гэж үздэг.

Аваргын нуур, Тосон нуур хоёр зэрэгцэн оршдог ч нэг нь цэнгэг, нөгөө нь содын найрлагатай байгаа нь Аварга нуурын ёроол нь элс, тосон нуурынх шаварлаг байгаатай холбоотой бөгөөд шаварт цахиур, магни, кальци, титан, ванади, хром, зэс, натри, циркони, кобальт, циркони зэрэг хүний биед нэн чухал эрдэс бодисууд бараг бүгд агуулагддаг болохыг тогтоожээ.

Харамсалтай нь тэр цагаас өнөөг хүртэл жилийн жилд Аварга Тосон нуурын эрэгт очиж тарвалздаг “хүн сүрэг”-т нуурыг хамгаалах ухаан сэтгэл дутсанаас өнөөдөр ачит нуур захаасаа ширгэж, эргээсээ илт эмтэрч хумигджээ. Бас нэг аюул нь арьсны харшил, яр шарх, идээт үрэвсэл, ядаргаа сульдаа гэхчлэн төрөл бүрийн өвчинд шаналсан хүмүүс аврал эрж Аварга тосонг зорьж очдог.

Тэд биедээ нуурын урд хонхрын хар, шар шаврыг түрхэж хатаагаад, Тосон нуурын усанд булхан угаадгаас болж ёроолд нь лаг шавар хуримтлагдан ширгэх аюул нүүрлэсэн бол Аварга тосон нуур өвдсөн хүнийг анагаах бус халдварт өвчин тараах эрсдэл бий болсон байна.

Өнгөрсөн зун тэнд очиж амарсан иргэдийн хэлснээр бол Тосон нуурын усанд байдаг олон зүйлийн жижигхэн хорхой, тэр дотор дэлхийд ховорт ордог хануур хорхой бараг байхгүй болсон гэнэ. Энэ нь нуурын ус ямар их бохирдож, хорхой шавжууд хорогдож цөөрснийг илтгэнэ. Ер нь ганц Тосон нуур ч бус түүний ойр орчим дахь Бүрд, Цэнгэг зэрэг жижиг нууруудын ус аажмаар ширгэж эхэлсэн байна.

Иймд өнгөрсөн хавраас “Хөдөө арлын хүүхдүүд” ТББ-ын залуус нутгаа, нуураа хамгаалах санаачилга өрнүүлжээ.“Аварга тосон нуур аврал хүлээж байна” хэмээн хол, ойрынхныг сэрээсэн тэднийг Дэлгэрхаан сумын удирдлага, нутгийн зөвлөл, “Аварга Тосон” рашаан ус хамгаалах нийгэмлэг, “Хэрлэн тооно” утга зохиолын нэгдлийнхэн дэмжин уухайлж бодит үр дүнд хүргэх зорилго тавьжээ.

Энэ үүднээс Хэрлэнгийн Хөдөө аралд 21 аймгийн яруу найрагчдын чуулган, эрдэмтэн судлаачдыг урьж эрдэм шинжилгээний хурал хийсэн юм.

Хуралд доктор Ш.Баранчулуун “гадаргын болон гүний ус ашиглан Бүрд, Тосон нуурын түвшинг дээшлүүлж тогтвортой байлгах боломж”, судлаач Ю.Пүрэв “Хөдөө арал Их Чингис хааны өвгөд дээдсийн нутаг болох нь”, Д.Төмөрбаатар “Аваргын балгасын археологийн судалгаа”, доктор Ж.Оюунбилэг “Генетик хуулийн орон нутагт үзүүлэх ач холбогдол”, доктор Д.Энхжаргал "Орон нутагт ЖДҮ хөгжүүлж, байгаль экологийг зөв ашиглах нь” гэсэн сэдвүүдээр илтгэл тавьж, хэлэлцүүлсэн нь Хөдөө арал, Аварга тосон нуурын түүхэн үнэ цэнэ, өнөөгийн байдал, цаашид хэрхэх талаар гарц гаргалгааг эрж хайж, төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулах судалгаа мэдээллийн бааз суурь болсон гэж найдна.

Судлаачдын үзэж буйгаар Аварга тосон нуур, Бүрд нуурыг хамгаалах төслийг хэрэгжүүлэхэд 100 гаруй сая төгрөг хэрэгтэй. Үүнийг ажил хэрэг болгож чадах аваас зураг төслийг нь хийсэн мэргэжлийн инженерүүд ч бас байдаг аж.

Гэтэл өнөөдөр Хөдөө арал, Аварга тосон нуурын орчим 250 гаруй аж ахуй нэгж амралт, сувиллын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж ашиг орлого олж ирсэн атлаа өөрсдийг нь тэжээж байгаа нуураа аврах хөрөнгийг босгоход санаачилга гаргаж нэгдэж, хамтарч чадахгүйд хүрсэн нь харамсалтай. Судлаад үзэхэд хэн нэгэн танихгүй эрхэм тэнд зөвшөөрөл авч дэлгүүр, ТҮЦ, амралтын газар ажиллуулдаггүй.

Уугуул иргэд, ус нутгийнхан нь залхуу, сэтгэлгүй учраас Аварга тосон нуур, Бүрд нуур захаасаа ширгэж эхэлсэн гэж зарим эрхэм хэлснийг энд тэмдэглэхэд бас буруудахгүй байх. Эцэст нь тэмдэглэхэд саяхан л өвчин эмгэгтэй нэгний “авралын рашаан” болж байсан Аварга тосон нуураас өдгөө аврал эрэх хэрэггүй болжээ. Ирж буцсан түмний хөлөөр бохирдон өвдөж шаналан ширгэж байгаа нуураа харин аврах хэрэгтэй болжээ.

ТОСОН,БҮРД НУУРЫГ ХАМГААЛАХГҮЙ БОЛ УДАХГҮЙ ШИРГЭНЭ

Ш.Баранчулуун /Хөдөө аж ахуйн ухааны доктор. Монгол Улсын усны зөвлөх инженер/:

-Та Бүрд, Тосон нуурын түвшинг дээшлүүлж тогтвортой байлгах судалгаа хийжээ. Ямар боломж бас эрсдэл байна вэ?

-2015 он болон 2019 оны мэдээллийг харьцуулж үзэхэд нуурын усан гадаргын талбай жил тутамд 1.0 мянган хавтгай дөрвөлжин метр хэмжээгээр багасаж, эргийн шугамын урт нь 40 гаруй метрээр богиносжээ.

Нуурын баруун хойд талын эргийн хөрс малын хөлийн гишгэгдлээр сулран доош гулсалтад орох, салхиар хийсэж ирсэн сул шороо усанд сууж хуримтлагдах зэргээр нуурын ёроолыг хагшаастуулж байх магадлалтай.

Нуурын усны нөөцийг одоогийн хэмжээнд тогтвортой хадгалахын тулд жилд ойролцоогоор 14,400/15,000 м.куб, тодруулбал 5-9 дүгээр сарын хооронд хоногт 96/100 м.куб усаар тасралтгүй сэлбэх шаардлагатай.

Усны бохирдлыг багасгаж, цөөцийг нь 40-50 жилийн өмнөх хэмжээнд буцаан хүргэхийн тулд сэлбэлтээр өгөх усны хэмжээг дээр тооцоолсноос 3-4 дахин нэмэгдүүлэхийн тулд Аваргын голын усыг ашиглаж болно.

2021 оноос ус, цаг уур судлаачдын сэрэмжлүүлж байгаа 20 жилийн турш үргэлжлэх их хуурайшлын давтамж эхлэхээс өмнө Тосон болон Бүрд нуурыг хамгаалах, тэдгээрийн усны нөөцийг нь нөхөн сэргээх бодитой ажлуудыг хийхгүй алгуурлаж, хугацаа алдах аваас рашаан нуур ширгэж алга болох эрсдэлтэй байна.

 

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6