Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
12 давхараас унаж амиа алдсан охины халааснаас "хачирхалтай" гэрээслэл олджээ
Image
Насан туршийн боловсролын төвийн сургалтууд амжилттай явагдаж байна
Image
ХУД-ИЙН 12 ДУГААР ХОРООНД “ХҮҮХДИЙН ЭМНЭЛЭГ” НЭЭЛТЭЭ ХИЙЛЭЭ
Image
Чанарын менежментийн тогтолцооны баталгаажилтын II шатны аудит явагдаж байна
Image
Халх гол суманд шинээр 11 барилга байгууламж баригджээ
Image
Энэ өвлийн цаг агаарын урьдчилсан төлөв
Image
"Агаар орчны бохирдлын эсрэг хүчээ нэгтгэе" сайн үйлсийн аян эхэллээ
Image
201,425 ШИРХЭГ ХУВЬЦАА АРИЛЖЖЭЭ
Image
Цээл суманд 4,3 магнитутын хүчтэй газар хөдлөлт боллоо
Image
Швед дэх Монголчуудын аварга шалгаруулах шатрын тэмцээн 10 дахь жилдээ амжилттай боллоо
Image
Төв аймгийн иргэд М.Энхболдыг АТГ-т шалгуулахаар өглөө
Image
Тавантолгой Гашуун сухайтын замд Цагаан хаданд жолооч нар жагсаж эхэллээ
Image
МАН 100 жилийн ойгоо тэмдэглэж чадах уу
Image
Сурагчдад сонин тараасан сургуулийн захирал, багш нарт хариуцлага тооцжээ
Image
Энэ сарын 26,27-нд хилийн боомтууд ажиллахгүй
Image
Говь-Алтай аймагт 4.3 магнитутын хүчтэй газар хөдөлжээ
Image
Хуурамч эртний эдлэл зарж байсан БНХАУ-ын иргэдийг илрүүлжээ
Image
Эдийн засгийн байнгын хороо дөрвөн асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэлээ
Image
Даян дэлхийн ногоон хөгжлийн байгууллагын ерөнхий захирлыг хүлээн авч уулзлаа
Image
ТӨВ, ОРОН НУТГИЙН ОНЦГОЙ БАЙДЛЫН БАЙГУУЛЛАГУУДЫН ҮЗЛЭГ, ШАЛГАЛТ ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
ЦЕГ: БНХАУ-ын иргэд эртний эдлэл хилээр гаргахыг завджээ
Image
БЗД-ИЙН ХҮҮХДИЙН ЭРХИЙН ХУУЛЬ ЗҮЙН ХОРОО ХУРАЛДЛАА
Image
​Монгол Улсад болох Олон улсын залуучуудын ногоон наадамд 16 улсыг урив
Image
Тавантолгой-Зүүнбаянгийн төмөр замын зургаан зөрлөгийн барилга ирэх сарын 1-нд дуусна
Image
Мэргэжлийн хяналтын хэлтсийн дарга М.Баасандоржийг хорилоо
Image
Зурхай
Image
Н.Нямтайширын хүү Н.Мөнгөншагайг Ч.Чамин-Эрдэнийн үхэлд холбоогүй гэж шүүх үзлээ
Image
“Дэд бүтцийн төв” төсөл хэрэгжсэнээр иргэдийн газрын үнэлгээ 3-4 дахин өснө
Image
''CU'' дэлгүүрт эрүүл ахуйн шаардлага хангаагүй орчинд "Хотдог" худалдаалж байжээ
Image
Нэгдүгээр сургуулийн 70 багш ажлаас гарах өргөдлөө өглөө
Image
Н.Цэлмүүн: “Цэнхэр” үст Цэрэн баба
Image
ХЭҮК-ИЙН ГИШҮҮН П.ОЮУНЧИМЭГ ЧИНЬ ХҮНИЙ ЭРХИЙГ “НОЦТОЙ” ЗӨРЧИГЧ ЮМ БИШ ҮҮ Ж.БЯМБАДОРЖ ДАРГАА?
Image
Хэт олон байгаа хөгжлийн бодлого, төлөвлөлтийн баримт бичгүүдийг цомхон, уялдаатай болгох хэрэгтэй гэлээ
Image
"Passion-2020"-д тавтай морил
Image
"Есөн Шижир" ББСБ-аас авилга авсан гэх АТҮТ-ийн ажилтнуудыг баривчлан шалгаж эхэлжээ
Image
Ц.Нямдорж: Оюутолгойн гэрээг байгуулахад С.Баярын Засгийн газар 2 тэрбум ам.долларын хахууль авсан…
Image
Үндсэн Хуулийн Цэц “өгзөг” базагчийн шигддэг газар биш
Image
Монголын самбочид 30 жилийн дараа багаараа II байрт шалгарлаа
Image
Монголын дуурийн дуучид Индонезид тоглов
Image
Төрийн албаны ерөнхий шалгалтад 1,588 иргэн тэнцжээ
Image
Ипотекийн зээлд 4905 иргэн хамрагджээ
Image
Н.Баярсайхан ажлаа өгөх өргөдлөө гаргажээ
Image
Албаны машинаар хүүгээ зугаацуулсан Т.Батсүхийг ажилд нь томилж, 7 сая төгрөгийн нөхөн олговор олгожээ
Image
Аж ахуйн нэгжүүд шатахууны 30 хоногийн нөөц бүрдүүлнэ
Image
X.Болорчулуун: Дубайн гэрээнээс болж Оюу толгойгоос цэвэр ашиг хүртэх хугацаа 2048 он болж хойшлогдсон
Image
Баянхошуу орчимд агаар бохирдолтой байна
Image
Н.Алтанхуяг шагналаа авч эхэллээ
Image
П.Дэлгэржаргал: Анхдугаар Үндсэн хууль түүхэн ач холбогдолтой байсан
Image
Гавьяат хуульч Б.Сарантуяа, шүүгч Ц.Зориг нарыг чөлөөлжээ
Image
Ч.Өнөрбаяр: Шүүхэд тойргийн тогтолцоог нэвтрүүлснээр шүүхийн зардал багасч, олон ахиц дэвшил гарна
Image
ХӨНДӨГДӨӨГҮЙ СЭДЭВ: Монгол хүнд амьдрал БЭЛЭГЛЭХ ХУУЛЬ
Image
Ам.долларын ханшийн өсөлт ХӨӨС тул УДАХГҮЙ БУУНА
Image
GTIME Болон бусад сүлжээний бизнесд элсэхгүй байхыг анхааруулж байна
Image
Болзооны үед асуух 30 хөгжилтэй асуулт
Image
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ: ДӨРВӨН ХҮҮХЭД ТӨРҮҮЛСЭН ЭХ 44 НАСТАЙДАА ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО
Image
“Цасан гоо ба долоон одой” сонгодог бүжгэн жүжгийг тоголно
Image
ОХУ-аас 1кг давсыг 61500 төгрөгөөр авахаар болжээ
Image
ЦАГ УУРЧИД: Сүүлийн 100 жилийн хугацаан дахь хамгийн хүйтэн өвөл болно
Image
108 удаа мөргөж эхлэхээр шийдсэн бол заавал уншаарай
Image
Улсын аварга Ч.Санжаадамба залуу бөхийг гэмтээжээ
Image
Самсунг хоёр хуваагдаж магадгүй боллоо
Image
“ХОНГИЛ”-ЫН ХҮН Н.АЛТАНХУЯГ ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХИЙГ БАЗАЖ, “ЗОДООНЧ” ТУСЛАХАА “САН-ФРАНЦИСКО”-РУУ ИЛГЭЭНЭ
Image
Швайнштайгер зодгоо тайлна
Image
Монгол охин Jade luv нэрээр дэлхийд алдартай
Image
О.Оюунцэцэг: Австрали нөхрөө "Тэнгэрийн бэлэг" хэмээн магтав
Image
ТАНЫГ НЭВТ ШУВТ ХЭЛЭХ “АМЕРИК ЗУРХАЙ”
Image
21 жилийн турш гэртээ хэнийг ч оруулаагүй эмгэнийд гэнэт ортол..
Image
Ц.Элбэгдорж: Ойрын хугацаанд Улаанбаатар хотод маш хүчтэй газар хөдлөлт болох хандлага байна...
Image
Илбэ үзүүлнэ гээд хүн алсан уу......./бичлэг/
Image
НЭВТРҮҮЛЭГЧ Д.ОДЗАЯА: “НОМИН”, “PC MALL” ЗЭРЭГ КОМПАНИУД “BLACK FRIDAY” НЭРИЙН ДООР ИРГЭДИЙГ ХУУРЧ БАЙНА
Image
Даатгалаа ондоо багтаж төлөхгүй бол 2 дахин илүүг төлнө
Image
АЖ Ц.Чимэдцэеэ: Тэр хүнийг салаад явсны дараа гэрээ цэмбийтэл цэвэрлэчихсэн мэт сайхан санагдсан
Image
Аргалын утаа 300-аад нянг УСТГАХ ЧАДВАРТАЙГ Японы эрдэмтэд судалж тогтоожээ
Image
Өлсөхгүйгээр турж болох эрүүл хооллолтын 60 шилдэг санаа /Фото/
Image
Намаар талцах явдлыг Ховд аймгийн удирдлага таслан зогсоолоо
Image
Залуухан багш­тайгаа хий­сэн секс +18
Image
ЭГЧ ДҮҮ 2-ИЙГ ЭЭЛЖЛЭН ЭДЭЛСЭН НЬ /+18/
Image
Оюутны 70-н файл нь үүссэн байна
Image
ЧИНГИС ХААНЫ ОНГОН ОЛДОЖ ДЭЛХИЙ НИЙТИЙГ ШУУГИУЛЖ БАЙНА
Image
НИСЭХ ГЭЖ БУЙ ШУВУУХАЙН ДАЛАВЧИЙГ ТАС ТАЙРЧ, ДЭЛБЭЭЛЭХ ГЭЖ БАЙГАА ЦЭЦГИЙН ҮНДСИЙГ СУГА ТАТАХ МЭТ УВАЙГҮЙ ЭРЭЭ ЦЭЭРГҮЙ ААШЛАХАА БОЛИОЧ...
Image
НАЙРУУЛАГЧ Б.БААТАР АНУЖИНГ ТОП Э.ОДГЭРЭЛЭЭР СОЛЬЖЭЭ
Image
ОРОС-ИСПАНИЙН ТОГЛОЛТЫН ДАРАА В.ПУТИН ИСПАНИЙН ХААНТАЙ УТСААР ЯРЬЖЭЭ
Image
МУИС-ийн босго ийм намхан болчихсон уу, Я.Төмөрбаатар захирал аа?!
Image
МОНГОЛЫН САГСЧИД ТУРКИЙН ШИГШЭЭД ХОЖИГДОЖ, ТЭМЦЭЭНЭЭ ДУУСГАЛАА
Image
УИХ-ын намрын чуулган өнөөдөр эхэлнэ
Image
Хүүхдийг зодож шийтгэхгүй байх аяныг эхлүүлнэ
Image
ХИЛИЙН АНГИУДЫН ЭМЧ, ЭМНЭЛГИЙН АЖИЛТНУУДЫГ ЧАДАВХЖУУЛЖ БАЙНА
Image
МОНГОЛЫН ИХ ХААДЫН ГАДААД УЛСАД ИЛГЭЭСЭН ЗАХИДЛЫН ХУУЛБАРЫГ ДЭЛГЭН ҮЗҮҮЛЛЭЭ
Image
ДОӨБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 56 дугаар чуулганы хуралдаан болов
Image
Ч.УЛААН: ШИРҮҮН БОРОО, МӨНДӨРИЙН УЛМААС 2500 ГА ТАЛБАЙГААС УРГАЦ ХУРААХ БОЛОМЖГҮЙ БОЛСОН
Image
Сангийн сайдын нэрээр хуурамч мэдээлэл тарааж эхэлжээ
Image
Гандантэгчэнлин хийдийн “Жүд” дацангаас бурхан хулгайд алдагджээ
Image
АЗИЙН НААДМЫН МОНГОЛЫН БАГИЙН ХОЁР ДАХЬ МЕДАЛИЙГ О.ҮЙТҮМЭН ХҮРТЛЭЭ
Image
Х.Баттулга, А.Гансүх нарын улсад учруулсан хохирлыг тогтоожээ
Image
Адам Ливайн охинтой болжээ
Image
ГООДОЙН ЗУСЛАНД ГАРСАН ГАЛ ОЙ РУУ ОРОХ ЭРСДЭЛ ӨНДӨР БАЙНА
Image
ӨВӨРХАНГАЙ АЙМАГ “ТҮРЭЭСИЙН ОРОН СУУЦ ХӨТӨЛБӨР”-ИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛНЭ
Image
ЭМЯ-НААС ӨДӨРТ 10000 АЛХАМ АЛХАХЫГ УРИАЛАВ
Image
МАРОККО УЛСЫН ЭКСПОРТЫН ХЭМЖЭЭ ИХЭЭХЭН НЭМЭГДЖЭЭ
Image
Оюутны цагаан сар
Image
33 уурхайчин амиа алджээ
Image
ӨНӨӨДӨР БӨХИЙН БАРИЛДААНТАЙ
Image
АЛБА ХААГЧИД “СУРГАГЧ БАГШ”-ААР БЭЛТГЭГДЛЭЭ
Image
Хүүхдээ үгэнд ордог болгох 10 зальтай арга
Image
“УВС-ӨВ СОЁЛ” ЗӨВЛӨЛГӨӨН БОЛЛОО
Image
ТЭТГЭВРИЙН ЗЭЭЛИЙН ХҮҮ ДАХИН БУУРЧЭЭ
Image
ШИНЭ ГҮҮРЭН ГАРЦЫН НЭРИЙГ ИРГЭДЭЭС АСУУЛАА
Image
ХОЁРДУГААР САРЫН 22-НД БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДАЛ
Image
ПЕНТАГОН МЕКСИКИЙН ХИЛ РҮҮ 5200 ЦЭРЭГ ИЛГЭЭНЭ
Image
УЛААНБААТАР-ЛҮН ЧИГЛЭЛД ТҮР ЗАМ ГАРГАЖЭЭ
Image
Image

Д.ОНОН: МОНГОЛЫН МОРИН УРАЛДААН БОЛ ӨВ УЛАМЖЛАЛ, ЭРЧҮҮДИЙН ЦАГААН ӨРСӨЛДӨӨН ШҮҮ ДЭЭ

Төв аймгийн Сэргэлэн сумын харьяат, Монгол Улсын гавьяат малчин, тод манлай уяач Д.Ононтой хурдан морины сэтгэлийг хэрхэн тогтоож, зөв уяах талаар тодрууллаа. Тэрбээр “1990-ээд оны сүүлч үед өвс ногооны гарц жаахан тааруухан байсан үед амьдралаас гарч ирсэн ухаан. Урьд нь бол морины уяаг хөлс, тар гээд л уячихдаг байсан. Тэгээд мориндоо яагаач үгүй эрт сэтгэл суулгачихдаг байлаа. Эрт сэтгэл суучихсан адуу чинь наадам болох өдөр хүүхэд авч давхиад хэцүү байсан л даа. Энэ аргыг арай өөрчлөөд, хөлсийг нь бага авч, давхилыг нь их, сэтгэлийг нь тогтоож уясан юм. Ер нь морь уяна гэдэг чинь сэтгэлийг нь дарж, тогтоох л юм шүү дээ. Уяа нь зөв морь бол унтаад, эсвэл их идээд л байдаг. Ийм морь биендээ ямарч зовиургүй байна гэсэн үг. Урьд бол цагаан өвсөөр л уядаг байлаа. Наадам ч цөөхөн байсан. Одоо бол уяа морь жилийн дөрвөн улирлын турш гар дээр байна. Морь уяна гэдэг морио уралдаж сургах, амьсгааг нь зөв задлах, эрүүл байлгах л юм шүү дээ. Ер нь хүн морь уяж байх явцдаа өглөө болгон уяан дээрээ очиж, уяа морьдоо ажиглаж байх хэрэгтэй” гээд ярилцлагаа эхлэв.

-Танд би энэ асуултыг тавья гэж зорьж байлаа. Одоо зүүн зүгийн адууг хурдан гээд л Сүхбаатар руу хошуурч байна. Урьд нь бол Галшар адуу гээд л хошуурч байсан. Ер нь зөв үржүүлэг хийснээр дундаас нь сайн адуу гараад байна уу. Заавал зүүн зүгийн адуу хурдан байгаад байна уу ...

-Монгол адуу шиг тэсвэр тэвчээртэй онд орох чадвар сайтай адуу ховор. Хурдны чиглэлийн адууг чинь Галшар адуу гээд гаргачихсан шүү дээ. Галшар адууны тарж дэлгэрсэн нь Сүхбаатарт тархаад одоо хурдалж байна. Газар газрын олон адуу авчраад, дундаас нь сайн юм тэрийн болгон гарахгүй. Адууг цөм дотор нь барьж байх ёстой юм. Нэг удмын адууг гурав дөрвөн үе явуулж байгаад, дөрөв тав дахь үе дээр нь буцаагаад цусанд нь нийлүүлэх ёстой юм л даа. Тэгэх юм бол цөм дотроо хурдныхаа генийг барьж байх ёстой. Хоёр талаасаа тавь тавин хувийн цустай болж байгаа юм. Ахиад өөр цусны адуутай нийлүүлэхэд 25 хувь болоод л тасалдана. Хурдны чиглэлийн адууны цус орж байж л хурдан адуу гардаг юм. Бидний өмнөх үед Галшар адуу хурдалж байсан. Харин бидний үед тойруулга адуу хурдалж байлаа. Миний бодлоор Галшар адуу руу хүн бүхэн хошуурч байх үед тойруулгаас хэдэн үрээ аваачиж цусыг нь сэлбэсэн бол өдийд хурдалдагаараа хурдалж байх ёстой байсан юм. Ганцхан сумын хэмжээнд байгаа юм болохоороо амархан юм байна лээ шүү дээ. Одоо Сүхбаатарынхан их сорчилж зарж байна. Одоохондоо тэсээд л байна. Гэхдээ малчид их ухаантай улс шүү дээ, хурдаа авч үлдэхээ мэдэж байгаа байх.

-Саяны уяачдын хурлаар эрлийз адуунд стандарт тогтоох тухай ярилцсан байсан.

Тиймээ. Эрлийз гэдэг үг ярианы хэлэнд л байдаг юм. Уул нь “Шинэ Монгол адуу”, “Сайжруулсан монгол адуу” гэж бичих хэрэгтэй.Ингэж хэвшвэл сайн юм. Сая уяачдын хурлаар шийдвэр гарлаа. Хурдны чиглэлийн адуундаа нэг стандарт тогтоогоод тэрэндээ таарсан адуу бол уралдаж болно гэсэн үг. Хүний адууг тамгаар нь ялгачихаад байсан. Адилхан эрлийз адуу мордуулахад манайхыг тамгаар нь хүртэл ялгачихаад байсан шүү дээ. Уяаны морьдын үед хэл ам хийх хамгийн буруу. Монголын морин уралдаан бол өв уламжлал, эрчүүдийн цагаан өрсөлдөөн шүү дээ.

-Ойрын 20-иод жил өө өгөөгүй дөрвөн их насны морьд төрсөн гэдэг. Ханддоржийн хонгор халзан, Доржсүрэнгийн хээр, таны хээр морь, сангийн сайд Улааны зээрд гээд энэ дөрвөн морийг нэрлэдэг юм байна лээ. Одоогоор таны бодлоор сайн их насны морь, азарга хоёр төрж байна уу.

Одоо бол ерөнхийдөө адуу жижгэрчихлээ шүү дээ. Бат-Эрдэнийн хүрэн морь, Улс халзан эд нар бол хурдны чиглэлийн яс хөнгөнтэй адуунууд юм. Тэрнээс аварга хийцтэй адуу ч ондоо л доо. Сүүлийн үед адуу давжаарч жижгэрсэн нь Орос руу агтанд адуугаа их сорчилж явуулсантай холбоотой. Оросууд дандаа бага насны адууг шилж, өндөр нь 130- 135 см-тэй адууг авдаг байж л дээ. Түүнээс 125-130кг мах гардаг байж. Дандаа сорчилж адуунаасаа өгсөөр байгаад монгол адуу жижгэрчихсэн. Түүнээс биш дээхнэ үед морь шиг , морь шиг гүүнүүд наадам дээр унаад явдаг байлаа. Сайн адуу төрүүлэхийн тулд эхлээд гүүгээ бэлдэх ёстой. Тэгэхээр том товируун аман хүзүү, түүшүү сайтай, эрүүний зуулт яс томтой азаргыг сонгож тавих хэрэгтэй. Одоо бол хурдны чиглэлийн азаргаар азарга тавьж байгаа учраас хөнгөн ястай, жижиг биетэй адуу их гарч байна.

-Наадмын дараа уяа морьдыг усанд их уядаг болсон. Анх уяа морьдыг усанд уясан хүн бол та шүү дээ. Би бага байхдаа нүдээрээ харж байлаа. Усанд уях нь цээж муутай адуунд хэр байдаг вэ?

-Хөлд нь цус буусан, дотор эмгэгтэй адууг 6-7 хоног өвдөгнөөс доош татахаар харгиатай усанд зогсоох хэрэгтэй. Түүнээс уралдсан болгоныг уяж болохгүй ээ. Цээж муутай адууг усанд уях хэрэггүй байдаг юм.

-Ярилцсанд баярлалаа.

MNB.MN

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6