Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Д.ЧОЙЖАМЦ:700 ЖИЛИЙН ӨМНӨ НЭГЭН СУДАР ДЭЭР САРЬСАН БАГВААХАЙН ЗУРАГ ТАВИАД ИРЭЭДҮЙД ИХ ХИЖИГ ӨВЧИН ГАРНА ГЭСЭН БАЙДАГ
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Сар шинийн баярын мэндчилгээ дэвшүүллээ
Image
ЗӨВЛӨМЖ: Халдваргүйжүүлэлт хэрхэн хийх вэ?
Image
Монголын тахилгат хайрхануудын домог, түүх
Image
ЭРЧҮҮД ЯАГААД КОРОНАВИРУСЭЭР ИЛҮҮТЭЙ ӨВДӨЖ БАЙНА ВЭ?
Image
Сар шинийн баярын өдрүүдэд нийтийн тээврийн хөдөлгөөнийг хэсэгчлэн зогсооно
Image
Битүүлэх ёсон
Image
"Төмөр хулгана" жилийн шинийн нэгний өглөө зүг мөрөө хэрхэн гаргах вэ?
Image
Битүүний болон шинийн нэгний өдөр цээрлэх зүйлс
Image
Сурвалжилга: Эрүүл мэндээс илүү тэтгэврийн зээл авах нь чухал юм уу
Image
Токио 2020-ийн сайн дурынхны сургалтыг хойшлуулжээ
Image
Хятад: Халдвар тээж болзошгүй мөнгөн тэмдэгтүүдээ устгаж эхэллээ
Image
НОК: Нийтийн тээврийн үйлчилгээг цагаан сарын өдрүүдэд бүрэн зогсооно
Image
БНСУ-д халдвар авсан хүний тоо 433 болжээ
Image
ЭМЯ: Дэгү хотоос ирсэн зургаан оюутны шинжилгээний хариу сөрөг гарсан
Image
Гараа хэзээ угаах вэ
Image
Ханхөхийн нурууны зэрлэг амьтдад давс, хужир тавьж өгчээ
Image
Одой хэмээн дээрэлхүүлдэг 9 настай хүүгийн бичлэг цахим орчныг шуугиулж байна
Image
БНСУ-ын алдарт “YG” энтэртайнменттай гэрээ байгуулсан Г.Амарболдтой ярилцлаа
Image
ЕХ олон жилийн төсвийн талаар тохиролцоонд хүрч чадсангүй
Image
Нийслэлийн эрүүл мэндийн байгууллагуудын сар шинийн баярын өдрүүдэд ажиллах хуваарь
Image
ОБЕГ-ын шинжээчид Буянт-Ухаа нисэх буудлын эрсдэлийн зэргийг тогтоож байна
Image
Л.Оюун-Эрдэнэ: Засаг дарга өрөөндөө согтууруулах ундаа оруулсан нь тогтоогдсон тул чөлөөлж байна
Image
Н.Батсүмбэрэл Засаг дарга, Т.Аюурсайхан дүүргийн МАН-ын хорооны дарга болов
Image
Дархлаа тань сул байгааг илэрхийлэх 15 ШИНЖ ТЭМДЭГ
Image
Бага насны хүүхдээ болзошгүй эрсдлээс хамгаалаарай
Image
Монголбанкны ГАЗРЫН ДАРГА нар манжийн үеийн “МӨНГӨ ХҮҮЛЭХ” ажиллагааг үргэлжлүүлээд байгаа юм биш биз!!!
Image
“Хаан банк”-д оногдуулсан 493 сая төгрөгийн торгуулийг хэвээр үлдээлээ
Image
НИТХ-ын төлөөлөгч Т.Цэрэнноров 16 дахин өссөн хадгаламжаа тайлбарлаж чадахгүй байна
Image
Э.Халиун: Mонгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх танаа!
Image
"Хаан банк" ахмадуудыг бөөгнөрүүлж, онцгой байдал цуцлагдсан уу?
Image
Залилангаар овоглогдсон Ардчилал Шинэчлэлийн Намын нууц ноёнтон нь Н.Алтанхуяг
Image
Нутгийн залуу дуучинг дэмжсэн Архангайчууд
Image
Жүжигчин Ж.Баясгалан АН-д элслээ
Image
Тэтгэврийн зээлийг тэглэж, зээлгүй иргэдэд олгох нэг сая төгрөгийн албан бичгийг баталгаажууллаа
Image
Цагаан сарын мэндчилгээ үгс
Image
БНСУ-д Covid-19 тахал эрчимтэй тархаж байна
Image
Х.Баделхан: СӨХ-г татан буулгаж, орон сууцны хураамжийг бүх орон сууцанд ижил тогтооно
Image
В.Рэнцэндоржийг ажлаас нь чөлөөлжээ
Image
Импортын өндөгний татварыг ТЭГЛЭЖ, үндэсний үйлдвэрлэгчдээ дампууруулах Засгийн газрын МУЛГУУ шийдвэр
Image
Ардын Уран Зохиолч Б.Лхагвасүрэн агсны “Морин зэрэглээ” ном оны шилдгээр шалгарчээ
Image
Дэлхийд гайхагдаж буй Монгол гэр
Image
Төв аймагт нэр дэвших горилогчид 2020 оны УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшихээр горилогчдын нэрс тодорч эхэлжээ.
Image
ШИЙДВЭР: 3 сая хүртэлх цахим гүйлгээний шимтгэлийг шинийн 1 - 4-ний хооронд ТЭГЛЭНЭ
Image
Б.Энх-Амгалан: Дарханы замыг барьж байгаа компаниудад ажлаа хий, эсвэл гэрээгээ цуцал гэсэн шаардлага тавьсан
Image
Хүүхдэд зориулсан "Монголын Нууц товчоон" худалдаанд гарна
Image
Шинийн нэгний өглөө зүг мөр гаргах ёс ба суудлын засал
Image
М.Энхсайханд "бүх насаар нь хорих" зүйлчлэлтэй ял тулгажээ
Image
МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалан тавиулуудынхаа тарьсан балгыг цайруулахаар ажиллаж эхэлсэн үү?
Image
УЕП-ын газраас С.Эрдэнийг яллагдагчаар татахаас татгалзжээ
Image
Үе үеийн “дэлхийн Мисс” титмийн эзэд
Image
Сингапур улс нүүрсхүчлийн хийнээс татвар авдаг зүүн өмнөд Азийн анхны улс болно
Image
ОРЛОГИЙН ҮҮД НЭЭХ НУУЦ ДОМЫН АРГУУД ХАДГАЛААД АВААРАЙ
Image
Н.Цэлмүүн: Эцгийнхээ үхлээр нэр хүнд олох гэсэн арчаагүй залуучууд!
Image
ХҮРЭН МАНЖИНГИЙН ДЭГЛЭМЭЭР ӨДӨРТ 1 КГ ХҮРТЭЛ ЖИН ХАЯХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Өвлийн олимпийн шилдэг зургууд
Image
Улс төрч Х.Баттулгын хүүгийн гэрийн цонхоор жүжигчин Б.Баатархүүгийн хүү унаж амиа алджээ
Image
МОНГОЛ ОХИН БАНАНА ХИЙЖ БАЙГАА БИЧЛЭГ ШУУГИАН ТАРЬЖ БАЙНА
Image
Е.МЕДВЕДЕВА: БИ ЧАДАХ БҮХНЭЭ ХИЙСЭН
Image
Хүний журамт эхнэрийг өөрийн азарга дор хийж авсан юм даа...+18
Image
Ж.Батзандангийн хуйвалдаан илэрч “би үхсэн нь дээр” гэж өөрийгөө зүхжээ
Image
Ердөө 5-хан секундын хугацаанд дэлхийг хүчилтөрөгчгүй байлгавал …
Image
Амгаланбаатар дүүд маань "шорон хэсээд явж байх сайхан байна уу П... минь" гэж хэлээд гарсан гэсэн
Image
"ОЮУТОЛГОЙ" ТАВАНТОЛГОЙН ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТӨСЛИЙН ГЭРЭЭГ ИЛ БОЛГОВ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ЭЭЛЖИТ БУС ХУРАЛДААН ЗАРЛАВ
Image
УНГАР УЛС "ПЁНЧАН-2018"-ААС АНХНЫ АЛТАН МЕДАЛИА ХҮРТЛЭЭ
Image
Олны танил бүсгүйчүүдийн ээдрээт амьдрал буюу дуулианы эзэд
Image
Тусгай зөвшөөрөл олгох үйлчилгээг цахимжуулах ажлыг эхэллээ
Image
МЕДАЛИЙН ТООГООР НОРВЕГИ УЛС ТЭРГҮҮЛСЭЭР БАЙНА
Image
Банкны ерөнхийлөгчийн ажлаа орхин луу болохыг хүссэн нь
Image
Японы комик сэтгүүл “Чингис” хааныг доромжлов
Image
Автомашины татвар, төлбөрөө Улаанбаатар хотын банкаар шууд төлөх боломжтой
Image
Пёнчоны олимпийн гоо сайханы бурхад
Image
Нүүрсэн эмний гайхалтай ач тус
Image
iPhone-оо хамгийн хурднаар цэнэглэх амархан 4 арга
Image
Ж.Цолмон та муухай харагдаж байна
Image
Лаврын навчин дээр хүслээ бичээд шатаагаад үз та лав итгэхгүй дээ…
Image
Бөхийн шүлгээр бөгсөө арч
Image
М артагдашгүй, бас ухаан балартуулсан хэдхэн минут...+18
Image
Цагаан сарын барилдаанд дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ хамгийн олон түрүүлжээ
Image
БНХАУ-ЫН ДАРГА СИ ЖИНЬПИН БНАСАУ-ЫН УДИРДАГЧ КИМ ЖОН УН НАР УУЛЗАВ
Image
Б.Бат-Энэрэл хүү 7 сарын 7-ны өдөр 7 цагт төрсөн
Image
Дональд Трамп: Миний цөмийн зэвсгийн товчлуур чинийхээс том
Image
Монгол Улсын экспорт 7.9 хувиар, импорт 14.7 хувиар буурлаа
Image
"Oppozit" хамтлагийн дуучин А.Гантулгын онгоцны үйлчлэгч эхнэртэй танилц
Image
МОНГОЛБАНК 18.4 ТОНН АЛТ ХУДАЛДАН АВАВ
Image
Өнөөдөр болох үйл явдлууд
Image
Зүрхийг эрүүл байлгахад тустай зөв хооллох дэглэм
Image
Өнөөдрийн зурхай
Image
HUAWEI КОМПАНИ ШИНЭ ҮЙЛДЛИЙН СИСТЕМЭЭ ТАНИЛЦУУЛЛАА
Image
ИНФОГРАФИК: ИРГЭНИЙ БОЛОН АЖ АХУЙН ХЭРГИЙН ТАЛААР ЭРХ ЗҮЙН ТУСЛАЛЦАА ХАРИЛЦАН ҮЗҮҮЛЭХ ТУХАЙ СОЁРХОН БАТЛАХ ТУХАЙ ХУУЛЬ
Image
Гар утсанд донтвол тархинд цус харваж, саажилт үүснэ
Image
Нийтийн тээвэртэй холбоотой 3218 гомдол иржээ
Image
СЭРГЭЭШ ХЭРЭГЛЭСЭН НЬ ТОГТООГДСОН БӨХЧҮҮДИЙГ НААДАМД БАРИЛДУУЛАХГҮЙ
Image
“СУВИЛАХУЙН ГЭГЭЭН ДАГИНА”-ЫН ЭЗДИЙГ ТОДРУУЛЖ ШИЛДЭГ СУВИЛАГЧДЫН ШАГНАЛАА
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД ОЛИМПИЙН МЕДАЛЬТНУУДТАЙ УУЛЗАНА
Image
Стакантай усанд давс, цагаан цуу хийгээд гэртээ хонуулаарай! Та нүдэндээ ч итгэхгүй..
Image
ТӨВ ЦЭВЭРЛЭХ БАЙГУУЛАМЖИД ОСОЛ ГАРЧ ДӨРВӨН ХҮН АМЬ НАСАА АЛДЛАА
Image
Монгол Улс өвлийн олимпод хамгийн олон тамирчнаа илгээлээ
Image
Нийслэлд хийгдэж буй бүтээн байгуулалт
Image
Авто захуудыг нүүлгэхээ зогсоохгүй
Image
МӨСНИЙ БАЯРТ 20 ГАРУЙ МЯНГАН ИРГЭН ОРОЛЦЛОО
Image
С.Нарангэрэл Ерөнхийлөгчид нэр дэвших хүсэлтээ намынхандаа хүргүүллээ
Image
Цахим сүлжээгээр дарамталж 100 саяыг нэхжээ
Image
АН-аас нэр дэвшин ялалт байгуулсан 6 хүн түр үнэмлэхээ гардах эрхгүй болжээ
Image
Машинаа ухраахдаа ач охиноо дайрч, аминд нь хүрсэн харамсалтай хэрэг гарлаа
Image
400 МЯНГАН АМ.ДОЛЛАР ЛУЙВАРДЧИХААД “БИ ЮУ Ч АВААГҮЙ” ГЭЖ МЭЛЗЭЖ СУУГАА НЬ АЙМААР...
Image
Ж.БАТЗАНДАН: НАМЫН ДАРГЫН ТУЛГАЛТЫГ ДЭМЖЭЭГҮЙ УЧИР БИ ХӨӨГДӨЖ БАЙГАА ЮМ БАЙНА
Image
МАЙКЛ ЖЕКСОНЫ ОХИНЫ БИЕ САЙЖИРЧЭЭ
Image
Хүүхэд өдрийн шингэний хэрэгцээгээ авч чадахгүй бол бөөр нь өвдөх эрсдэлтэй
Image
Image

Цагаан замтай Цагаан сар айсуй

“Хэро энтертайнмент” студи “Монгол тулгатны 100 эрхэм” цувралынхаа хойморт энэ удаад Халимгийн алдарт жангарч, дуучин Окнан Цагаанзамыг урьжээ.

Европ дахь цорын ганц бурхны шашинт, монгол хэлт ард түмэн, 400 жилийн турш хэл соёл, шашин уламжлалаа хадгалж ирсэн Халимагийн баатарлаг түүхийг өгүүлсэн бас нэгэн туульсын нэвтрүүлэг Таны мэлмий, сонорт хүрэхэд ойрхон болжээ.

Энэ нэвтрүүлэг бол өөрөө тэр чигээрээ туульс юм. Энэ туульсыг хайлах хүн нь жангарч О.Цагаанзам билээ. Тэр монгол, орос хоёр нэртэй, нөгөө нэр нь Владимир. Яг орос нэр шигээ дэлхийг жангар, дуу хоёроороо эзэгнэж яваа эр. Яагаад хоёр нэртэй болсны учир шалтгаан мөн л Халимагчуудын туулсан хүнд бэрх түүхээс улбаатай. Аавыг нь яагаад “Охин” гэж нэрлэсэн, өөрийг нь яагаад Цагаанзам гэж нэрлэсэн түүх бол бас л Халимагийн ард түмний нулимастай жилүүдийн гэрчлэл ажээ.

400 жил эх үндэстнээсээ алс хол түрэг хэлт ислам, орос хэлт загалмайтны дунд тэсч үлдэхийн тулд дэлхийн түүхэнд орсон 28 их бага дайнд оролцож, Турк, Швед, Франц, Германы тэр үеийн дэлхийн хамгийн шилдэг армиудтай тулалдаж, тэр бүртээ ялж, яруу алдраа цуурайтуулж, ялсныхаа дараа яллуулж явсан Халимагууд Монгол гэдэг нэрийг өрнийн чихэнд баатарлагаар хадаасаар, дэлхийн хамгийн дайчин таван үндэстний нэгэнд тооцогдох болсон түүхийг энэ нэвтрүүлгээс мэдэх болно. 

Торгуудын Хо өрлөг ноён 250 мянган албатаа дагуулж 1608 онд эртний Хүннү, Түрэгийн замаар баруун зүг нүүсээр Ижил мөрөнд хүрч Алтан ордын сүүлчийн улс Их Ногайн ордын нутагт нутаглажээ. Тэр цаг Халимгууд бор чоно мэт шалбалзаж, дайснууд нь бор туулай мэт бутанд нуугдаж байжээ гэж ярьдаг.

Оросууд Польш-Литовын довтолгоонд Москваг алдаад 300 жил Оросыг хаанчилсан Романовынхны угсааг дөнгөж Оросын хаан сууринд суулгаад байхад нь торгуудууд баруун зүгт нүүдэллэсэн юм. Тэр цагт Оросууд тэднийг Москва руу ирүүлэхгүйн тулд бүхнийг хийж урагш Ижил мөрний савд очиход нь эсэргүүцэж чадаагүй юм.

Ижил мөрний савд 150 шахам жил “Монгол-Ойрдын их цаазыг мөрдөж”, бие даасан улс болж, удирдагчдад нь Орос, Манж, Төвдүүд өрсөлдөн хаан цол өргөж, Аюук хаан Петр хаантай ах дүү гэлцэж, Оросын өмнөд хилийг хамгаалж явсан билээ. Гэтэл тэдний бие даасан эрхийг хязгаарлахыг оролдсон Оросын хатан хаан II Екатеринагийн шинэтгэлийг Халимгууд эсэргүүцэж “Монгол, Ойрад улс эртнээс эдүгээ хүртэл дээд заяат хааны зарлигаас үл давдаг буй. Нэг шашин, нэг хэлт эртний ах, дүү Монгол, Үлэмж адист богд нарын гэгээний шадар оршиж, хорт дайсанд хэрчигдсэн

Ойрадын голомт дээр бууя…” хэмээн 1771 оны 1 дүгээр сар 5-нд, дүн өвлөөр Зүүнгарыг тэмцэн нүүсэн билээ. Нүүдэлчдийн хаант улсуудын түүхэнд өрнө зүгт одсон түүх олон ч буцаж нүүсэн түүх энэ юм.  

Тэд 6000 орчим километр замыг жил шахам хугацаанд туулж, Орос, Хасаг, Киргиз, Башкир, Татаруудтай хийсэн хүнд хүчир тулааны улмаас гуравны нэг нь буюу 66 мянга орчим нь л Зүүнгарт эсэн мэнд ирсэн билээ. Тэднийг Манжийн Тэнгэр тэтгэгч хаан угтан аваад Харшаар, Ховог сайр, Гүр хар ус, Булган голд тараан нутаглуулжээ. Өнөөдөр Монгол Улсад тэдний удам угсаа Ховд аймгийн Булган сумын харьяат 15 000 торгууд, хошууд бий

Тэр жил дулаан болж Ижил мөрний ус хөлдсөнгүй тул баруун эргийн 23 мянган өрх Халимгууд нүүдэлд нэгдэж чадалгүй үлдэж, Увш хаан харъяат 33 мянган өрхийн 170 орчим мянган торгууд, хошууд дорно зүгт нүүжээ.

1923 онд Ардын Засгийн газраас Ижил мөрний орчим өлсгөлөнд нэрвэгдсэн торгуудын аймгийг нүүлгэн авах санал гаргаж, Оросоос тусгай төлөөлөгч ирж энэ асуудлаар хэлэлцэж байсан ч хэрэгжээгүй ба харин Монголын Ардын засгийн газраас хүнсний тусламж үзүүлсэн байна. Ижил орчим 1920-иод он, 1932-1933 онд болсон өлсгөлөнгөөр 10 шахам сая хүн үхсэн байдаг.

Гэвч бүр их гай зовлон ахиад тохиосон бөгөөд Сталинградын тулалдааны үеэр Германы арми Халимгийн найман улусын тавынх нь газар нутгийг бүрэн, гурвынх нь газар нутгийн ихэнхийг мэдэлдээ авсан юм. Гэвч Сталинградад бутниргүүлсэн билээ. Үүний дараа 1943 онд Зөвлөлтийн Ардын Комиссаруудын Газрын Зөвлөлөөс 1432/425 дугаартай “Халимагийн Автономит улсын иргэд, Халимгуудыг нүүлгэн шилжүүлэх” тухай маш нууц тогтоол гаргажээ.

Тогтоолын дагуу 1943 оны 12 дугаар сарын 28-29-нд «Улусы» нэртэй операц явуулж, Дотоод яамны цэргийн хүчээр ганцхан шөнийн дотор 93 мянга гаруй хүнийг Сибирьт илгээжээ. Халимгуудыг цөлөөд газар нутгийг нь Астраханий тойрогт нэгтгэж, 120 гаруй мянган толгой амины мал үлдсэнийг Украйн болон зэргэлдээх тойргуудад тараан өгчээ. 1944 оны турш бусад мужуудад байсан Халимгуудыг олж цөллөгт явуулжээ. Нийтдээ 100 гаруй мянган Халимаг иргэний өвлийн ид хүйтэнд ачааны дулуулгагүй вагонаар Сибирь болон алс бүс нутгуудад цөлсөн байна..

Цөлөгдөгчийн талаас илүүг Сибирийн хамгийн хүйтэн хязгаар Тюмены тойргийн умард хязгаар, Ямало-Ненецкийн болон Ханты-Мансийскийн район,Тобольскийн умардад аваачжээ.

Зөвлөлтийн армид байлдаж байсан Халимагуудыг фронтоос татаж, Широковскийн усан цахилгаан станцын барилгын хүнд хүчир ажилд зүтгүүлжээ. Тэдний эхнэр хүүхэд халимаг бус үндэстэн байсан ч хамт цөлөгдөн хэлмэгдсэн байдаг.

Зөвлөлт даяар амьдарч байсан бүх халимагуудыг бүртгэж цөлсөнд Киргизийн харъяат Сарт Халимгууд, Казахстаны халимгуудыг ч хамруулсныг нутгийн засаг захиргааны хүсэлтээр шалгаж, дөнгөж 49 дайчныг хожим суллажээ.

Цөллөгийн замд томчууд нь модон вагоны сиймхийг биеэрээ хааж, осгож үхвэл вагоны хаалгаар хаяж явсаар цөллөгийн газар хүргээд байр сууцгүй цасан далайд хаясан байдаг. Цас хонхойлж, хөгшид нь хүүхдүүдээ амьсгаагаараа дулаацуулахын тулд тойрч суугаад шөнөдөө хөлдөж үхсэн байдаг байжээ. Энэ аймшигт цөллөг зөвхөн Халимгуудыг ч дайраагүй, Татар, Чечень, Ингуш, Балти орчмынхон, Турк, Польш, Грек, Ижил мөрний Германууд зэрэг нийт 7,5 сая хүн хамрагдсан юм.

И.Сталиныг үхсний дараах “Хрущевын дулаарлын үед” 1957 онд Халимагийн автономит улсыг дахин байгуулахад 18 158 өрхийн 72 665 хүн буюу 1939 оны тооллогоор бүртгэгдсэн Халимаг хүн амын дөнгөж хагас нь эх нутагтаа буцаж иржээ.

Эдний нэг нь Цагаанзам гуайн эцэг Окнагийн гэр бүл байсан юм. Тэр буцах замд төрсөн тул Цагаанзам гэдэг нэр хайрлажээ.

Тэр Цагаан замын ерөөл Таны гэрт очих болно…

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6