Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Дөрвөн хороог хуваалаа
Image
Д.Одбаярыг даргын ажлаас нь чөлөөллөө, одоо Цэцээс зайлуулъя
Image
В.Путины амбиц, Х.Баттулгын мөрөөдөл
Image
Тариаланч С.Ганболдод Монгол Улсын хөдөлмөрийн баатар цол хүртээлээ
Image
Д.Одбаярыг Цэцийн даргаас чөлөөлж, гишүүнээр нь үлдээлээ
Image
Н.Цэрэнбат:Монгол Улс хүлэмжийн хийн ялгарлыг 14 хувиар бууруулах зорилтоо ахиулан 22.7 болгож өсгөлөө
Image
“Аялгуут намар” тоглолтоо үзээд “Амжилт академи”-д 50 хувийн хөнгөлөлттэй суралцаарай
Image
Цэцийн дарга Д.Одбаярыг чөлөөллөө
Image
ХАЧИРХАЛТАЙ, НО-ТОЙ ТОМИЛГОО
Image
Харилцан ойлголцлын санамж бичиг байгууллаа
Image
ЭЗБХ:Шатлан дэвших зарчимд үндэслэсэн УИХ-ын даргын саналуудыг дэмжлээ
Image
Стандартад зааснаас 8.8-117 дахин их хүхрийн агууламжтай дизель түлш борлуулагдаж байна
Image
Теннис: Монгол охин 6 мянган ам.доллараар шагнуулав
Image
Волейболын тэмцээн зохион байгуулагдлаа
Image
Монголчууд дэлхийн шилдэг боллоо
Image
СУРВАЛЖИЛГА: Итгэл нь сацрах ээжийн “маргаашид үргэлжлэх зургаан зүрх”
Image
"ШИНЭ ХОВД" Хөрөнгө оруулалт-Хөгжлийн II чуулган 11 сарын 23 нд Ховд аймагт болно
Image
Д.Түмэнжаргал пауэрлифтингийн дэлхийн хошой аварга болов
Image
Гаалийн хяналтын талбайнууд ачилтаа зогсоох шаардлагатай байна гэлээ
Image
УНТЭ эрхтэн шилжүүлэн суулгуулсан иргэдийг дархлааны эмээр шуурхай хангаж эхэллээ
Image
ХХҮЕГ-ын дарга Б.Нямдавааг АТГ-аас өчигдөр саатуулжээ
Image
МАН-ын генсек Д.Амарбаясгаланг АТГ-т шалгаж байна
Image
Долоон хүн нас барсан осолд холбогдох хэргийг прокурорт буцаалаа
Image
Хоёр байнгын хороо хуралдаж, томилгоо хэлэлцэнэ
Image
Зэвсэгт хүчнийхэн нефтийн үйлдвэрийн тусгай зориулалтын замаа хүлээлгэн өглөө
Image
Олон улсын гэрээ, хэлэлцээрүүдийг соёрхон баталж, тогтоолын төслүүдийг хэлэлцэж дэмжлээ
Image
“Агаар, орчны бохирдлын эсрэг хүчээ нэгтгэе” сайн үйлсийн аянг өнөөдрөөс эхлүүллээ
Image
Үндсэн хуулийн цэц хаалттай хуралдаж, Д.Одбаярыг чөлөөлөх асуудлыг хэлэлцэнэ
Image
Чуулганы нэгдсэн хуралдаан 10.00 цагт эхэлнэ
Image
12 давхараас унаж амиа алдсан охины халааснаас "хачирхалтай" гэрээслэл олджээ
Image
Насан туршийн боловсролын төвийн сургалтууд амжилттай явагдаж байна
Image
ХУД-ИЙН 12 ДУГААР ХОРООНД “ХҮҮХДИЙН ЭМНЭЛЭГ” НЭЭЛТЭЭ ХИЙЛЭЭ
Image
Чанарын менежментийн тогтолцооны баталгаажилтын II шатны аудит явагдаж байна
Image
Халх гол суманд шинээр 11 барилга байгууламж баригджээ
Image
Энэ өвлийн цаг агаарын урьдчилсан төлөв
Image
"Агаар орчны бохирдлын эсрэг хүчээ нэгтгэе" сайн үйлсийн аян эхэллээ
Image
201,425 ШИРХЭГ ХУВЬЦАА АРИЛЖЖЭЭ
Image
Цээл суманд 4,3 магнитутын хүчтэй газар хөдлөлт боллоо
Image
Швед дэх Монголчуудын аварга шалгаруулах шатрын тэмцээн 10 дахь жилдээ амжилттай боллоо
Image
Төв аймгийн иргэд М.Энхболдыг АТГ-т шалгуулахаар өглөө
Image
Тавантолгой Гашуун сухайтын замд Цагаан хаданд жолооч нар жагсаж эхэллээ
Image
МАН 100 жилийн ойгоо тэмдэглэж чадах уу
Image
Сурагчдад сонин тараасан сургуулийн захирал, багш нарт хариуцлага тооцжээ
Image
Энэ сарын 26,27-нд хилийн боомтууд ажиллахгүй
Image
Говь-Алтай аймагт 4.3 магнитутын хүчтэй газар хөдөлжээ
Image
Хуурамч эртний эдлэл зарж байсан БНХАУ-ын иргэдийг илрүүлжээ
Image
Эдийн засгийн байнгын хороо дөрвөн асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэлээ
Image
Даян дэлхийн ногоон хөгжлийн байгууллагын ерөнхий захирлыг хүлээн авч уулзлаа
Image
ТӨВ, ОРОН НУТГИЙН ОНЦГОЙ БАЙДЛЫН БАЙГУУЛЛАГУУДЫН ҮЗЛЭГ, ШАЛГАЛТ ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
ЦЕГ: БНХАУ-ын иргэд эртний эдлэл хилээр гаргахыг завджээ
Image
ХӨНДӨГДӨӨГҮЙ СЭДЭВ: Монгол хүнд амьдрал БЭЛЭГЛЭХ ХУУЛЬ
Image
Ам.долларын ханшийн өсөлт ХӨӨС тул УДАХГҮЙ БУУНА
Image
GTIME Болон бусад сүлжээний бизнесд элсэхгүй байхыг анхааруулж байна
Image
Болзооны үед асуух 30 хөгжилтэй асуулт
Image
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ: ДӨРВӨН ХҮҮХЭД ТӨРҮҮЛСЭН ЭХ 44 НАСТАЙДАА ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО
Image
“Цасан гоо ба долоон одой” сонгодог бүжгэн жүжгийг тоголно
Image
ОХУ-аас 1кг давсыг 61500 төгрөгөөр авахаар болжээ
Image
ЦАГ УУРЧИД: Сүүлийн 100 жилийн хугацаан дахь хамгийн хүйтэн өвөл болно
Image
108 удаа мөргөж эхлэхээр шийдсэн бол заавал уншаарай
Image
Улсын аварга Ч.Санжаадамба залуу бөхийг гэмтээжээ
Image
Самсунг хоёр хуваагдаж магадгүй боллоо
Image
“ХОНГИЛ”-ЫН ХҮН Н.АЛТАНХУЯГ ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХИЙГ БАЗАЖ, “ЗОДООНЧ” ТУСЛАХАА “САН-ФРАНЦИСКО”-РУУ ИЛГЭЭНЭ
Image
Швайнштайгер зодгоо тайлна
Image
Монгол охин Jade luv нэрээр дэлхийд алдартай
Image
О.Оюунцэцэг: Австрали нөхрөө "Тэнгэрийн бэлэг" хэмээн магтав
Image
ТАНЫГ НЭВТ ШУВТ ХЭЛЭХ “АМЕРИК ЗУРХАЙ”
Image
21 жилийн турш гэртээ хэнийг ч оруулаагүй эмгэнийд гэнэт ортол..
Image
Ц.Элбэгдорж: Ойрын хугацаанд Улаанбаатар хотод маш хүчтэй газар хөдлөлт болох хандлага байна...
Image
Илбэ үзүүлнэ гээд хүн алсан уу......./бичлэг/
Image
НЭВТРҮҮЛЭГЧ Д.ОДЗАЯА: “НОМИН”, “PC MALL” ЗЭРЭГ КОМПАНИУД “BLACK FRIDAY” НЭРИЙН ДООР ИРГЭДИЙГ ХУУРЧ БАЙНА
Image
Даатгалаа ондоо багтаж төлөхгүй бол 2 дахин илүүг төлнө
Image
АЖ Ц.Чимэдцэеэ: Тэр хүнийг салаад явсны дараа гэрээ цэмбийтэл цэвэрлэчихсэн мэт сайхан санагдсан
Image
Аргалын утаа 300-аад нянг УСТГАХ ЧАДВАРТАЙГ Японы эрдэмтэд судалж тогтоожээ
Image
Өлсөхгүйгээр турж болох эрүүл хооллолтын 60 шилдэг санаа /Фото/
Image
Намаар талцах явдлыг Ховд аймгийн удирдлага таслан зогсоолоо
Image
Залуухан багш­тайгаа хий­сэн секс +18
Image
ЭГЧ ДҮҮ 2-ИЙГ ЭЭЛЖЛЭН ЭДЭЛСЭН НЬ /+18/
Image
Оюутны 70-н файл нь үүссэн байна
Image
ЧИНГИС ХААНЫ ОНГОН ОЛДОЖ ДЭЛХИЙ НИЙТИЙГ ШУУГИУЛЖ БАЙНА
Image
НИСЭХ ГЭЖ БУЙ ШУВУУХАЙН ДАЛАВЧИЙГ ТАС ТАЙРЧ, ДЭЛБЭЭЛЭХ ГЭЖ БАЙГАА ЦЭЦГИЙН ҮНДСИЙГ СУГА ТАТАХ МЭТ УВАЙГҮЙ ЭРЭЭ ЦЭЭРГҮЙ ААШЛАХАА БОЛИОЧ...
Image
Ц.ДАВААСҮРЭН: ОЮУТОЛГОЙН ЭРЧИМ ХҮЧИЙГ ДОТООДДОО ХАНГАХ ТҮҮХЭН ШИЙДВЭР ГАРГАЛАА
Image
40 мянгатад байрлах өргөтгөлийн барилгыг албадан нураалаа
Image
БАЯНЗҮРХЧҮҮД ЭНЭ БЯМБА ГАРИГТ ШАРИЛЖ, ХӨЛ ГАЗРЫН УРГАМЛЫН ИХ ЦЭВЭРЛЭГЭЭТЭЙ
Image
ИРГЭДИЙН ГАЗРЫГ ҮНЭГҮЙТҮҮЛЖ БАЙНА
Image
Байтагт мөнхөрсөн баатруудын “МАШ НУУЦ” түүх
Image
Нүхэнд унасан 6 настай хүүг аврах ажиллагаа амжилтгүй болжээ
Image
А.Одгэрэл: Монголд анх удаа төмсний нухашийг зах зээлд гаргалаа
Image
Сергей Лавров: Трампын баримталж буй бодлого Обамагийнхаас ялгаа алга.
Image
10 сарын 11-ний “Найман шарга” захын валютын ханшийн мэдээ
Image
Автобус Гандангийн хайрцаг биш
Image
Гуравхан сая монголчуудыг яаж амьдруулаад байгаа юм бэ?
Image
БАГШ НАР ЕСДҮГЭЭР САРЫН 3-НААС АЖИЛ ХАЯЛТ ЗАРЛАНА
Image
Агаарын бохирдлыг бууруулах хөтөлбөр 2021 он хүртэл хэрэгжинэ
Image
“АРАВТ” МОРИН ЦЭРГИЙН ОЛОН УЛСЫН УРАЛДААН ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
УЛСЫН ХАРЦАГА Б.БАТ-ӨЛЗИЙН ДАВААНЫ МӨНГИЙГ ХУРААЖЭЭ
Image
Алтны төлөө нэгнийгээ хөнөөсөн хэргийг прокурорт шилжүүлэв
Image
Барилгын салбарынханд үнэнийг дэлгэх “бяр” дутав
Image
Б.Батхуяг: Сонгуулийн хороод хэтэрхий нэг талыг барьсан шийдвэр гаргаж байна
Image
ТОКИОД 14 ХОНОХОД СААРАЛ БОЛСОН ШҮҮЛТҮҮР УЛААНБААТАРТ НЭГ ХОНОГТ ТАС ХАР БОЛЖ ЭВДЭРЧЭЭ
Image
Агаарын бохирдлоос болж 81 нислэг хойшилжээ
Image
НИТХ-ын Тэргүүлэгчид цаг үеийн асуудлаар хуралдав
Image
"Хар Сарнай" Амараагийн хуучраагүй стиль
Image
Замын түгжрэлийг бууруулахад нийтийн тээврийн чанар хүртээмжийг сайжруулах хэрэгтэй гэв
Image
Жүжигчин Н.Онон: Анхнаасаа жүжигчдийг яах гэж оруулдаг юм бэ
Image
Сербийн алдарт теннисчин Жокович гэртээ харилаа
Image
Хотын удирдлагууд нийслэлийн шав тавьсан газарт хүндэтгэл үзүүллээ
Image
71 НАСТАЙ ЭМЭЭ ЖИРЭМСЭН БОЛЖЭЭ
Image
ЗЭЭЛТЭЙ БОЛ ТҮРЭЭСИЙН ОРОН СУУЦАНД ХАМРАГДАХ БОЛОМЖГҮЙ
Image
САРЛАГЧДЫН ЗӨВЛӨЛГӨӨНИЙГ ТАВАН ЖИЛ ТУТАМД ЗОХИОН БАЙГУУЛНА
Image
БРУКЛИН БЕКХЕМ ШИНЭ НАЙЗ БҮСГҮЙТЭЙ БОЛЖЭЭ
Image
Image

Уул уурхайн том төслүүд Монгол Улсад юу үлдээв?

Төсвийн тухай болон Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2018-2019 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийг УИХ өнгөрсөн долоо хоногт баталсан. Төсөв бүрдүүлэхэд уул уурхайн салбар голлох байр суурь эзэлсэн хэвээр л байна. Нэг ёсондоо төсвийн амин тариа нь энэ салбар болсоор нэлээд олон жилийг үдлээ.
 
Байгалийн шавхагддаг нөөцийг ашиглаж байгаа энэ салбараас орсон орлогыг Монгол Улс хормойгоо нөхөх “стайл”-аар хэр удаан жил ашиглах вэ. 100, 150 жилийн дараа газрын доорх баялаг Монгол Улсыг ийм маягаар тэжээсээр байх уу.
 
Ийм асуулт яг одоо хариултаа эрэн, түүнд хариулах төр засгийнхан үл мэдэгч царайлан амлалтандаа хүлэгдэн гал алдахгүйг хичээн “сампин цохиж” сууна.
 
Байгалийн баялгаа ашиглаж байгаа улс оронд зайлшгүй хэрэгтэй зүйл бол засаглал бий болгох явдал. Шавхагддаг нөөц баялгийг ашиглаж гэмээнэ хэзээ хойно ч, баялаг нь дууссан ч ашиг нь ард түмэн, улс орноо тэжээж байдаг тогтолцоог бий болгохыг товчхоноор байгалийн баялгийн засаглал гэж үздэг ажээ. Тэгвэл энэ засаглал манай улсад бүрдсэн үү. Манай улсын уул уурхайн салбарын өмнө тулгамдаад байгаа гол асуудал бол энэ.
 
Ховд, Увс, Дорнод, Баянхонгорт хаана ч бай, газрын доорх баялаг алт, зэс, нүүрс, жонш, газрын тосны хайгуул, олборлолт хийлээ гэхэд тухайн нутаг оронд юу үлдэх вэ, Монгол Улсад ямар хөрөнгө оруулалт болох вэ, тэр нь урт удаан жил үргэлжлэх үү, бидний үр хойч газар шорооныхоо баялгийн хувийг хүртэх үү. Ийм л асуулт нийт монголчуудын толгойны өвчин болсоор байгаа билээ. Үүнд хариулах товч хариулт бол байгалийн баялгийн засаглал манай улсад бий болсон эсэхийг л мэдэхэд болно.
 
Үүнийг мэдэхийн тулд Монгол Улсад хэрэгжиж буй стратегийн томоохон ордуудын төслийн жишээг авч үзье. Монголын саалийн үнээ “Оюутолгой”. Монгол Улсын хамгийн том зэс, алтны компани бөгөөд Монгол улсын Засгийн газар, “Туркойз Хилл Ресурс” болон “Рио Тинто” компани хоорондын стратегийн түншлэл. Энэ ком­панийн хөрөнгө оруу­лал­тын ачаар 2011 онд гэхэд Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт хамгийн дээд цэг­тээ гэгддэг 17 хувьд хүр­сэн түүхтэй. Тэгвэл “Таван­толгой” коксжих нүүрсний нөөцөөрөө дэлхийд тэргүүлэх томоо­хон ордуудын нэгээр нэрлэсэн байдаг. Нөөцийн хувьд 7.4 тэрбум тонн нүүрсний нөөцтэй бөгөөд үүний 1.4 тэрбум нь коксжих, үлдсэн нь эрчим хүчний нүүрс гэж үздэг. Тус ордыг төрийн өмчит “Эрдэнэс Тавантолгой” компани өнгөрсөн онд 4.2 сая тонн нүүрс экспортолсон бол энэ он гарсаар 4.5 сая тонн нүүрс экспортлоод байна.
 
Тэгвэл ашигт малт­ма­лын дараагийн томоохон төсөл болох газрын тос­ны тухайд онцлох орд бол Дорнод аймаг дахь Тосон уул XIX, Тамсаг XXI талбай. 2005 онд БНХАУ-ын төрийн  100 хувийн хөрөнгө оруулалт­тай  “Петрочайна  Дачин Тамсаг” компани Монгол Улсын Засгийн газраас Америкийн “Соко ин­тер­­нешнл” ком­панитай бай­­гуулсан бү­тээгдэхүүн ху­ваах гэрээ­­ний эрх үүргийг шил­жүүлэн авснаар Дорнод айм­гийн Матад, Халхгол сумдад газрын тос ол­бор­лох үйл ажиллагаа эх­лүүл­сэн билээ. “Соко интернешнл” компанийн үеэс буюу 1998 оноос хойш тус орд газраас дөр­­вөн сая орчим тонн газрын тос экспортолж, Монгол Улсын төсвийг бүр­дүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулж буй талаар Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат өнгөрсөн есдүгээр сард тус компанид ажиллах үеэр мэдэгдэж байв. Энэ онд гэхэд нэг сая 300 мянган тонн түүхий тос олбор­лож, экспортлох төлөвлөгөөтэй ажиллаж байгааг ч дуулгасан.
 
Ямартаа  ч тэд Монгол Улсын төсөвт тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулж байна. Харин түүнийг нь манай төр засаг алсыг харсан, стратегийн төлөвлөлттэй үр ашигтай бүтээн байгуулалт болгож чадаж байгаа эсэхийг одоо харъя. Монголын хамгийн том зэс, алтны компани “Оюутолгой”, коксжих нүүрсээрээ дэлхийд тэргүүлж буй “Тавантолгой”, газрын тосны өмнөө барьдаг ганц “Петрочайна дачин тамсаг” компани Монголд юу үлдээв. Тухайн орон нутгийн иргэдийг ажлын байраар хангасан, бараа ажил үйлчилгээ худалдан авсан, сургууль цэцэрлэг барихад хөрөнгө оруулсан гээд хийсэн ажлуудаа эдгээр компани уртаар дараалал үүсгэх байх. Гэхдээ энэ нь байгалийн баялгийн засаглал биш юм.
 
“Петрочайна дачин тамсаг” компани гэхэд Тосон уул XIX, Тамсаг XXI талбайн нөөцийг ашиглаад Монголоос гарсны дараа Дорнодоос газрын тос ашигласны үр шимийг Дорнодынхон хийгээд Монгол даяар дахиад хэдэн арван жил хүртэх боломжийг л хэлж буй юм.
 
Олон улсад уул уур­хайн салбараас олсон орлогоороо сан байгуулаад ирээдүйн үр шим болгон ард түмэндээ өгөөж өгдөг сонгодог жи­шээ үйлчилж байна. Норвеги, Азербайджан улс гэхэд газрын тосноос олсон ашгаараа тусгай сан байгуулсныг олон улсад онцолж байна. “Бороо гоулд” компани гэхэд Киргызэд том нуурын дэргэд алт олборлож буйгийнхаа хувьд тухайн бүсийг дэмжих санд орлогынхоо нэг хувийг төвлөрүүлдэг ажээ. Эдгээр нь тухайн байгалийн баялгийн нөөц шавхагдлаа гэхэд ард түмнээ үеийн үед тэжээх зөв засаг­лал бий болдгийн жишээ.
 
Монгол Улсад өнөөг хүртэл уул уурхайгаас олсон орлогоор бий болгосон үлгэр жишээ сан хөмрөг алга. Нам, хөдөлгөөний амлалтад дулдуйдаж эх орны хишиг гээчийг ард түмэнд өгөхөөр байгуулсан Эрдэнэс Тавантолгойн 1072 хувьцааг нэрлэж болно. Харамсалтай нь энэ нь сайн жишээ болж чадалгүй, үхмэл байдалд ороод буй.
 
Өмнөговь, Дорноговь аймгийн албаны хүмүүс “Манай нутагт том орд илэрч газрын доорх баялгийг олон жил гадагшаа зөөлөө. Баялаг хэзээ нэгэн цагт дуусна. Нэг ордоос томоохон үр шим бий болсон байх ёстой. Гэвч алсыг харсан бодлого одоо хүртэл хэрэгжихгүй байна. Бид үүний горыг биеэрээ амсч байгаа хүмүүс. Цаашид энэ асуудалд анхаарлаа хандуулж, байгалийн баялгийн зөв засаглалыг бий болгох ёстой” хэмээн Байгалийн баялгийн засаглалын хүрээлэнгийн саяхны нэгэн сургалтын үеэр онцолж байлаа.
 
Нээрээ л тэд уул уур­хайн хөлд хамгийн ихээр талхлагдаж буй бүс нутгийн ард иргэд. Баялгаа ашиглаж хөгждөг амлалт биеллээ олсон бол өнөөдөр тэд арай өөрийг хэлэх байсан биз ээ.
 
Монгол Улс байгалийн баялгаа ашиглаж эхэлсэн өнгөрсөн жилүүдэд доройтож мөхсөн газар шороо, ширгэсэн гол мөрөнтэй, авлигад идэгдсэн дарга даамлуудтай л үлджээ.
 
Б.Энхзаяа
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6