Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
ЭЕШ-ын дүнг шууд мэдээлнэ
Image
ОХУ-аас Алтанбулаг боомтоор ирэх иргэдийн анхааралд
Image
ЭЕШ-ийн дүн оноог хэрхэн тооцдог вэ?
Image
Япон улсаас 263 иргэн эх орондоо ирэв
Image
БНАСАУ-ын дипломат: АНУ-тай хэлэлцээ хийх шаардлага байхгүй
Image
Нийслэлд 24-26 хэм дулаан байна
Image
Үс засуулбал өлзийтэй сайн хэмээжээ
Image
Б.Янжмаа: Япон улсад баасан гарагт COVID-19-ийн 250 шинэ тохиолдол бүртгэгдлээ
Image
Д.Нарангэрэл: Сүүлийн 18 хоногт дэлхийн хэмжээнд гурван сая хүн COVID-19-өөр өвчилжээ
Image
Д.Нямхүү: 557 хүний шинжилгээнд коронавирусийн халдвар илрээгүй. Өнөөдөр дөрвөн хүн эдгэрлээ
Image
Монгол Улс хамгийн хямд мобайл дататай орнуудын 23 дугаарт жагсаж байна
Image
АНУ-д хоолой боох үйлдлийг дүрсэлж зургаа авхуулсан цагдаа нар ажлаасаа халагджээ
Image
COVID-19: Соёл, урлагийн байгууллагуудыг бэлэн мөнгөөр үйлчлэхгүй байхыг зөвлөлөө
Image
Стресс амьдралыг утга учиртай болгодог
Image
"Яараад яахав дээ" аянд залуус нэгдэж байна
Image
Нарны тосыг гэрээсээ гараагүй үед ч түрхэх хэрэгтэй
Image
Бөхийн холбооноос мэдэгдэл гаргажээ
Image
Холимог тулааны аварга Хабибын аав "COVID-19"-ийн дараах хүндрэлээр нас баржээ
Image
Хөл хорио хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд сэтгэл зүйн хямрал үүсгэж байна
Image
Насан туршийн Ерөнхийлөгч Путин
Image
Монгол, Хятадын хил дээр “Ногоон гарц”-ын түр журмыг хэрэгжүүлнэ
Image
Америкт нэг хоногийн дотор 54 мянган хүн коронавирусийн халдвар авчээ
Image
Үерийн аюулаас сэрэмжлүүлж байна
Image
Гэрээ хэлцэл байгуулахад сайн хэмээжээ
Image
Өдөртөө 24-26 хэм дулаан байна
Image
Улс, нийслэлийн төсвөөр хэрэгжиж буй төсөл арга хэмжээ, бүтээн байгуулалтын ажлын явцыг хэлэлцлээ
Image
Баянбүрдийн тойргийн замыг Баасан, Бямба, Ням гарагийн орой хэсэгчилэн хаана
Image
Сайжруулсан түлшний нөөцлөлт хадгалалтын явцын мэдээллийг сонслоо
Image
Баяр наадмын бэлтгэл ажлыг шалгав
Image
БНХАУ-аас эх орондоо ирэх хүсэлт гаргасан 157 иргэнийг татан авч байна
Image
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад бараалхлаа
Image
Үндэсний үйлдвэрлэгч гарааны бизнесүүдийг дэмжих “Creative Retail Store” төслийн нээлт болно
Image
У.Хүрэлсүх: Монгол хэмээх улсын тулах хоёр баганын нэг нь Ардын нам гэвэл нөгөө нь Ардчилсан нам
Image
Ж.Цолмон: “КОВИД-19”-ийг мэргэжлийн өндөр ур чадвараар тогтоон барьж байна
Image
Өнөөдөр Замын-Үүдийн боомтоор 300 хүн ирнэ
Image
Прага хотын иргэд коронавирусийг үдэх ёслолд зориулан 515 метр урт хоолны ширээ засжээ
Image
АНУ-д буулгасан хөшөөнүүдийг хүлээж авах хүсэлтээ Испанийн хотууд илэрхийлжээ
Image
Нүүрсний салбар сэргэнэ, тэр үед бид бэлэн байх ёстой
Image
Д.Нарангэрэл: Apple компани АНУ дахь 46 салбар дэлгүүрээ түр хаахаар болжээ
Image
ЗАХИРАМЖ: Үйл ажиллагааг нь нээх үйлчилгээний газрууд
Image
О.Энхзаяа: Авто тээврийн шалган нэвтрүүлэх товчоод дахь эрүүл мэндийн хяналтын үйл ажиллагааг 7 сарын 1-нээс зогсоосон
Image
Д.Нямхүү: Өчигдөр 302 хүний сорьцод шинжилгээ хийхэд бүгдэд нь коронавирус илрээгүй
Image
Тангараг тавих, гэр бүрэхэд сайн хэмээжээ
Image
Ойрын өдрүүдэд ихэнх нутгаар үргэлжилсэн усархаг бороо орно
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар томилох саналыг УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцууллаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар томилох санал оруулах тухай албан бичиг хүргүүлэв
Image
Улсын Их Хурлын Байнгын хороодын бүрэлдэхүүнийг баталж, Улсын Их Хурлын дэд дарга нарыг сонголоо
Image
Ази, Номхон далайн бүс нутгийн Хуульчдын холбооны хурал цуцлагдлаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг нэр дэвшүүлэхээр зөвшилцөх саналыг өргөн барилаа
Image
Улиран сонгогдсон УИХ-ын дарга Г.Занданшатар Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад бараалхлаа
Image
Мобикомоос татгалзъя
Image
ТАНЫ ГАР УТСЫГ ТАГНАЖ БАЙГАА ЭСЭХИЙГ ХЭРХЭН МЭДЭХ ВЭ?
Image
Өргүй Монгол хөдөлгөөн "өр"-өө тэглэхийг шаардлаа
Image
Г.Эрхэмбаяр хамтлагийнхаа бүсгүйтэй хайр сэтгэлийн холбоотой болжээ
Image
Ц.Энхбаяр: С.Баярыг эргүүлэн тат, надад одоо айх зүйл байхгүй
Image
Б.Шижирбат "Авьяаслаг Америкчууд" шоунаас хасагдлаа
Image
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Батсүмбэрт ажиллана
Image
Хорхог бол Хор+Хог биш, Харин…
Image
Үсийг эрүүл болгох үс уналтын эсрэг жорууд хадгалаад аваарай
Image
Хүн дайраад осолын газраас зугтажээ
Image
Б.Бат-Энэрэл хүү 7 сарын 7-ны өдөр 7 цагт төрсөн
Image
ТӨВӨД ХҮМҮҮСИЙН УРТ НАСЛАДАГ НУУЦЫГ ЭРДЭМТЭД ИЛРҮҮЛЖЭЭ!
Image
Жүжигчин И.Одончимэг өдгөө 50 нас хүрч байгаа хэдий ч гэрлэх санал хүлээн авч олныг ангайлгав.
Image
Х.Баттулга: Эв нэгдлийг эрхэмлэсэн Ерөнхийлөгч байна
Image
Энэ зуны ээлжит одоор Б.Баярмаа тодров уу?
Image
Элчин сайд нарыг эгүүлэн татах тухай албан бичигт хариу өглөө
Image
Х.Баттулгын дараагийн зөвлөхөөр Д.Пүрэвдаваа томилогдох уу?
Image
Өнөөдөр ихэнх нутгаар бороотой
Image
Голомт банкны зэс картын эзэмшигчид Эх орноороо хөнгөлөлттэй аялах боломжтой
Image
Зөвхөн нийтийн галт тэргэнд харах боломжтой зүйлс /27 фото/
Image
С.Батцэцэг Хөдөлмөрийн баатар боллоо
Image
МУ-ын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга: Зөвлөхүүдээ томилоно
Image
Энэ гайхалтай тенүүдийг хэрхэн тавмдаг гээч Тень тавих 20 санаа
Image
Маск "Энэ миний наадам" хошин шог
Image
Түрийвчинд тань мөнгө тогтохгүй байгаа бол та эдгээрийг хэрэгжүүлээд үзээрэй
Image
УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалан Ц.Содномдоржид хаш цагаан хөөргөө бэлэглэлээ
Image
Дуучин бүсгүй тайзан дээр тогонд цохиулан нас баржээ
Image
Түймэрт явсан залуусаараа аархая
Image
Чингэлэгт даруулсан хүүхдийн биеийн байдал хүнд байна
Image
ТА ЯМАР РАШААН СУВИЛАЛД, ЯМАР ҮНЭЭР, ЯАЖ ЯВАХ ТУХАЙ ТАНИЛЦААРАЙ
Image
СУВИЛАГЧДЫН ЦАЛИН 127-183 МЯНГАН ТӨГРӨГӨӨР НЭМЭГДЭВ
Image
МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА МЭНДЧИЛГЭЭ ДЭВШҮҮЛЛЭЭ
Image
ЭТТ: Дансаа нээлгээгүй бол и-баримт аппликэйшнээр ногдлоо авна
Image
Хяналт шалгалтанд 49 объект хамруулж, 386 зөрчил илрүүлжээ
Image
Авлигад идэгдсэн эмнэлэгүүд
Image
СТА тэмдгийг СУИС-ийн РОМБО болговол ТААРНА
Image
АН-ААС ЕРӨНХИЙ САЙДАД ШААРДЛАГА ХҮРГҮҮЛЛЭЭ
Image
Транс Сибирийн төмөр зам дээр гүүр нурсан шалтгааныг шалгаж эхэлжээ
Image
СҮХБААТАР СУМАНД МОНГОЛЫН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ХОЛБООНЫ САЛБАР ЗӨВЛӨЛ БАЙГУУЛАГДЛАА
Image
Нохойндоо 8 ширхэг iPhone 7 авч өгчээ
Image
Үхрийн булууны ид шид та алмайрах болно / Хадгалаад аваарай
Image
Орон нутгийн сонгуулийн сурталчилгаа ирэх сарын 1-нд эхэлнэ
Image
Гэрт нь нэвтэрсэн хоёр хулгайчийг 5 өдөр хүчирхийлжээ
Image
Жүжигчин Төөтөө Г.Угалзцэцэг нар гар барилдав
Image
ДАШТ: II ШАТНЫ ТОГЛОЛТУУД ЭХЭЛЛЭЭ
Image
КАНАДЫН ЗАЛУУ ХОККЕЙЧДЫГ ТЭЭВЭРЛЭЖ ЯВСАН АВТОБУС ОСОЛДСОНЫ УЛМААС 15 ХҮН АМИА АЛДЖЭЭ
Image
ОРОН НУТАГТ АЛТ СОРЬЦЛОХ, ХУДАЛДАН АВАХ НЭГ ЦЭГИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭТЭЙ БОЛНО
Image
Жүжигчин Ц. Төмөрхуяг МУГЖ цолоор энгэрээ мялаана.
Image
Өнөөдрийн хуралдаанаар 10 асуудал хэлэлцэнэ
Image
БНХАУ-ын Шенянь хот Улаанбаатар хоттой найрамдалт харилцаа тогтооно
Image
Ж.Мөнхбат: Монгол Улс хөрөнгө оруулалтын хамгийн таатай орон болох боломж, гарц байна
Image
Хорт хавдараас урьдчилан сэргийлдэг хүнсний ногоо
Image
Сонгууль угтсан жүжиг
Image
Ш.АЛТАНТУЯАГИЙН АМИЙГ ХӨНӨӨСӨН ЭТГЭЭДИЙН АСУУДЛААР ХЭЛЭЛЦЭНЭ
Image
ТУЛААНЧ Х.АМАРТҮВШИН АНУ-Д ЯЛАЛТ БАЙГУУЛАВ
Image
Замын-Үүд сумын иргэдийн амьдралыг “улаан бөглөөт” архи улам доройтуулж байна
Image
“Коронавирусгүй” Туркменистан улс ДЭМБ-ын төлөөлөгчдийг нутагтаа нэвтрүүлэхээр болжээ
Image
АЙЛЫН ГЭР ШАТАЖ 5,9 НАСТАЙ ХҮҮХДҮҮД АМИА АЛДСАН АЙМШИГТ ЯВДАЛ БОЛЛОО
Image
"МОНГОЛ АЛТ" ХК НОГДОЛ АШИГ ТАРААНА
Image
Эрэгтэй багш нар “сурагч охидоо”илж таалдаг гэв
Image
Image

Уул уурхайн том төслүүд Монгол Улсад юу үлдээв?

Төсвийн тухай болон Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2018-2019 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийг УИХ өнгөрсөн долоо хоногт баталсан. Төсөв бүрдүүлэхэд уул уурхайн салбар голлох байр суурь эзэлсэн хэвээр л байна. Нэг ёсондоо төсвийн амин тариа нь энэ салбар болсоор нэлээд олон жилийг үдлээ.
 
Байгалийн шавхагддаг нөөцийг ашиглаж байгаа энэ салбараас орсон орлогыг Монгол Улс хормойгоо нөхөх “стайл”-аар хэр удаан жил ашиглах вэ. 100, 150 жилийн дараа газрын доорх баялаг Монгол Улсыг ийм маягаар тэжээсээр байх уу.
 
Ийм асуулт яг одоо хариултаа эрэн, түүнд хариулах төр засгийнхан үл мэдэгч царайлан амлалтандаа хүлэгдэн гал алдахгүйг хичээн “сампин цохиж” сууна.
 
Байгалийн баялгаа ашиглаж байгаа улс оронд зайлшгүй хэрэгтэй зүйл бол засаглал бий болгох явдал. Шавхагддаг нөөц баялгийг ашиглаж гэмээнэ хэзээ хойно ч, баялаг нь дууссан ч ашиг нь ард түмэн, улс орноо тэжээж байдаг тогтолцоог бий болгохыг товчхоноор байгалийн баялгийн засаглал гэж үздэг ажээ. Тэгвэл энэ засаглал манай улсад бүрдсэн үү. Манай улсын уул уурхайн салбарын өмнө тулгамдаад байгаа гол асуудал бол энэ.
 
Ховд, Увс, Дорнод, Баянхонгорт хаана ч бай, газрын доорх баялаг алт, зэс, нүүрс, жонш, газрын тосны хайгуул, олборлолт хийлээ гэхэд тухайн нутаг оронд юу үлдэх вэ, Монгол Улсад ямар хөрөнгө оруулалт болох вэ, тэр нь урт удаан жил үргэлжлэх үү, бидний үр хойч газар шорооныхоо баялгийн хувийг хүртэх үү. Ийм л асуулт нийт монголчуудын толгойны өвчин болсоор байгаа билээ. Үүнд хариулах товч хариулт бол байгалийн баялгийн засаглал манай улсад бий болсон эсэхийг л мэдэхэд болно.
 
Үүнийг мэдэхийн тулд Монгол Улсад хэрэгжиж буй стратегийн томоохон ордуудын төслийн жишээг авч үзье. Монголын саалийн үнээ “Оюутолгой”. Монгол Улсын хамгийн том зэс, алтны компани бөгөөд Монгол улсын Засгийн газар, “Туркойз Хилл Ресурс” болон “Рио Тинто” компани хоорондын стратегийн түншлэл. Энэ ком­панийн хөрөнгө оруу­лал­тын ачаар 2011 онд гэхэд Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлт хамгийн дээд цэг­тээ гэгддэг 17 хувьд хүр­сэн түүхтэй. Тэгвэл “Таван­толгой” коксжих нүүрсний нөөцөөрөө дэлхийд тэргүүлэх томоо­хон ордуудын нэгээр нэрлэсэн байдаг. Нөөцийн хувьд 7.4 тэрбум тонн нүүрсний нөөцтэй бөгөөд үүний 1.4 тэрбум нь коксжих, үлдсэн нь эрчим хүчний нүүрс гэж үздэг. Тус ордыг төрийн өмчит “Эрдэнэс Тавантолгой” компани өнгөрсөн онд 4.2 сая тонн нүүрс экспортолсон бол энэ он гарсаар 4.5 сая тонн нүүрс экспортлоод байна.
 
Тэгвэл ашигт малт­ма­лын дараагийн томоохон төсөл болох газрын тос­ны тухайд онцлох орд бол Дорнод аймаг дахь Тосон уул XIX, Тамсаг XXI талбай. 2005 онд БНХАУ-ын төрийн  100 хувийн хөрөнгө оруулалт­тай  “Петрочайна  Дачин Тамсаг” компани Монгол Улсын Засгийн газраас Америкийн “Соко ин­тер­­нешнл” ком­панитай бай­­гуулсан бү­тээгдэхүүн ху­ваах гэрээ­­ний эрх үүргийг шил­жүүлэн авснаар Дорнод айм­гийн Матад, Халхгол сумдад газрын тос ол­бор­лох үйл ажиллагаа эх­лүүл­сэн билээ. “Соко интернешнл” компанийн үеэс буюу 1998 оноос хойш тус орд газраас дөр­­вөн сая орчим тонн газрын тос экспортолж, Монгол Улсын төсвийг бүр­дүүлэхэд ихээхэн хувь нэмэр оруулж буй талаар Ерөнхий сайд Ж.Эрдэнэбат өнгөрсөн есдүгээр сард тус компанид ажиллах үеэр мэдэгдэж байв. Энэ онд гэхэд нэг сая 300 мянган тонн түүхий тос олбор­лож, экспортлох төлөвлөгөөтэй ажиллаж байгааг ч дуулгасан.
 
Ямартаа  ч тэд Монгол Улсын төсөвт тодорхой хэмжээний хөрөнгө оруулж байна. Харин түүнийг нь манай төр засаг алсыг харсан, стратегийн төлөвлөлттэй үр ашигтай бүтээн байгуулалт болгож чадаж байгаа эсэхийг одоо харъя. Монголын хамгийн том зэс, алтны компани “Оюутолгой”, коксжих нүүрсээрээ дэлхийд тэргүүлж буй “Тавантолгой”, газрын тосны өмнөө барьдаг ганц “Петрочайна дачин тамсаг” компани Монголд юу үлдээв. Тухайн орон нутгийн иргэдийг ажлын байраар хангасан, бараа ажил үйлчилгээ худалдан авсан, сургууль цэцэрлэг барихад хөрөнгө оруулсан гээд хийсэн ажлуудаа эдгээр компани уртаар дараалал үүсгэх байх. Гэхдээ энэ нь байгалийн баялгийн засаглал биш юм.
 
“Петрочайна дачин тамсаг” компани гэхэд Тосон уул XIX, Тамсаг XXI талбайн нөөцийг ашиглаад Монголоос гарсны дараа Дорнодоос газрын тос ашигласны үр шимийг Дорнодынхон хийгээд Монгол даяар дахиад хэдэн арван жил хүртэх боломжийг л хэлж буй юм.
 
Олон улсад уул уур­хайн салбараас олсон орлогоороо сан байгуулаад ирээдүйн үр шим болгон ард түмэндээ өгөөж өгдөг сонгодог жи­шээ үйлчилж байна. Норвеги, Азербайджан улс гэхэд газрын тосноос олсон ашгаараа тусгай сан байгуулсныг олон улсад онцолж байна. “Бороо гоулд” компани гэхэд Киргызэд том нуурын дэргэд алт олборлож буйгийнхаа хувьд тухайн бүсийг дэмжих санд орлогынхоо нэг хувийг төвлөрүүлдэг ажээ. Эдгээр нь тухайн байгалийн баялгийн нөөц шавхагдлаа гэхэд ард түмнээ үеийн үед тэжээх зөв засаг­лал бий болдгийн жишээ.
 
Монгол Улсад өнөөг хүртэл уул уурхайгаас олсон орлогоор бий болгосон үлгэр жишээ сан хөмрөг алга. Нам, хөдөлгөөний амлалтад дулдуйдаж эх орны хишиг гээчийг ард түмэнд өгөхөөр байгуулсан Эрдэнэс Тавантолгойн 1072 хувьцааг нэрлэж болно. Харамсалтай нь энэ нь сайн жишээ болж чадалгүй, үхмэл байдалд ороод буй.
 
Өмнөговь, Дорноговь аймгийн албаны хүмүүс “Манай нутагт том орд илэрч газрын доорх баялгийг олон жил гадагшаа зөөлөө. Баялаг хэзээ нэгэн цагт дуусна. Нэг ордоос томоохон үр шим бий болсон байх ёстой. Гэвч алсыг харсан бодлого одоо хүртэл хэрэгжихгүй байна. Бид үүний горыг биеэрээ амсч байгаа хүмүүс. Цаашид энэ асуудалд анхаарлаа хандуулж, байгалийн баялгийн зөв засаглалыг бий болгох ёстой” хэмээн Байгалийн баялгийн засаглалын хүрээлэнгийн саяхны нэгэн сургалтын үеэр онцолж байлаа.
 
Нээрээ л тэд уул уур­хайн хөлд хамгийн ихээр талхлагдаж буй бүс нутгийн ард иргэд. Баялгаа ашиглаж хөгждөг амлалт биеллээ олсон бол өнөөдөр тэд арай өөрийг хэлэх байсан биз ээ.
 
Монгол Улс байгалийн баялгаа ашиглаж эхэлсэн өнгөрсөн жилүүдэд доройтож мөхсөн газар шороо, ширгэсэн гол мөрөнтэй, авлигад идэгдсэн дарга даамлуудтай л үлджээ.
 
Б.Энхзаяа
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6