Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Аугаа Б.Шаравын аялгуугаар ард түмнээ уяраасан ЗАЛУУС
Image
Тендерийн будилаан ба “Чамд яагаад хоёр, надад яагаад хоёрхон байгаа юм бэ”
Image
Д.Сарангэрэлийг ЭМ-ийн сайдаар, Ж.Алдаржавхланг Засаг даргаар улираан ажиллуулъя
Image
АНУ иргэний дайны ирмэг дээр байна
Image
​Дэлхийн томоохон компаниуд хөл хорионы үеэр дараах онлайн үйлчилгээг үнэгүй болгожээ
Image
Монгол, Энэтхэгийн Гадаад харилцааны сайд нар утсаар ярив
Image
​Канадын эрдэмтэд канабист агуулагдах нэгдлийг ‘COVID-19’-ийн эсрэг эмчилгээнд ашиглах боломжтой гэжээ
Image
Говь, талын нутгаар салхи шуургатай байхыг анхаарууллаа
Image
Зөвшөөрөлгүй үйл ажиллагаа явуулж буй бүх аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг зогсоох үүрэг өгөв
Image
Чиг хандлага: Хүрэн ягаан өнгийн тень
Image
Дэлхийн загвар болон урлагийн ертөнцийг байлдан дагуулж буй BLACKPINK
Image
Завхан аймгийн Улиастай сум хөл бөмбөгийн шинэ талбайтай боллоо
Image
Коронавирусээс сэргийлэх тарилгын төсөлд эхний ээлжийн вакциныг авах зардлыг тусгажээ
Image
Коронавируст халдвар (covid-19)!!! Айл, өрх зусланд гарахад өгөх зөвлөмж
Image
Китакюшү хотын үйлчилгээний газруудыг дахин хаажээ
Image
Дижитал эриний яруу найрагчид ба Зэргэлдээ ертөнцийн сахиусан тэнгэрүүд...
Image
Соёл урлагийн салбарт ТҮҮХЭН бүтээн байгуулалтууд эхэллээ
Image
Авлига өөр нэг цар тахал
Image
Хуулиар хориглосон СУРТАЛЧИЛГАА гэж юуг хэлэх вэ
Image
Ерөнхийлөгч асан Ц.Элбэгдорж цэрэгт алба хааж байгаа бага хүүгээ эргэж очжээ
Image
“Microsoft” компани сэтгүүлчдээ роботоор солино
Image
Сонгуулийн үеэр ариутгал халдваргүйжүүлэлтэд 2 тэрбум гаруй төгрөг зарцуулна
Image
ОХУ "Фавипиравир" эмийг коронавирусийн эмчилгээнд хэрэглэх зөвшөөрөл олгожээ
Image
Миннеаполис дахь үймээнийг дарахаар Үндэсний гвардын 10800 цэрэг бэлэн болжээ
Image
“Том” хамтлагийн “Нэг хүсэл, нэг мөрөөдөл” тоглолт маргааш болно
Image
Цахимаар бараа худалдан авдаг иргэдийг судалгаанд оролцохыг урьж байна
Image
Компьютер дээрх хэрэггүй программуудаа хэрхэн устгах вэ?
Image
Аймгуудын Боловсрол, соёл, урлагийн газар, Биеийн тамир спортын газар автомашинтай боллоо
Image
Коронавируст халдварын нэг ч тохиолдол бүртгэгдээгүй 19 орон үлдэв
Image
Н.Эрдэнэхүү: ХСҮТ-өөр орж, гарч байгаа хүний тоог багасгана
Image
О.Эрдэнэчулуун: Уран дархан болохын тулд маш их цаг хугацаа шаардагддаг
Image
Стандартын шаардлага хангаагүй барилгын хашаануудад хяналт тавин ажиллаж байна
Image
Д.Нямхүү: Коронавирусийн халдвар авсан хүмүүсийн 116 нь хөнгөн, 19 нь хүндэвтэр байна
Image
Шинэ төв цэвэрлэх байгууламж 2023 онд ашиглалтад орно
Image
"Улаанбаатар номын баяр" уламжлалт, цахим хосолсон хэлбэрээр явагдана
Image
"Увсын Давст сумаас ОХУ-ын Тува руу хоёр иргэн мориор хил нэвтрээд буцаж ирэхдээ баривчлагдсан"
Image
Цэнэгтэй 300 гаруй сум олджээ
Image
Харх тэсрэх бөмбөг илрүүлж хүний амь аварч байна
Image
Б.Оюумаа: Сурталчилгааны материал өгөхөөр айлын хаалга тогшихыг хориглоно
Image
ОХУ: ​Covid-19-ийн эсрэг анхны эмийг бүртгэв
Image
Д.Трамп “Их-7”-гийн дээд хэмжээний уулзалтыг хойшлуулж буйгаа мэдэгдлээ
Image
“NASA”, “SpaceX” Америкийн нутаг дэвсгэрээс сансрын нисгэгчдийг тойрог зам руу хөөргөлөө
Image
Өдөр бүрийг ТАМХИГҮЙ
Image
Ц.Наранханд: Ээжүүд бид ирээдүйн аавуудыг, эр нөхрүүдийг хүмүүжүүлж байна
Image
Самсунг компани уучлал гуйсны дараа экс ажилтан нь нэг жил үргэлжилсэн өвөрмөц тэмцлээ зогсоожээ
Image
Монголбанкнаас иргэдийн гар утсанд ирүүлж буй мессэж ямар учиртай вэ?
Image
Бразилд өдөрт 30 мянган шинэ тохиолдол илэрлээ
Image
АНУ-ын SpaceX сансарт хүн нисгэсэн анхны хувийн компани боллоо
Image
Сармагчин модноосоо буун алхаж эхлэх үеэсээ л сонгох, сонгогдох эрхээ эдэлж эхэлсэн гэдэг
Image
Өнөөдөр төвийн аймгуудын баруун хэсгээр бороо орно
Image
Д.Дагвадорж: Эх оронч миний шүтээний сүнс амирлах болтугай!
Image
“Эх орноосоо урвасан” гэх хэргийн цаана…
Image
Иргэн бүрт хүрэх томоохон худалдааны төв нээлтээ хийнэ
Image
"Сити Их сургууль-Сошиал Солиорол"-ийг авьяас гэж андуурав
Image
Солонгос улсад ажиллаж байгаа эмэгтэй эрчүүддээ хандаж хэлсэн үг
Image
С.Гантогоо "Тарагтай боов"-ийг чимнэ
Image
МАХН-ын дарга СЕХ-нд бичиг баримтаа хүргэлээ
Image
“Автомашингүй өдөр”-өөр томоохон зах, худалдааны төвүүд амарна
Image
Хуулийн байгууллагууд иргэдэд үйлчилж байна
Image
Н.Цэлмүүн "Улаанбаатар Марафон 2018"-д хүч үзнэ.
Image
“МОД ТАРИХ ҮНДЭСНИЙ ӨДӨР”-ИЙГ ОРОН ДАЯАР ЗОХИОН БАЙГУУЛНА
Image
Хосуудын туршиж үзэх 64 байрлал
Image
ӨНӨӨДӨР “ОЛОН УЛСЫН СУВИЛАГЧДЫН ӨДӨР” ТОХИОЖ БАЙНА
Image
“ТАТВАР БИДНИЙ АМЬДРАЛД” УРАЛДААНЫ ДҮН ГАРЧЭЭ
Image
Өнөөдөр гахай өдөр
Image
Жүжигчин Ариукаагийн нөхөр шүүгч Наранзунг доромжлов
Image
Гэртээ хүнсний сода хэрэглээд, 10 насаар хурдан залуужаарай! Яг энэ заавраар нь хийгээрэй!
Image
Хөрсний бохирдол нь гэр хорооллын 200 000 нүхэн жорлонгоос зонхилж үүсчээ
Image
ЕС-ын айлчлал үргэлжилж байна
Image
18 настай модель бүсгүй дөнгөж танилцсан эмчтэй секс хийсний дараа нас баржээ
Image
Орхон аймаг өрсөлдөх чадвараараа тэргүүллээ
Image
“Фэйсбүүк” 3000 хүнийг хөлсөөр ажиллуулж байна
Image
Тэргүүн хатагтайн эрэлд
Image
Номоор амьсгалсан өдрүүд эхэллээ
Image
Д.Цогтбаатар: Хэт үндсэрхэг, туйлширсан үзлийг хамгийн сайн барих үзэл бол зүүн төвийн үзэл баримтлал
Image
Усыг хэзээ уухыг, хэдий хэмжээгээр уухыг хүний бие организм өөрөө мэддэг
Image
Элгэнд юу сайн болон элэг юунд дуртай вэ ? Хадгалаад аваарай
Image
Хятадууд Саран дээр амьдрахаар бэлтгэж байна
Image
БАЯНХОНГОРТ ОХУ-ЫН СОЁЛ, ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ТӨВИЙН САЛБАРЫГ БАЙГУУЛЛАА
Image
Манай улсын нутгаар түүхий нефть тээвэрлэж эхэллээ
Image
Дөнгөж төрсөн нярайг хаясан хэрэг дахин гарчээ
Image
Дасгал хийхгүйгээр гэдэсгүй болох арга
Image
Хүргэн хүүг хэрхэн шинжих вэ Ямар эр болхийг нь ингэж мэдээрэй
Image
Ходоодны хорт хавдартай болсон Б.Лхагвасүрэн: Бурхан аваад явах цаг нь болсон бол яахав, болоогүй бол түмэн олон минь мэдэг
Image
Хүч, хийморио хэрхэн сэргээх вэ?
Image
Театрын өдрийг маргааш тэмдэглэнэ
Image
А. МӨНХБАТ: ДУУЧИН Л.БАНЗРАГЧ, Д.БУРМАА НАРТАЙ ХАМТАРЧ “ЗАЛЛАГА” НЭРТЭЙ ТОГЛОЛТОО ХИЙНЭ
Image
ЦАЛИНГАА 50 ХУВИАР НЭМЭХИЙГ ШААРДСАН СУУГЧИД ТЭМЦЛИЙН ДАРААГИЙН ХЭЛБЭРТ ШИЛЖИВ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА 40 ХЭМИЙН ХҮЙТЭНД НАРИЙН НОГОО УРГУУЛЖ БАЙГАА ХҮЛЭМЖЭЭР ЗОЧЛОВ
Image
“ОЮУТАН ЦЭРЭГ”-ИЙН БҮРТГЭЛ ИРЭХ САРЫН 1-НЭЭС ЭХЭЛНЭ
Image
“СҮРЬЕЭГҮЙ УЛААНБААТАР” ӨДӨРЛӨГИЙН ШИЛДЭГ БҮТЭЭЛИЙН ЭЗДЭД ШАГНАЛ ГАРДУУЛЛАА
Image
Тэсрэх бөмбөгний улмаас 75 мянган хүнийг нүүлгэжээ
Image
Билл Гейтсийн энэ зун унших 5 номыг танилцуулж байна
Image
У.ХҮРЭЛСҮХ: МАХНЫ ЭКСПОРТЫГ 50 МЯНГАН ТОННД ХҮРГЭЖ, МАЛЧИН ӨРХИЙН ОРЛОГЫГ НЭМЭГДҮҮЛНЭ
Image
Хорт хавдар, гэнэтийн үхлээс аврах 9 зуршлыг эрдэмтэд судалгаагаар тогтоожээ
Image
10 жил Арабын шахтай амьдарсан, мисс Солонго 40-тэй ч 18 настай охин шиг харагддаг
Image
Сонгуулиар "facebook"-ийг хаана
Image
"Эрмитаж дахь Ноён уулын эрдэнэс" шинэ бүтээлийг тэмдэглэв
Image
Хулгайн кино гаргаж байгаа телевизүүдтэй тэмцэж эхэлжээ
Image
Р.Адъяагийн эхнэрээ зодсоныг илчилсэн бүсгүй сэтгэл санааны дарамтад өртсөн гэв
Image
ЛЕМОНС ХАМТЛАГИЙН “РЭД” ЦОМГИЙГ ПЯНЗ ХЭЛБЭРЭЭР СОНСОХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО
Image
Хятадын эсрэг хориг арга хэмжээ авах хуулийн төслийг Конгресст танилцуулав
Image
Өнөөдрийн 18:00 цагаас эхлэн архи, согтууруулах ундаа зарахыг түр хориглолоо
Image
НАМРЫН НЭЭЛТИЙН БАРИЛДААНД УЛСЫН АРСЛАН П.БҮРЭНТӨГС ТҮРҮҮЛЛЭЭ
Image
Өнөөдөр нийслэлд цахилгаан түр хязгаарлах хуваарь
Image
Хөлс хүчээрээ авсан байрыг минь эхнэр булаахыг оролдлоо...
Image
МОНГОЛ ТӨРИЙН ДАЛБААГ УРЖ ТАСТДАГ ЧИ ХЭН БЭ. УУЧЛАЛТ ГУЙ
Image
ТАНЫ ШЭЭС ОЙР ОЙРХОН ХҮРЭЭД БАЙНА УУ?
Image
ЧУУЛГАНЫ ҮДЭЭС ӨМНӨХ НЭГДСЭН ХУРАЛДААН ЗАВСАРЛАЛАА
Image
Хар домын шившлэг: Хайр, Мөнгө, Аз дуудах
Image
Image

Монголч эрдэмтдийн зовинол

Монголч эрдэмтдийн ээлжит XI их хурал ”Монгол судлал ба тогтвортой хөгжил” сэдвийн дор өрнөж байна. Гурав дахь хоногтоо үргэлжилж буй Монголч эрдэмтдийн хуралд нийтдээ 29 орны 400 гаруй эрдэмтэд, биет бус өвийг тээгч иргэд оролцож байгаа юм. Монголч эрдэмтдийн хуралд оролцож буй эрдэмтдийн төлөөлөлтэй уулзаж, монгол хэл соёл, өв уламжлалын талаар ярилцлаа. 


“Монгол хэл, соёлоо дээдэлж хайрладаг хүмүүсийн тоо цөөн байна”

Өвөр Монголын их сургуулийн багш, хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор Ц.Насан-Урттай монгол хэл, монгол бичгийг орчин цагийн цахим хэрэглээнд шилжүүлэх тухайд санал солилцсон юм.

 

-Монгол хэл, бичгийг цахим хэлбэрт шилжүүлэх тал дээр Өвөрмонголд хэр анхаардаг вэ. Манай улсад эхлэл тавигдсан хэрнээ өргөжүүлж дэлгэрүүлж чадахгүй байна. Үүнд та ямар зөвлөгөө өгөх вэ?

-Монгол хэл, бичгийг цахимжуулах боломж технологийн болоод мэргэжлийн төвшинд бол бүрэн бий. Монгол бичгээр вэбсайт гаргахад ямар ч асуудалгүй. 1996-2000 оны хооронд Монгол Улс болоод БНХАУ-ын эрдэмтдийн хамтын бүтээлээр хоёр улсад үндэсний стандарт боловсруулж гаргасан. Өвөрмонголд монгол бичгээр гардаг 200 орчим бий. Гэхдээ энэ бол бусад хөгжингүй хэлээр гарч буй вэбсайттай харьцуулбал чамлалттай үзүүлэлт. Энэ ертөнцөд нийтдээ 10 сая гаруй монголчууд бий гэж тооцдог. Гэвч эдгээр хүмүүс дунд монгол хэлээрээ ярьж, ойлгож бичдэггүй хүмүүс цөөнгүй. Монгол Улсын гурван сая хүн ам, түүн дээрээс эх хэлээрээ ойлголцож, ярьж, бичдэг 3-4 сая орчим Өвөрмонголчууд байна гэж үзвэл багаар бодоход монгол хэл бичгээр гаргадаг 6000 сайтгүй байгаа нь харамсалтай л хэрэг.

Яагаад хүмүүс монгол хэл бичгээр уншиж бичихгүй байгаа нь техникийн бэрхшээлээс биш монгол хэл, соёлоо дээдэлж хайрладаг хүмүүсийн тоо цөөн байгаатай л холбоотой. Энэ гашуун үнэнийг дуртай ч дургүй ч хүлээж авахаас аргагүй. Хүмүүс монгол бичиг, монгол хэлээс халшрах үзэгдэл сүүлийн үед ажиглагдах боллоо. Би их сургуульд олон жил багшилж байна. Манай шавь нараас л гэхэд монгол вэбсайтыг уншиж, монгол сүлжээнд ханддаг хүн тун цөөн байна. Тэд монгол дуу хуур сонсох гэж, дуу татах гэж л ханддаг гэж хариулж байна. Тиймээс монголбичгээр гарч буй вэбсайтын утга агуулга, бусдын сонирхлыг татах, шинэ содон зүйлс нийтлэхэд анхаарах шаардлагатай байгаа юм. Энд дурдууштай нэг сайн зүйл гэвэл гадаадын улс орнуудад ажиллаж амьдарч буй монголчууд монгол вэбсайт руу их нэвтэрдэг юм билээ.

-Өвөр Монголын өөртөө засах орны иргэд, тэр дундаа хүүхэд залуус монгол хэлээ сонирхон судлах, эх хэлээрээ ярьж бичих нь жилээс жилд багасч байгаа гэх юм. Монголч эрдэмтний хувьд энэ хандлагыг хэрхэн эерэг тийш эргүүлэх боломжтой гэж үзэж байна вэ. Өвөрмонголд монгол хэл бичгийг хэзээнээс эхлэн сургадаг вэ?

-Өвөрмонголд хүүхдийг сургуульд орохоос эхлээд докторын зэрэг хамгаалах хүртэлх хугацаанд монгол хэл, бичгээр сургах бүрэн боломж бий. Гэвч сүүлийн гучаад жилийн хугацаанд эцэг эхчүүд хүүхдүүдээ монгол сургуульд оруулж монгол хэл бичгээр сургахаасаа илүүтэй хятад хэлийг, бусад гадаад хэл сургах хүсэл тэмүүлэлтэй болсон нь харагдаж байна. Монголоор сурсан хүүхэд бусдаас мэдлэг боловсролын хувьд дутахааргүй хэдий ч их дээд сургуульдэлсэх, ажил хөдөлмөр эрхлэхээс эхлээд ялгаатай байдаг учраас монгол хэлийг чухалчлахгүй байна.

Өвөрмонголын 100 хүүхдээс 70-80 нь монголоороо сурч байсан үе бий. Энэ тоо 30 болтлоо буурсан байсан. Одоо 34-35 орчим болж, бага багаар нэмэгдэж байна. Гэхдээ 100 хүүхдээс 60, түүнээс дээш тооны хүүхэд эх хэлээрээ сурч гэмээнэ монгол хэл, соёлыг анхаардаг хүний тоо эрс өснө. Тиймээс ч монгол хэл, бичгээр гарч буй вэбсайт, хэвлэлийн тоог нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгаа юм.

-Монгол бичгээр мэдээлэл бэлтгэдэг телевиз, тогтмол гардаг сонин сэтгүүл хэр олон байдаг вэ?

-Олон монголчуудын сайн мэддэг Одон телевизээс гадна аймаг, хошууд цөм монгол хэлээр телевизийн нэвтрүүлэг бэлтгэн цацаж байна. Сонин сэтгүүл бол олон бий. Урьд өмнө гарч байсан сонин сэтгүүлийн тоо огт хасагдаагүй хэр нь захиалгын тоо сүүлийн жилүүдэд их буурсан. Хэвлэлийн байгууллагыг засгаас санхүүжүүлдэг учраас захиалгаа өсгөх, нийтлэлийн бодлогоо сайжруулах тал дээр огт анхаарахгүй байгаа нь харамсалтай. Захиалга багасахын хэрээр сонин хэвлэлийг үнэгүй тараадаг болсон. Боодлоор боодлоор нь үнэгүй тараасан сонинг хэн ч уншихгүй байна.

Энэ мэт сэтгэл гонсойлгосон зүйлс нэмэгдсээр байгаа. Орчин үеийн технологийн энэ сайхан цаг үед монгол хэл соёлоо хадгалж, өргөжүүлж дэлгэрүүлэхийн тулд үндэсний ухамсрыг дээшлүүлэх л хэрэгтэй байна.


“Буриад хэл, соёл улам бүр хумигдсаар байна”

Буриад улсын Их сургуулийн Дорно дахины дээд сургуулийн төв Азийн хэл бичгийн тэнхмийн эрхлэгч Бадгаров Жаргал хэвлэл мэдээлэл дэх хэл шинжлэлийн чиглэлээр олон жилийн турш судалгаа хийсэн байна. Тэрбээр Монголч эрдэмтдийн хуралд 10 жилийн өмнө урилгаар, таван жилийн өмнө албан бусаар оролцож байжээ. Тэрбээр хэлийг түүх талаас нь илүүтэй судалдаг ажээ. Харин бид түүнтэй Буриад зоны хэл, соёлд тулгамдсан асуудлын талаар ярилцсан юм.

-ОХУ-д хэчнээн буриад ястан аж төрдөг вэ. Буриад зон олон хэл, соёлоо хамгаалах тал дээр хэр анхаардаг вэ?

-Хамгийн сүүлд буюу 2010 оны тооллогоор ОХУ-ын Буриад улсад нийтдээ 460 орчим мянган буриад ястан аж төрж байна гэсэн тоо гарсан. Энэ бол ОХУ дотроо бол тун бага хувийг эзэлж байгаа юм. Хүн амын тооллогын асуулгад “Таны эх хэл ямар хэл вэ” гэсэн ганц асуулт багтаадаг байсан. Энэ асуултад “Эх хэл минь буриад” гэж хариулсан хүний тоо Буриад улс дотроо 90 хувьд хүрч байсан. Харин 2010 оны тооллогод “Та эх хэлээ ярьдаг уу” гэсэн асуулт нэмсэн. Гэвч үр дүн бүр тааруу гарсан. Буриад ястнуудын маань ердөө 30-40 хувь нь л “тийм” гэж хариулсан байдаг. Одоогоор Буриад улсад буриад хэлээр ердөө ганц сонин гарч байгаа. 1920-оод оноос хойш тасралтгүй гарч байсан “Буриадын үнэн” сониныг 1990-ээд оноос хойш орос, буриад хоёр хэлээр гаргах болж, түүнээс хойш тус сонины захиалга ч буурсан даа. Буриад хэлээр нэвтрүүлэг бэлтгэдэг нэг ч телевиз одоогоор алга байна.

-Хойшид хэл соёлоо хадгалах, түгээн дэлгэрүүлэхэд юунд анхаарах учиртай вэ?

-Дэлхийд давамгайлж байгаа хэлнүүдтэй жишин үзэх нь зүйтэй болов уу. Англи, орос, испани, хятад, герман гэхчилэн сая сая хүний хэрэглээ болсон хэлнүүдийг ажиглахад хүн тухтайхан сууж үзэх боломжийг бүрдүүлсэн байдаг. Гэтэл манай монгол, буриад хэлээр дэлхий нийтийн сонирхол татахуйц бүтээл туурвисан нь хомс байна. Киног л гэхэд түгээмэл хэлээр бүтээсэн киноноос илүүтэй бүтээсэнгүй. Тиймээс хүмүүс, тэр дундаа залуус дэлхий нийтийн хэмжээнд давамгайлж буй хэлийг эх хэлнээсээ илүүд үзсээр байна. Цөөнх үндэстний хувиар буриад хэл, соёл маань улам бүр хумигдсаар байгаад сэтгэл тун зовинож байна.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6