Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
З.БАЯНСЭЛЭНГИЙГ ЦАГДАН ХОРЬСОН УУ?
Image
Ц.САНДУЙГИЙН ЦҮНХЭН ДЭХ БАРИМТ ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ГАРТ ОЧЖЭЭ
Image
НАЛАЙХЫН ЗАМЫГ ЭНЭ САРЫН 29-НД НЭЭНЭ
Image
АРДЧИЛСАН ХУВЬСГАЛЫН 30 ЖИЛИЙН ОЙД ЗОРИУЛСАН "ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХӨШӨӨ"-Г ДАРХАН ХОТОД БОСГОЛОО
Image
НИЙСЛЭЛД “НУУГДСАН” БААВГАЙГ ХАЙЖ БАЙНА
Image
ЭРДЭМТЭД “ЭРДЭНЭС-ТАВАНТОЛГОЙ” ХК-ТАЙ ХАМТАРЧ АЖИЛЛАНА
Image
ЭНХИЙГ САХИУЛАГЧИД ЭХ ОРОНДОО ИРЭХ ТОРГОН АГШИН /БИЧЛЭГ/
Image
ФАТФ-ААС МОНГОЛ УЛСЫГ СААРАЛ ЖАГСААЛТАД БАГТААХДАА ДӨРВӨН ЗӨВЛӨМЖ ХҮРГҮҮЛЖЭЭ
Image
БАЙГАЛИЙН ТҮҮХИЙН МУЗЕЙГ НУРААХ ТЕНДЕРИЙГ ШҮҮХЭЭС ТҮДГЭЛЗҮҮЛЛЭЭ
Image
ХОВД АЙМГИЙН ДЦС-ЫН ДАРГЫГ БАРЬЦААЛЖ, МӨНГӨ НЭХЖЭЭ
Image
Б.ПҮРЭВДОРЖ: ХҮНИЙ АМЬ ХОХИРСОН АСУУДЛААР ТА НАРТ ХАРИУЦЛАГА ТООЦНО
Image
ЯВГАН ЗОРЧИГЧ ӨӨРӨӨ УДИРДДАГ ГЭРЛЭН ДОХИОГ ЯАРМАГИЙН УУЛЗВАРУУДАД СУУРИЛУУЛЖЭЭ
Image
ӨВӨРХАНГАЙ АЙМГИЙН 9 СУМАНД БЭЛЭН БАЙДЛЫН ҮЗЛЭГ ЗОХИОН БАЙГУУЛАВ
Image
УСАН СЭЛЭЛТИЙН МАСТЕРУУДЫН УЛСЫН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭНД БАГИЙН ДҮНГЭЭР ТЭРГҮҮЛЛЭЭ
Image
Г.ЗАНДАНШАТАР: ТУСГААР ТОГТНОЛЫГ ЮУГААР Ч СОЛЬЖ БОЛШГҮЙ ҮНЭ ЦЭНЭТЭЙ
Image
ИРГЭНИЙ ХАМГААЛАЛТЫН АКАДЕМИЙН САГСАН БӨМБӨГИЙН ХОШОЙ АВАРГА БОЛЛОО
Image
ГАЛ УНТРААХ АВТОМАШИНЫ ЖОЛООЧ НАР СУРГАЛТАД ХАМРАГДАВ
Image
НЭЭЛТТЭЙ ДУУДЛАГЫН ХУДАЛДААНЫ ЗАР
Image
Д.ХАЯНХЯРВАА: 950 САЯ ТӨГРӨГИЙГ ЧИНЬ ЭЕРЭГ ТАЛААС НЬ ЯАЖ PR-ДАХ ЮМ БЭ
Image
ДЭЛХИЙН ИНТЕРНЭТИЙН VI ХУРАЛ ЭХЛЭВ
Image
Б.МӨНХЖАРГАЛ: ШУДАРГА ИРГЭД НЭГДЭЖ БАЙЖ Л МОНГОЛ УЛСЫГ ӨӨРЧИЛНӨ
Image
НИЙСЛЭЛ УЛААНБААТАР ХОТ ҮҮСЭН БАЙГУУЛАГДСАНЫ 380 ЖИЛИЙН ОЙН АРГА ХЭМЖЭЭНИЙ ХӨТӨЛБӨР
Image
ҮНДЭСНИЙ АГААРЫН ТЭЭВЭРЛЭГЧ МИАТ ТӨХК-ИЙН 2019-2020 ОНЫ ӨВЛИЙН ЦАГИЙН ХУВААРИЙН МЭДЭЭЛЭЛ
Image
''ТӨРД УЧРУУЛСАН ХОХИРЛЫГ НӨХӨН ТӨЛҮҮЛЭХ АРГА ЗАМ'' ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭГ ЗОХИОН БАЙГУУЛЖ БАЙНА
Image
ТАВАН САЯ ТӨГРӨГИЙН 22 АЗТАН ТОДОРЛОО
Image
Б.АМГАЛАН: ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ТӨСЛИЙН ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭГ ХУУЛИЙН ДАГУУ ЯВАГДСАНГҮЙ
Image
10 ДУГААР САРЫН 21-НД БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛЫН ТОЙМ
Image
ТАВАН САЯ ТӨГРӨГИЙН 22 АЗТАН ТОДРОВ
Image
УИХ ДАХЬ МАН-ЫН БҮЛЭГ, АН БОЛОН ШИНЭН-ЫН ЗӨВЛӨЛ ХУРАЛДАНА
Image
МӨНГӨ УГААЛТЫН ЭСРЭГ ТӨРИЙН 9 БАЙГУУЛЛАГА ТЭМЦЭНЭ
Image
ГУРВАН УУЛЗВАРТ ЗҮҮН ТИЙШ ЭРГЭХИЙГ ХОРИГЛОЛОО
Image
ДХИС-ИЙН БАГШ, АЖИЛЧИД ОСОЛДОЖ, ЦӨӨНГҮЙ ХҮН АМИА АЛДЖЭЭ
Image
ТУСГАЙ ЗӨВШӨӨРЛӨӨ БУСДАД ТҮРЭЭСЛҮҮЛЖ БОЛОХГҮЙ
Image
ХУВАНЦАР ХОГ ХАЯГДЛЫГ ЦЭВЭР ТҮЛШ БОЛГОН ХУВИРГАХ БОЛОМЖТОЙ ТЕХНОЛОГИ
Image
ӨНӨӨДРӨӨС ДАРААХ 3 УУЛЗВАРТ ЗҮҮН ГАРЫН ЭРГЭЛТИЙГ ХЯЗГААРЛАНА
Image
С.АМАРСАЙХАН: УЛААНБААТАР ХОТ 2020 ОНД СТАНДАРТТАЙ БАЙХ ЧИГЛЭЛЭЭ ТОДОРХОЙЛСОН ХОТ БАЙХ ЁСТОЙ
Image
ФЭЙСБҮҮК БОЛОН ХХЗХ-НЫ ХООРОНД ''НОГООН СУВАГ'' АЛБАН ЁСООР НЭЭГДЛЭЭ
Image
БНСУ-Д АЖИЛЛАЖ БАЙСАН ТЭТГЭВРИЙН ДААТГАЛЫН ШИМТГЭЛ БУЦААН АВАХ ЭРХ ҮҮССЭН ИРГЭДИЙН НЭРС ИРСЭН БАЙНА
Image
ЦУОШГ: ӨНӨӨ МАРГААШДАА НУТГИЙН ТӨВ ХЭСГЭЭР НОЙТОН ЦАС ОРЖ, ЦАСАН ШУУРГА ШУУРНА
Image
ДҮРЭМ ЗӨРЧСӨН ТОРГУУЛИЙН МЭДЭЭЛЛИЙГ ГАР УТСАНД МЕССЕЖЭЭР ИЛГЭЭДЭГ БОЛЛОО
Image
"Б.СОДНОМДАРЖАА, Т.ЧИМГЭЭ НАР ЭМНЭЛЭГТ ТАРВАЛЗАЖ, САЙД НЬ БАЙН БАЙН ОЧИЖ ЭРГЭЖ БАЙГАА”
Image
Дуучин Т. Ариунаа хөлбөмбөгийн үнэнч фанат
Image
ДУУЧИН Т.АРИУНААГИЙН “16 НАС” ДУУ СОШИАЛ ЕРТӨНЦӨД ДАХИН ХИТ БОЛЛОО
Image
Сүхбаатар дүүргийн Цагдаагийн газар “Гэр бүлийн хүчирхийллийн“ эсрэг үйл ажиллагааг идэвхжүүлнэ
Image
ХҮЙТЭН ҮЕД АВТО МАШИНАА АСААХ
Image
"ДҮНЖИНГАРАВ" ХУДАЛДААНЫ ТӨВӨӨС АМГАЛАН ХҮРТЭЛ ЗАМЫГ ТҮР ХААНА
Image
ТАРХИНЫ ХАВДАРТАЙ ЭХИЙГ ЭСЭН МЭНД АМАРЖУУЛЖ, ХАНДИВЫН АЯН ӨРНҮҮЛЖЭЭ
Image
ХАН-УУЛ ДҮҮРГИЙН ТӨРИЙН АЛБАН ХААГЧИД УТААНЫ ЭСРЭГ НЭГДЛЭЭ
Image
ЭЛДЭВТЭЙ Г.ГАНХҮҮ АЯЛАЛ ЖУУЛЧЛАЛЫН ХОЛБООНЫ ДЭЭД ШАГНАЛААР ЭНГЭРЭЭ МЯЛААЖЭЭ
Image
ХАР ТАМХИ ХЭРЭГЛЭСЭН Б.АМАРХҮҮГ ЭНЭ САРЫН 29-НД ШҮҮНЭ
Image
56 жил ханилахдаа 55 000 даашинз эхнэртээ худалдан авч өгчээ
Image
Эр хүнийг сайн нөхөр болгох ухаан эмэгтэй хүнээс л гардаг юм шүү
Image
ЯГААН ЦЭНХЭР ТАСАЛБАРАА ТА ХААШАА АЛГА БОЛСНЫГ МЭДЭХ ҮҮ ТЭГВЭЛ ИНГЭЖ ШАЛГАНА...
Image
Сонирхолтой сэтгэлзүйн сонжоо
Image
Мөрийтэй тоглоомын газар дээрэмдэхдээ 30 гаруй хүн хутгалжээ
Image
"Samsung" компани даруй Note 7 утсыг хэрэглэхээ зогсоохыг анхаарууллаа
Image
0-3 насны хүүхдээ асарч байгаа эх УЛИРАЛ БҮР цалин авах боломж бүрдлээ
Image
У.Хүрэлсүхийн бөмбөрчин Г.Манлайжав “уран”-ы Ж.Ганбаатарыг санхүүжүүлж байжээ
Image
Зөв сайхан зүйлс бодож буруу муухайг өөрөөсөө холдуулах дасгал
Image
ХҮНГҮЙ АЙЛД ХУЛГАЙЧ ХУЛГАЙ ХИЙХ ГЭЖ ОРООД ИТЭГМЭЭРГҮЙ ЗҮЙЛТЭЙ УЧИРЖЭЭ
Image
Эрдэмтэд хүн нас барсныхаа дараа хаачдагийг тогтоожээ
Image
Бидний үзэх дуртай хүүхэлдэйн баатруудад хэн хэн дуу оруулсан бэ?
Image
Хамгийн хачирхалтай 10 байрлал
Image
Б.Доржсүрэн: БИД МОНГОЛД ЧУЛУУГААР ЦААС ҮЙЛДВЭРЛЭНЭ
Image
Амьд Барби чинь будаггүй бол эвгүй гар байна ш дээ
Image
Дуртай өнгөөрөө өөрийгөө шинжээрэй
Image
Жирэмсэн үедээ гоо сайхандаа ингэж анхаараарай
Image
”Онцгой нэгэн” ван Галиас муу
Image
Зангидсан гараар таны нууц зан араншинг тодорхойлъё /сонжоо/
Image
Олимп, паралимпын медальтнууд байртай, ганц Э.Содномпэлжээ л хоосон хоцров
Image
Эротик өгүүллэг +18
Image
Идсэн ч жин нэмдэггүй амттанууд
Image
Настай эмээгийн хумсыг засч өгөх гэтэл...
Image
Драмын Тодоо, жүжигчин Шүүдрээ нар удахгүй хамтын амьдралаа эхлүүлнэ
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ТРООЛУУДЫГ СЭТГҮҮЛЧ Н.ӨНӨРЦЭЦЭГ ИЛЧИЛЛЭЭ
Image
Муу хүмүүстэй маргалдаж, сэтгэл тавгүйтсэн бол сүү уу
Image
Хольж идэхэд хор болдог хүнсний бүтээгдэхүүнүүд
Image
1988 оны дэлхийг цочроосон аймшигт хэрэг
Image
Гэрээ хэрхэн гоёмсог болгох вэ?
Image
Гайхамшигт G цэг яг хаана байрладагийг мэдээд аваарай +18
Image
Залуу уяачдын холбооны шинэ жил Хэнтий аймагт зохион байгуулагдлаа
Image
Монголчуудад үзүүлсэн Зөвлөлтийн эмч нарын эрүүл мэндийн тусламж /Ховор зургууд/
Image
БАЯН-ӨЛГИЙ АЙМГИЙН ОНЦГОЙ БАЙДЛЫН ГАЗАР ХӨДӨЛГӨӨНТ УДИРДЛАГЫН БАЙРТАЙ БОЛНО
Image
Анхны эмэгтэй нисгэгчийн цогцсыг 81 жилийн дараа илрүүлжээ
Image
Цэлмүүн арлын япон улсад чимээгүйхэн хуримлажээ
Image
Б.ХУРЦЫГ ҮРГЭЛЖЛҮҮЛЭН ХОРИХ ЭСЭХИЙГ ӨНӨӨДӨР ШИЙДНЭ
Image
Өршөөлөөр суллагдсан этгээдүүд дээрэм үйлджээ
Image
Дуучин Хүрэлээ охинтойгоо хамтран “Гацуурхан” дууг шинэчлэн дууллаа
Image
ДААМЧИД АЗИ ТИВИЙН АВАРГЫН ТӨЛӨӨ АМЖИЛТТАЙ ӨРСӨЛДӨЖ БАЙНА
Image
“УЛААНБААТАР МАРАФОН-2018” ОЛОН УЛСЫН ГҮЙЛТИЙН БЭЛТГЭЛ АЖИЛ ХАНГАГДЖЭЭ
Image
ШҮЛХИЙН ГОЛОМТООС ИРГЭДИЙГ ГАРГАЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
МӨСӨНД АВИРАГЧ ЗАЛУУС “ЭР ЗОРИГИЙН АЛДАР” МЕДАЛЬ ХҮРТЛЭЭ
Image
Хорвоогийн сонин хачин зургуудын түүвэр
Image
БСШУС-ЫН САЙД Ц.ЦОГЗОЛМАА ЭРХҮҮГИЙН ИХ СУРГУУЛИЙН 100 ЖИЛИЙН ОЙД ОРОЛЦОЖ БАЙНА
Image
“ШИЛДЭГ ХАМТАРСАН БАГ”-УУДЫГ “NISSAN AD” МАРКИЙН АВТОМАШИНААР ШАГНАВ
Image
Монгол бүсгүйчүүд Малайзад биеэ үнэлж байгаад баригджээ
Image
Дугаарын хязгаарлалт үйлчлэхгүй
Image
“АРХАНГАЙ АЛТАН ДОРНОДЫН ДАЙЧИД” БАГ ҮНДЭСНИЙ ЛИГИЙН ХОШОЙ АВАРГА БОЛОВ
Image
УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ БАЙНГЫН ХЯНАЛТ ХИЙГДЭЖ БАЙНА
Image
МОНГОЛ, ХОНКОНГ ЭРҮҮГИЙН ХЭРГИЙН ТАЛААР ХАРИЛЦАН ТУСЛАЛЦАА ҮЗҮҮЛЭХ ХЭЛЭЛЦЭЭР БАЙГУУЛАВ
Image
ХАВАРЖИЛТ ХҮНДЭРЧ МАЛЧИД МАЛАА ТЭЖЭЭЖ БАЙНА
Image
МОНГОЛЫН ПАРАЛИМПИЙН ӨДРИЙГ АНХ УДАА ТЭМДЭГЛЭЖ БАЙНА
Image
ЭЕШ-ЫН БҮРТГЭЛ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
ЯПОН УЛСАД ТЭТГЭЛГЭЭР СУРАЛЦУУЛАХ СОНГОН ШАЛГАРУУЛАЛТ ЗАРЛАГДЛАА
Image
Банк дээрэмдэх хятад арга
Image
”Нийслэлд газар хөдлөхгүй байсан ч нурах эрсдэлтэй барилга олон бий”
Image
Япон инженерийн гайхамшигтай бүтээл
Image
“ЭРДЭНЭТ” ҮЙЛДВЭРТ ЗУРГААН САРЫН ХУГАЦААТАЙ ОНЦ БАЙДАЛ ЗАРЛАЛАА
Image
247 КМ ТӨМӨР ЗАМ БАРЬЖ ЧАДААГҮЙ БАЙЖ, 414 КМ ТӨМӨР ЗАМ БАРИНА ГЭХ
Image
ҮНДЭСНИЙ МОНГОЛ БИЧГЭЭ ХЭРЭГЛЭЭНИЙ ТҮВШИНД ХҮРГЭХ ЁСТОЙГ ОНЦЛОВ
Image
Image

Монголч эрдэмтдийн зовинол

Монголч эрдэмтдийн ээлжит XI их хурал ”Монгол судлал ба тогтвортой хөгжил” сэдвийн дор өрнөж байна. Гурав дахь хоногтоо үргэлжилж буй Монголч эрдэмтдийн хуралд нийтдээ 29 орны 400 гаруй эрдэмтэд, биет бус өвийг тээгч иргэд оролцож байгаа юм. Монголч эрдэмтдийн хуралд оролцож буй эрдэмтдийн төлөөлөлтэй уулзаж, монгол хэл соёл, өв уламжлалын талаар ярилцлаа. 


“Монгол хэл, соёлоо дээдэлж хайрладаг хүмүүсийн тоо цөөн байна”

Өвөр Монголын их сургуулийн багш, хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор Ц.Насан-Урттай монгол хэл, монгол бичгийг орчин цагийн цахим хэрэглээнд шилжүүлэх тухайд санал солилцсон юм.

 

-Монгол хэл, бичгийг цахим хэлбэрт шилжүүлэх тал дээр Өвөрмонголд хэр анхаардаг вэ. Манай улсад эхлэл тавигдсан хэрнээ өргөжүүлж дэлгэрүүлж чадахгүй байна. Үүнд та ямар зөвлөгөө өгөх вэ?

-Монгол хэл, бичгийг цахимжуулах боломж технологийн болоод мэргэжлийн төвшинд бол бүрэн бий. Монгол бичгээр вэбсайт гаргахад ямар ч асуудалгүй. 1996-2000 оны хооронд Монгол Улс болоод БНХАУ-ын эрдэмтдийн хамтын бүтээлээр хоёр улсад үндэсний стандарт боловсруулж гаргасан. Өвөрмонголд монгол бичгээр гардаг 200 орчим бий. Гэхдээ энэ бол бусад хөгжингүй хэлээр гарч буй вэбсайттай харьцуулбал чамлалттай үзүүлэлт. Энэ ертөнцөд нийтдээ 10 сая гаруй монголчууд бий гэж тооцдог. Гэвч эдгээр хүмүүс дунд монгол хэлээрээ ярьж, ойлгож бичдэггүй хүмүүс цөөнгүй. Монгол Улсын гурван сая хүн ам, түүн дээрээс эх хэлээрээ ойлголцож, ярьж, бичдэг 3-4 сая орчим Өвөрмонголчууд байна гэж үзвэл багаар бодоход монгол хэл бичгээр гаргадаг 6000 сайтгүй байгаа нь харамсалтай л хэрэг.

Яагаад хүмүүс монгол хэл бичгээр уншиж бичихгүй байгаа нь техникийн бэрхшээлээс биш монгол хэл, соёлоо дээдэлж хайрладаг хүмүүсийн тоо цөөн байгаатай л холбоотой. Энэ гашуун үнэнийг дуртай ч дургүй ч хүлээж авахаас аргагүй. Хүмүүс монгол бичиг, монгол хэлээс халшрах үзэгдэл сүүлийн үед ажиглагдах боллоо. Би их сургуульд олон жил багшилж байна. Манай шавь нараас л гэхэд монгол вэбсайтыг уншиж, монгол сүлжээнд ханддаг хүн тун цөөн байна. Тэд монгол дуу хуур сонсох гэж, дуу татах гэж л ханддаг гэж хариулж байна. Тиймээс монголбичгээр гарч буй вэбсайтын утга агуулга, бусдын сонирхлыг татах, шинэ содон зүйлс нийтлэхэд анхаарах шаардлагатай байгаа юм. Энд дурдууштай нэг сайн зүйл гэвэл гадаадын улс орнуудад ажиллаж амьдарч буй монголчууд монгол вэбсайт руу их нэвтэрдэг юм билээ.

-Өвөр Монголын өөртөө засах орны иргэд, тэр дундаа хүүхэд залуус монгол хэлээ сонирхон судлах, эх хэлээрээ ярьж бичих нь жилээс жилд багасч байгаа гэх юм. Монголч эрдэмтний хувьд энэ хандлагыг хэрхэн эерэг тийш эргүүлэх боломжтой гэж үзэж байна вэ. Өвөрмонголд монгол хэл бичгийг хэзээнээс эхлэн сургадаг вэ?

-Өвөрмонголд хүүхдийг сургуульд орохоос эхлээд докторын зэрэг хамгаалах хүртэлх хугацаанд монгол хэл, бичгээр сургах бүрэн боломж бий. Гэвч сүүлийн гучаад жилийн хугацаанд эцэг эхчүүд хүүхдүүдээ монгол сургуульд оруулж монгол хэл бичгээр сургахаасаа илүүтэй хятад хэлийг, бусад гадаад хэл сургах хүсэл тэмүүлэлтэй болсон нь харагдаж байна. Монголоор сурсан хүүхэд бусдаас мэдлэг боловсролын хувьд дутахааргүй хэдий ч их дээд сургуульдэлсэх, ажил хөдөлмөр эрхлэхээс эхлээд ялгаатай байдаг учраас монгол хэлийг чухалчлахгүй байна.

Өвөрмонголын 100 хүүхдээс 70-80 нь монголоороо сурч байсан үе бий. Энэ тоо 30 болтлоо буурсан байсан. Одоо 34-35 орчим болж, бага багаар нэмэгдэж байна. Гэхдээ 100 хүүхдээс 60, түүнээс дээш тооны хүүхэд эх хэлээрээ сурч гэмээнэ монгол хэл, соёлыг анхаардаг хүний тоо эрс өснө. Тиймээс ч монгол хэл, бичгээр гарч буй вэбсайт, хэвлэлийн тоог нэмэгдүүлэх шаардлагатай байгаа юм.

-Монгол бичгээр мэдээлэл бэлтгэдэг телевиз, тогтмол гардаг сонин сэтгүүл хэр олон байдаг вэ?

-Олон монголчуудын сайн мэддэг Одон телевизээс гадна аймаг, хошууд цөм монгол хэлээр телевизийн нэвтрүүлэг бэлтгэн цацаж байна. Сонин сэтгүүл бол олон бий. Урьд өмнө гарч байсан сонин сэтгүүлийн тоо огт хасагдаагүй хэр нь захиалгын тоо сүүлийн жилүүдэд их буурсан. Хэвлэлийн байгууллагыг засгаас санхүүжүүлдэг учраас захиалгаа өсгөх, нийтлэлийн бодлогоо сайжруулах тал дээр огт анхаарахгүй байгаа нь харамсалтай. Захиалга багасахын хэрээр сонин хэвлэлийг үнэгүй тараадаг болсон. Боодлоор боодлоор нь үнэгүй тараасан сонинг хэн ч уншихгүй байна.

Энэ мэт сэтгэл гонсойлгосон зүйлс нэмэгдсээр байгаа. Орчин үеийн технологийн энэ сайхан цаг үед монгол хэл соёлоо хадгалж, өргөжүүлж дэлгэрүүлэхийн тулд үндэсний ухамсрыг дээшлүүлэх л хэрэгтэй байна.


“Буриад хэл, соёл улам бүр хумигдсаар байна”

Буриад улсын Их сургуулийн Дорно дахины дээд сургуулийн төв Азийн хэл бичгийн тэнхмийн эрхлэгч Бадгаров Жаргал хэвлэл мэдээлэл дэх хэл шинжлэлийн чиглэлээр олон жилийн турш судалгаа хийсэн байна. Тэрбээр Монголч эрдэмтдийн хуралд 10 жилийн өмнө урилгаар, таван жилийн өмнө албан бусаар оролцож байжээ. Тэрбээр хэлийг түүх талаас нь илүүтэй судалдаг ажээ. Харин бид түүнтэй Буриад зоны хэл, соёлд тулгамдсан асуудлын талаар ярилцсан юм.

-ОХУ-д хэчнээн буриад ястан аж төрдөг вэ. Буриад зон олон хэл, соёлоо хамгаалах тал дээр хэр анхаардаг вэ?

-Хамгийн сүүлд буюу 2010 оны тооллогоор ОХУ-ын Буриад улсад нийтдээ 460 орчим мянган буриад ястан аж төрж байна гэсэн тоо гарсан. Энэ бол ОХУ дотроо бол тун бага хувийг эзэлж байгаа юм. Хүн амын тооллогын асуулгад “Таны эх хэл ямар хэл вэ” гэсэн ганц асуулт багтаадаг байсан. Энэ асуултад “Эх хэл минь буриад” гэж хариулсан хүний тоо Буриад улс дотроо 90 хувьд хүрч байсан. Харин 2010 оны тооллогод “Та эх хэлээ ярьдаг уу” гэсэн асуулт нэмсэн. Гэвч үр дүн бүр тааруу гарсан. Буриад ястнуудын маань ердөө 30-40 хувь нь л “тийм” гэж хариулсан байдаг. Одоогоор Буриад улсад буриад хэлээр ердөө ганц сонин гарч байгаа. 1920-оод оноос хойш тасралтгүй гарч байсан “Буриадын үнэн” сониныг 1990-ээд оноос хойш орос, буриад хоёр хэлээр гаргах болж, түүнээс хойш тус сонины захиалга ч буурсан даа. Буриад хэлээр нэвтрүүлэг бэлтгэдэг нэг ч телевиз одоогоор алга байна.

-Хойшид хэл соёлоо хадгалах, түгээн дэлгэрүүлэхэд юунд анхаарах учиртай вэ?

-Дэлхийд давамгайлж байгаа хэлнүүдтэй жишин үзэх нь зүйтэй болов уу. Англи, орос, испани, хятад, герман гэхчилэн сая сая хүний хэрэглээ болсон хэлнүүдийг ажиглахад хүн тухтайхан сууж үзэх боломжийг бүрдүүлсэн байдаг. Гэтэл манай монгол, буриад хэлээр дэлхий нийтийн сонирхол татахуйц бүтээл туурвисан нь хомс байна. Киног л гэхэд түгээмэл хэлээр бүтээсэн киноноос илүүтэй бүтээсэнгүй. Тиймээс хүмүүс, тэр дундаа залуус дэлхий нийтийн хэмжээнд давамгайлж буй хэлийг эх хэлнээсээ илүүд үзсээр байна. Цөөнх үндэстний хувиар буриад хэл, соёл маань улам бүр хумигдсаар байгаад сэтгэл тун зовинож байна.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6