Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
БНХАУ-ын Шинжаанд Коронавирусын 2 тохиолдол гарчээ
Image
ҮНДЭСНИЙ ХӨГЖЛИЙН ГАЗАР 21 АЙМГИЙН ЗАСАГ ДАРГА НАРТАЙ 2020 ОНД ХӨГЖЛИЙН БОДЛОГО, ТӨЛӨВЛӨЛТИЙН ЧИГЛЭЛЭЭР ХАМТРАН АЖИЛЛАХ ГЭРЭЭ БАЙГУУЛЛАА
Image
Ерөнхий боловсролын сургуулийн үйл ажиллагааг 03 дугаар сарын 2-ныг хүртэл хаалаа
Image
Мэргэжлийн хяналтын байгууллагаас хилийн боомтуудад хяналтыг чангатган ажиллаж байна
Image
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх: Төрийн тахилгат, ард түмний шүтээн "Отгонтэнгэр" хайрханыг ухуулахгүй
Image
Л.Оюун-Эрдэнэ: Монгол улс 2050 он гэхэд ямар ч гэсэн хөгжлөөрөө бусдыг гүйцэх болно
Image
“Улаанбаатар эдийн засгийн форум- 2020” хоёрдугаар сарын 07-нд болно
Image
Д.Сарангэрэл: Корона вирусын өвчлөлөөр БНХАУ-д нас барсан хүний тоо 25 болсон
Image
МАН-ын бүлэг яаралтай хуралдахаар завсарлага авлаа
Image
Д.Цогтбаатар: Элчин сайдаар томилоход англи хэлтэй юу үгүй юу гэдэг нь миний хувьд чухал биш
Image
Тагнуулын ажилтнууд ОХУ-ын иргэнийг дээрэмдсэн үү
Image
Хилчдийн хүнсний хангамж 25 нэр төрөл болж нэмэгджээ
Image
Эхнэрээ хөнөөсөн этгээдэд 17 жилийн хорих ял оноожээ
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Бүгд Найрамдах Сингапур Улсын Ерөнхий сайд Ли Сянь Лунтай уулзав
Image
Х.Хатанбаатарыг Монгол Улсын Соёлын элчээр томилов
Image
Монгол Улс хил гаалийн хяналтаа сайжруулах хэрэгтэйг ДЭМБ-ын ерөнхий захирал Тедрос Адханом зөвлөв
Image
Коронавирусын халдвартай холбоотой онц байдал зарлахад эрт байна гэв
Image
Коронавирусийн талаар иргэдэд зөвлөгөө, мэдээлэл өгөх 80086829 утсыг ажиллуулж байна
Image
“ДЦС-3”-ын хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх төслийг монголын талтай хамтран хэрэгжүүлэх боломжийн талаар мэдээлэл өгөв
Image
Урд хилийн авто боомтууд маргаашнаас амарна
Image
УИХ-ын чуулганаар дөрвөн асуудал хэлэлцэнэ
Image
ӨНӨӨДӨР: "Улаанбаатар-Эдийн засгийн форум-2020”-ын талаар мэдээлнэ
Image
Коронавирусын аюул Монголд нүүрлэсэн үү?
Image
ЭМЯ: Гадил жимс идсэн 23 хүн H7N9 вирусийн халдвараар өвчилж, нас барлаа гэдэг нь ТАШАА МЭДЭЭЛЭЛ
Image
"42,031 айл өрхөд угаарын хий мэдрэгчийг суурилуулах ажил 82.4 хувьтай байна"
Image
“Хүчит Шонхор”-т үхрийн цул мах 12500 төгрөгт хүрснийг мэдсэн үү, Ч.Улаан сайд аа
Image
Ерөнхий сайд асан Ч.Сайханбилэгийг Amsterdam & Partners LLP хуулийн фирм өмгөөлөхөөр болжээ
Image
Горхи-Тэрэлжийг талхалж буй “Resort World Terelj Hotel” цогцолбороос “хар тамхи” илэрчээ
Image
Худалдаа, олон нийтийн байгууллагуудад хяналт шалгалт хийж байна
Image
А.Энгүүн охинд амьдрал бэлэглэцгээе
Image
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Бөргэ Брендийг хүлээн авч уулзлаа
Image
УИХ-ын гишүүн асан Д.Гантулга өнөөдөр давж заалдана
Image
С.Чинзориг: Ирэх сарын 1-нээс тэтгэвэр нэмнэ
Image
ВИДЕО: Амгалангаас Таван шар хүртэл цахилгаан галт тэрэг явна
Image
Н.Цэрэнбат, Ж.Батбаясгалан нар 3,5 тэрбумын өртөгтэй угаар мэдрэгчийг хоёр сар АЛДАЖ авсан учир юу вэ
Image
Махны аж ахуйг хамтран хөгжүүлэхэд Казахстан улс хөрөнгө оруулах боломжтой гэв
Image
Монгол залуу Хятад эмэгтэйд тусалж буй бичлэг олны талархлыг хүлээж байна /бичлэг, ярилцлага/
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Азербайжан улсын Ерөнхийлөгч Илхам Алиев нар уулзав
Image
УИХ-ын гишүүн Д.Оюунхоролыг яллагдагчаар татжээ
Image
Чуулганаар найман хууль, тогтоолын төсөл хэлэлцэнэ
Image
Улаанбаатарт 12-14 хэм хүйтэн байна
Image
ӨНӨӨДӨР: Авлигын индексийг танилцуулна
Image
Сэвлэг үргээх болон үс засуулахад тохиромжгүй
Image
ЦЕГ: Бусдаас авлига нэхсэн Б.Цогтбаяр хурандааг ажлаас нь чөлөөллөө
Image
Цахим халдлагад өртөхгүйн тулд ЯТГАХ ТУСАМ НЯГТАЛ
Image
Хүнсний хог хаягдлыг дахин боловсруулахад дэмжлэг үзүүлэх гурван сая долларын буцалтгүй тусламжийн гэрээг баталлаа
Image
Хэнийг, хаана Элчин сайдаар томилохоор болов?
Image
Халамжийн тэтгэвэр, асаргааны тэтгэмжийн хэмжээг нэмлээ
Image
Турк улс Монголоос их хэмжээний арьс, шир, эмийн ургамал худалдан авах сонирхолтой байгаагаа илэрхийлэв
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Дэлхийн эдийн засгийн чуулганд оролцож байна
Image
14 компанийн 35,552 хувьцаа арилжжээ
Image
Нээлттэй хүн
Image
Төрөөд 2 хоносон нярайг хүчээр алхуулжээ
Image
Ц.Мянганбаярын нялх амраг нийслэлийн утаанаас зугтаав
Image
Отгонбилэгийн Содбилэг яагаад чимээгүй болов?
Image
Өнөөдрийн 18:00 цагаас эхлэн архи, согтууруулах ундаа зарахыг түр хориглолоо
Image
Д.Арвин: Намын шинэчлэл зөвхөн даргын асуудал биш
Image
90-ээд оныхон бид бол СҮҮЛЧИЙН ХҮМҮҮС
Image
Хувцсандаа даруулж үхсэн явдал Испанид гарчээ.
Image
П.Цагаан: “Бороо орж, Трампыг тэнгэр харж үзлээ” гэж хэлсэн
Image
Ц.Элбэгдорж: Эхийн хэвлий дэх ураг үгүй болох хэмжээнд хүрсэн энэ нөхцөл байдал бол гамшиг
Image
Деклан ингэж өөрчлөгджээ
Image
“Монгол барби” О.Оюунцэцэг унжсан хөх, язарсан гэдсээрээ бахархав
Image
Мексикт 15 настай хүү ангийнхан руугаа гал нээв
Image
УИХ-аар юу хэлэлцэх вэ?
Image
АН-ын даргын сунгааг “Буян” Жагаа юунд бужигнуулах гээд байна вэ?
Image
Шүүгдэгч шүүхийн танхимд амиа хорлохыг завджээ
Image
Үс засуулбал эрхтэн хурц болно
Image
Өнөөдөр хонь өдөр
Image
Улаан манжингийн шүүсээр ходоод, бөөрөө цэвэрлэх арга хадгалаад аваарай
Image
АНУ-ын Тагнуулын Төв Газрын 13 сая хуудас материалыг онлайн болголоо
Image
Жүжигчин Гэрэлцэцэг үе мултарсан залуутай найзалдаг
Image
Ч.Цэлмүүний далд авьяас юу вэ
Image
Монголбанкны Хяналтын зөвлөлд нэр дэвшигчдийг томилох асуудлыг хэлэлцэв
Image
Цагаан батга яагаад үүсдэг вэ?
Image
Эмма Стоун: Ялагч болохыг маш их хүссэн
Image
УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай, "Гацуурт"-ын Л.Чинбат нарын гэрт хулгай оржээ
Image
Х.Тэмүүжингийн татан буулгасан Дотоодын цэргийг С.Бямбацогт дахин байгуулна
Image
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж утааны асуудлаар мэдээлэл өгнө
Image
Цасан шуурга шуурна
Image
Мал тарган, малчин түмэн өнтэй өвөлжиж байна
Image
С.Зоригийг хөнөөсөн хэргийн шүүхийн шийдвэрийг эсэргүүцэж жагсана
Image
VIII Богдын удам Монголд үлдээгүй
Image
АЮУЛТ ҮЗЭГДЭЛ, ОСЛООС 106 ИРГЭНИЙ АМЬ НАСЫГ ХАМГААЛЖЭЭ
Image
ҮС ЗАСУУЛБАЛ БИЕ ЭРХТНИЙ ХҮЧ САЙЖИРНА
Image
Нийслэлийн худалдаа, үйлчилгээний нийтлэг журмын төслийг Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газраас буцаан татлаа
Image
Өнөөгийн залуус бэлгэдэл мэдэхгүй гэрээ цоожлоод “БУУЗ ИДНЭ” гээд аавындаа очдог
Image
Өндөгний хальс нь диатез, рахит ЭДГЭЭХ ШИДТЭЙ
Image
МАН-ЫН БАГА ХУРЛЫН ГИШҮҮД ХУРАЛДААНАА ХАЯН ГАРЧЭЭ
Image
Тэнгэрт өргөсөн ширхэг арвай шар үхрийн дайтай
Image
Напелеон” тортыг гэртээ хийж сурцгаая!
Image
МОНГОЛЫН САЙТЫН ХОЛБООНЫ ЕРӨНХИЙЛӨГЧӨӨР Л.ОЮУНТУНГАЛАГ СОНГОГДЛОО
Image
Ирэх сард дархан аваргуудын нэрэмжит барилдаан болно
Image
Тусгай цогцолборын хүүхдүүдэд хичээл заана
Image
“The Colors” хамтлагийн залуусыг шалгаж байна
Image
Д.СУМЪЯАБАЗАР:ТӨРИЙН ӨМЧИТ КОМПАНИУД ОЛОН УЛСЫН ЖИШГЭЭР АЖИЛЛАХ ЦАГ БОЛСОН
Image
50 жил төрсөн өдрөө буруу тэмдэглэжээ
Image
Олон эхнэртэй Канад эрийг шийтгэжээ
Image
Баривчилгаа, шалгалтууд хэт намчирхаж, бүлэглэлийн ашиг сонирхлыг агуулаад эхлэв үү
Image
Онц хүнд гэмт хэргийг нээлттэй шүүх хурлаар шийдвэрлэжээ
Image
ГАЗЫН ЗУРВАС ДАХЬ 140 ГАРУЙ ОБЪЕКТОД ЦОХИЛТ ӨГЧЭЭ
Image
Д.Төрбат: Мэдээллийн санд орсон мэдээллийг засах боломжгүй
Image
Зураг авахуулахдаа анхаарах зүйлс
Image
“Улаанбаатар дулааны сүлжээ”-гийн 170 ажилтан нь хамаатнууд гэнэ
Image
Нийтийн тээврийн цахим төлбөрийн карт авах, сунгах оюутнууд өөрийн сургуульдаа хандана
Image
АЙШОЛПАН ОХИНЫ ӨВӨӨГИЙН НЭРЭМЖИТ ТЭМЦЭЭН ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА
Image
Зөн билэгчид анхааруулж байна! Эдгээр 6 төрлийн гоёл чимэглэл танд гай зовлон авчирна…
Image
Дөрвөн хүний амь аварсан баатарлаг залуу
Image
ДЭЛХИЙН ШИЛДЭГ “БРАВО” ШАГНАЛЫН ЭЗЭН, МУГЖ Э.АМАРТҮВШИН “ТРАВИАТА” ДУУРЬД ТОГЛОНО
Image
Сайд Ц.Мөнх-оргил америкийн худалдааны танхимын уулзалтанд оролцов
Image
Image

Богд хааны ордон музейд тууль хайлна

Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд ардын язгуур урлагийг өвлөгч Жилкерийн ес дэх удмын туульч А.Балдандорж 2016 оны 12 дугаар сарын 30-ны өдрийн 11:40 цагаас Их хөлгөн тууль болон “Бүжин Даваа хаан” туулийг бүрэн эхээр нь хайлна.
Уламжлалт тууль хайлах зан үйлийг нарийн баримтлах бөгөөд туулийн эхэнд “Арван гурван Алтайн магтаал”-ыг бүтэн хайлж туулийн завсарлагаар ардын язгуур урлагийн төрөлүүд болох баруун монгол ардын бие биелэгээ, морин хуурын татлага, цуур, ятга хөгжим, хөөмэйн үзүүлбэр бүхий бэсрэг тоглолтуудыг толилуулахын зэрэгцээ туульд гарч буй үйл явдлын тайлбар тайлалыг алдарт эрдэмтэд болох Я.Катуу, Т.Баясгалан нар тайлбарлан хүргэх зэрэг олон сонирхолтой үйл явдал дүүрэн өрнөх юм.
Эртний Монголчууд тууль хайлж өөрсдийн төдийгүй хотол зоны ажил үйлс, хувь заяаныхаа заслыг хийдэг байсан бөгөөд “Бүжин Даваа хаан” тууль нь аян замын засал олз омог, хишиг буяныг хүсдэг. Туульч А.Балдандорж Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд 2016 оны 12 дугаар сарын 30-ны 11:40 цагаас эхлэн 20:00 цаг хүртэл дуустал нь хайлах юм.
Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө” нь найман ханатай их цагаан өргөө бөгөөд уламжлалт тууль хайлах зан үйлийн ёс уламжлалыг чанд баримтлан театрчилсан бус харин язгуурлаг шинж байдлыг нь илүүтэй харуулах тал дээр анхаарал хандуулж туулийг тусгайлсан өдөр бүрэн хэмжээгээр монгол гэрт хайлдагаараа илүү онцлогтой.
Монгол тууль нь ардын аман билгийн нэн эртний төрөл хэлбэрийн нэг бөгөөд хэдэн зуугаас хэдэн түмэн мөр шүлгээс бүрдэл болдог том туурвил юм. Нэгэн шөнийн дотор багтаан хайлдаг бэсрэг туулиудаас гадна хэдэн шөнө дамнан хайлах дэлгэр тууль цөөнгүй.
Туульсийн бүтээлүүд нь эртний цалиг шүтлэг, бөө мөргөл, бурхан шашны, домогзүйн болон уран сайхны сэтгэлгээний олон үе давхрагыг хадгалсан бөгөөд дотроо үлгэр, домог, ерөөл, магтаал, зүйр үг, цацал мялаалга, бэлгэ дэмбэрэлийн үг, дом шившлэг зэрэг аман зохиолын олон төрөл зүйлийг багтаан агуулж байдаг онцгой төрөл юм.
Монгол туулийн хэл гайхамшигтай уран яруу бөгөөд монгол шүлгийн шилдэг уламжлалыг хадгалсан, эртний хэллэг, монголын олон ястан овогтны аман аялгууны онцлогийг агуулсан байдаг. Тууль бол зөвхөн үгийн урлаг төдийгүй хөгжим аялгуу, туульчийн ур чадвар, хайлах, хэлэх ёс жаяг, зан үйлийг багтаасан нийлмэл урлагийн шинжтэй цогц үзэгдэл юм.
Академич Ц.Дамдинсүрэнгийн хэлснээр “олон алдартай үлгэрч, туульч нар болвоос нүүдэлчин монголчуудын үзэх жүжиг, сонсох хөгжим, унших ном гурвууланг нэгэн зэрэг орлож, нэг жүжигчинтэй театрын үүргийг гүйцэтгэж байсан” ажгуу.
Туулийг товшуур, хуур, икэл, хуучир зэрэг хөгжмийн зэмсэгийн аль нэгээр ая хамсран хайлдаг уламжлалтай. Зарим нутагт хөгжмийн зэмсэг хэрэглэлгүйгээр аялгуулан хэлдэг ёс буй. Хэдэн мянган жилийн турш эцэг өвгөдөөс аман байдлаар дамжиж ирсэн дэлхийд хосгүй энэ гайхамшигт соёлыг өвлөн уламжлуулах, сурталчлах, судлах, нууцыг нь тайлах нь өнөө цагийн нийгмийн амьдралд олон талын ашиг тустай зүйл болох билээ.
Тууль хайлах нь зөвхөн зөвхөн гоо сайхны учир холбогдолтой төдийгүй зан үйлийн холбогдолтой юм. Туулийг өвөл хайлдаг. Зуны сар гарч тэнгэр дуугарснаас хойш хайлдаггүй.
Монголчууд эртнээс нааш туулийг хүндлэн дээдлэж, дайн тулаан, ан авд мордох, уул ус тахих зэрэг иргэний болоод төрийн ёслолын үед тууль хайлуулж ирсэн уламжлалтай.
Тууль төрийн ёсонд төдийгүй гэрийн ёсонд хүндтэй байр эзэлдэг. Тууль хэлүүлэх айл туульчийнд хэдэн өдрийн өмнө очиж, хадаг барин заллага айлтгадаг. Туульчийг залран ирэхэд айл хотлоороо цуглан хэдэн шөнө дамнан тууль сонсдог. Ойрадын туулчид тууль хайлахын өмнө “Алтайн магтаал” хэлж, Алтай дэлхийгээ аргадан байж сая туулиа хайлж эхэлдэг.
Ган гачиг, зуд шуурга, өвчин зовлон, гай барцад тохиолдох аваас Алтайгаа магтахад бүх юм сайн сайхан болдог хэмээн эртний туульчид үздэг байжээ.
XIX зууны сүүлчээс эхлэн гадаад, дотоодын эрдэмтэд судлаачдийн тэмдэглэн авч судалгааны эргэлтэд оруулсан Монгол туулийн хэдэн арван дурсгал бичгийн хэлбэрээр үлдсэн боловч, XX зууны дунд үеэс эхлэн XXI зууны эхэн гэхэд Монгол туулийн амьд уламжлал тасрах бодитой аюулд тулгараад байгаа юм.
Иймд Монгол туулийгуламжлан өвлүүлэх, сурталчлан таниулах, түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор Богд хааны ордон музейд “Хаан туульсийн өргөө”-г байгуулсан ба жил бүр тогтмол үйл ажиллагааг явуулж эхлээд байна.
Тууль нь Монгол улсаас яаралтай хамгаалах шаардлагатай Соёлын биет бус өвийн жагсаалтанд 2009 онд бүртгэгдсэн өв юм.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6