Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Байнгын хороо Элчин сайд нарыг эргүүлэн татах, томилох асуудлаар зөвшилцөх саналыг дэмжлээ
Image
Монреалийн протоколын нэмэлт, өөрчлөлтийг соёрхон батлах тухай хуулийн төслийг дэмжлээ
Image
Нас барсан өндөр насны тэтгэврийн зээл авагчийн тэтгэврийн зээл чөлөөлөх тухай” хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэв
Image
Усны тухай хуулийн хэрэгжилтийг судлан боловсронгуй болгохыг Засгийн газарт чиглэл болгов
Image
Монголын сайтын холбооны ерөнхийлөгчөөр Э.Батхүү сонгогдлоо
Image
Өнөөдөр 68 чингэлэг ачаа, барааг Замын-Үүд боомтоор хил нэвтрүүллээ
Image
Улбар шар түвшинд шилжүүлж, олон нийтийн арга хэмжээг хориглов
Image
Элчин сайд нарыг эргүүлэн татах, томилох асуудлаар зөвшилцөх саналыг өргөн мэдүүллээ
Image
Гэрийн эмчилгээнд шинээр 236 тохиолдол нэмэгджээ
Image
Цэргийн бүртгэл энэ сарын 22 хүртэл үргэлжилнэ
Image
Жаргалант сумын ӨЭМТ-ийг өргөтгөлөө
Image
"Өндөрхаан", "Эм Эн Ди", "Хөвсгөл алтан дуулга"-ын ханш хамгийн их өсөв
Image
Мандалын тамирчид алтан медаль хүртлээ
Image
ЕБС, дотуур байр, цэцэрлэгийн нүхэн жорлонг стандарт, шаардлагад нийцүүлж шинэчилнэ
Image
“Шинэ хөдөө” төслийн хэрэгжилтийг хангалтгүй гэж дүгнэжээ
Image
Хөгжлийн бэрхшээлтэй сурагчийн суралцах орчныг сайжруулах ажлын баг байгуулав
Image
Ажил идэвхтэй хайж байгаа 634 хүн байна
Image
Гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэгсдийн 71,3 хувь согтуудаа уг зөрчлийг гаргажээ
Image
Уул уурхайн бүтээгдэхүүний биржийн тухай хуулийг төслийг хэлэлцэхийг дэмжив
Image
Төрийн байгууллагын газар эзэмших хүсэлтийг Засгийн газар шийдвэрлэнэ
Image
“Үр үйлдвэрлэлийн лаборатори”-ийг Я.Оюунбилэг агсны нэрэмжит болголоо
Image
Өвөрхангай аймаг татварын орлогоо давуулан биелүүлжээ
Image
Спорт цогцолборын барилга ашиглалтад орно
Image
Ачаа тээврийн үнийг зохиомлоор өсгөсөн тохиолдолд хариуцлага тооцохыг анхааруулжээ
Image
Тэрүнофүжи Г.Ган-Эрдэнэ 1 унаатай Митакэүмиг нэхэж явна
Image
Шүлхийн өвчин нэмэгдэж 16 сумын 54 багт 21 голомт бүртгэгджээ
Image
Хугацаа хэтэрсэн зээлийн өрийг хуулийн байгууллагад шилжүүлж байна
Image
МАН-ын Удирдах зөвлөл Б.Бат-Эрдэнийг БОАЖ-ын сайдаар томилох саналыг дэмжив
Image
Оюуны өмчийн газраас өнгөрсөн онд 407 бүтээлд патент олгожээ
Image
"Хорьтын систем”-д оруулснаар хүрээлэн буй орчиндоо ээлтэй амьдрах үндэс бий болно
Image
Зөвшөөрөл шаардахгүйгээр үйл ажиллагаа эрхлэх боломж бүрдсэн 74 төрлийн үйлчилгээг танилцуулав
Image
Хөвсгөл нуурт 40-50 см өргөн хар хил гарчээ
Image
Өнгөрсөн хоногт 24 иргэн халдвар авчээ
Image
Алтайн сонгино бол устах аюулд орж болзошгүй ургамал
Image
Гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас бүртгэгдсэн нийт зөрчлийн 76 хувийг шалган шийдвэрлэжээ
Image
Өнгөрсөн онд бүртгэгдсэн гэмт хэрэг 2020 оныхоос 10.3 хувиар өсжээ
Image
Ойрын өдрүүдэд хүйтний эрч суларна
Image
12 дугаар сард Тосонцэнгэл, Цагааннуур суманд -40.30 хэмд хүрчээ
Image
Цэцэрлэгт хамрагдсан хүүхдийн тоо 56 мянгаар цөөрчээ
Image
Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуульд нэмэлт оруулна
Image
Тариалангийн салбарт техник, технологийн шинэчлэлийг эрчимжүүлнэ
Image
Эрүүл мэндийн даатгалын шимтгэлийн орлого 31 хувиар нэмэгджээ
Image
Хятадын ДНБ 8.1 хувиар өсжээ
Image
БНАСАУ-ын пуужингууд 40 гаруй км-ийн өндөрт 380 км ниссэн гэж мэдэгдэв
Image
Гэрийн эмчилгээнд 762 насанд хүрэгч, 290 хүүхэд байна.
Image
Энэтхэгт “омикрон” хувилбараас хамгаалах вакцин бүтээж байна
Image
Чинмэнд эмнэлгийн шинэ барилга ашиглалтад орлоо
Image
Цагаан олимпын түүхэн замнал - "Осло-1952"
Image
Хятад улс Олимпын наадмын үеэр дижитал юань туршихаар бэлдэж байна
Image
Жилд 5.6 сая тн түүхий нүүрс, 727 мянган тн шахмал түлш хэрэглэж байна
Image
14 компанийн 35,552 хувьцаа арилжжээ
Image
Нээлттэй хүн
Image
Төрөөд 2 хоносон нярайг хүчээр алхуулжээ
Image
Ц.Мянганбаярын нялх амраг нийслэлийн утаанаас зугтаав
Image
Отгонбилэгийн Содбилэг яагаад чимээгүй болов?
Image
Өнөөдрийн 18:00 цагаас эхлэн архи, согтууруулах ундаа зарахыг түр хориглолоо
Image
Д.Арвин: Намын шинэчлэл зөвхөн даргын асуудал биш
Image
Хувцсандаа даруулж үхсэн явдал Испанид гарчээ.
Image
90-ээд оныхон бид бол СҮҮЛЧИЙН ХҮМҮҮС
Image
Коронавирусын аюул Монголд нүүрлэсэн үү?
Image
П.Цагаан: “Бороо орж, Трампыг тэнгэр харж үзлээ” гэж хэлсэн
Image
Ц.Элбэгдорж: Эхийн хэвлий дэх ураг үгүй болох хэмжээнд хүрсэн энэ нөхцөл байдал бол гамшиг
Image
Улаан манжингийн шүүсээр ходоод, бөөрөө цэвэрлэх арга хадгалаад аваарай
Image
Деклан ингэж өөрчлөгджээ
Image
“Монгол барби” О.Оюунцэцэг унжсан хөх, язарсан гэдсээрээ бахархав
Image
УИХ-аар юу хэлэлцэх вэ?
Image
Мексикт 15 настай хүү ангийнхан руугаа гал нээв
Image
АН-ын даргын сунгааг “Буян” Жагаа юунд бужигнуулах гээд байна вэ?
Image
Шүүгдэгч шүүхийн танхимд амиа хорлохыг завджээ
Image
Жүжигчин Гэрэлцэцэг үе мултарсан залуутай найзалдаг
Image
Өнөөдөр хонь өдөр
Image
Үс засуулбал эрхтэн хурц болно
Image
АНУ-ын Тагнуулын Төв Газрын 13 сая хуудас материалыг онлайн болголоо
Image
Ч.Цэлмүүний далд авьяас юу вэ
Image
Монголбанкны Хяналтын зөвлөлд нэр дэвшигчдийг томилох асуудлыг хэлэлцэв
Image
Цагаан батга яагаад үүсдэг вэ?
Image
Эмма Стоун: Ялагч болохыг маш их хүссэн
Image
УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай, "Гацуурт"-ын Л.Чинбат нарын гэрт хулгай оржээ
Image
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж утааны асуудлаар мэдээлэл өгнө
Image
Х.Тэмүүжингийн татан буулгасан Дотоодын цэргийг С.Бямбацогт дахин байгуулна
Image
"Рио Тинто"-ийн Монгол дахь салбарын захирлаар Даниел Вораллыг томилов
Image
Өнөөдөр цагаан бар өдөр
Image
Өвөлжилтийн бэлтгэл хангах ажил 60 хувьтай
Image
МАН-ын Удирдах зөвлөл хаалттай хуралджээ
Image
Эгийн голын гүүр нураад хагас сар боллоо
Image
Орос, НАТО-гийн сөргөлдөөн дэлхийн III дайнд хүргэх үү
Image
Энэтхэгт шинэ жилийн баяраар олон хүн нэг дор цуглахыг хоригложээ
Image
Байнгын хороод хуралдана
Image
Танай гэрт аз жаргал авчрах 9 зүйлс
Image
Тун удахгүй
Image
ГАДААД ХАРИЛЦААНЫ ДЭД САЙД Б.БАТЦЭЦЭГ ТЕРРОРИЗМТОЙ ТЭМЦЭХ АСУУДЛААРХ БҮС НУТГИЙН ХУРАЛД ОРОЛЦОВ
Image
Гол, усны ослоос урьдчилан сэргийлэхийг онцгойлон анхааруулж байна
Image
Мөнгөний хатуу бодлого чанаргүй зээлийн хэмжээг өсгөх талтай
Image
Задлан хийдэг хий үзэгдэл / бодит явдал /
Image
БУСАД МАХНЫ ҮНЭ 2,000-3,000 ТӨГРӨГӨӨР БУУРЧЭЭ
Image
ЗӨВШӨӨРӨЛГҮЙ АЖИЛЛАЖ БАЙСАН ХООЛНЫ ГАЗРУУДЫГ ХААВ
Image
Г.БАХЫТГҮЛ ДАВЖ ЗААЛДАНА ГЭВ
Image
МИ-8 НИСДЭГ ТЭРЭГ ӨӨР НЭГЭН НИСДЭГ ТЭРЭГТЭЙ МӨРГӨЛДСӨН БАЙЖЭЭ
Image
Үндэсний үйлдвэрлэгчдийг бүтээгдэхүүний танилцуулгаа ирүүлэхийг урьжээ
Image
Хөвсгөл нуураар зорчихыг хориглосон тэмдэг байрлуулав
Image
АНУ-д өдөрт 1.13 сая халдварын тохиолдол илэрчээ
Image
Хар хорхойноос хэрхэн сэрэмжлэх вэ
Image
БЕЛЬГИ УЛСАД 8 НАСТАЙ ХҮҮ АХЛАХ СУРГУУЛИА ТӨГСЧЭЭ
Image
Жилд 500 гаруй хүн ходоодны хавдрын хагалгаанд ордог
Image
М.МӨНХГЭРЭЛ: ОРОН НУТГИЙН ЧИГЛЭЛД НЭГ Ч ЗАМ ХААГААГҮЙ, ХӨДӨЛГӨӨН ХЭВИЙН ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
Монголын шигшээ баг, БНСУ-ын багийг 4:1-ээр яллаа
Image
ТҮРЭЭСИЙН ДУГУЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ “UBIKE” ТӨСЛИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
Замын хөдөлгөөний ачааллыг бууруулах чиглэлд эрдэмтэн судлаачдыг татан оролцуулна
Image
ӨДРИЙН ОНЦЛОХ: Нээлттэй захидал
Image
Нийт иргэд, аж ахуйн нэгж байгууллага, үйлчлүүлэгчдийн анхааралд
Image
Image

Богд хааны ордон музейд тууль хайлна

Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд ардын язгуур урлагийг өвлөгч Жилкерийн ес дэх удмын туульч А.Балдандорж 2016 оны 12 дугаар сарын 30-ны өдрийн 11:40 цагаас Их хөлгөн тууль болон “Бүжин Даваа хаан” туулийг бүрэн эхээр нь хайлна.
Уламжлалт тууль хайлах зан үйлийг нарийн баримтлах бөгөөд туулийн эхэнд “Арван гурван Алтайн магтаал”-ыг бүтэн хайлж туулийн завсарлагаар ардын язгуур урлагийн төрөлүүд болох баруун монгол ардын бие биелэгээ, морин хуурын татлага, цуур, ятга хөгжим, хөөмэйн үзүүлбэр бүхий бэсрэг тоглолтуудыг толилуулахын зэрэгцээ туульд гарч буй үйл явдлын тайлбар тайлалыг алдарт эрдэмтэд болох Я.Катуу, Т.Баясгалан нар тайлбарлан хүргэх зэрэг олон сонирхолтой үйл явдал дүүрэн өрнөх юм.
Эртний Монголчууд тууль хайлж өөрсдийн төдийгүй хотол зоны ажил үйлс, хувь заяаныхаа заслыг хийдэг байсан бөгөөд “Бүжин Даваа хаан” тууль нь аян замын засал олз омог, хишиг буяныг хүсдэг. Туульч А.Балдандорж Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд 2016 оны 12 дугаар сарын 30-ны 11:40 цагаас эхлэн 20:00 цаг хүртэл дуустал нь хайлах юм.
Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө” нь найман ханатай их цагаан өргөө бөгөөд уламжлалт тууль хайлах зан үйлийн ёс уламжлалыг чанд баримтлан театрчилсан бус харин язгуурлаг шинж байдлыг нь илүүтэй харуулах тал дээр анхаарал хандуулж туулийг тусгайлсан өдөр бүрэн хэмжээгээр монгол гэрт хайлдагаараа илүү онцлогтой.
Монгол тууль нь ардын аман билгийн нэн эртний төрөл хэлбэрийн нэг бөгөөд хэдэн зуугаас хэдэн түмэн мөр шүлгээс бүрдэл болдог том туурвил юм. Нэгэн шөнийн дотор багтаан хайлдаг бэсрэг туулиудаас гадна хэдэн шөнө дамнан хайлах дэлгэр тууль цөөнгүй.
Туульсийн бүтээлүүд нь эртний цалиг шүтлэг, бөө мөргөл, бурхан шашны, домогзүйн болон уран сайхны сэтгэлгээний олон үе давхрагыг хадгалсан бөгөөд дотроо үлгэр, домог, ерөөл, магтаал, зүйр үг, цацал мялаалга, бэлгэ дэмбэрэлийн үг, дом шившлэг зэрэг аман зохиолын олон төрөл зүйлийг багтаан агуулж байдаг онцгой төрөл юм.
Монгол туулийн хэл гайхамшигтай уран яруу бөгөөд монгол шүлгийн шилдэг уламжлалыг хадгалсан, эртний хэллэг, монголын олон ястан овогтны аман аялгууны онцлогийг агуулсан байдаг. Тууль бол зөвхөн үгийн урлаг төдийгүй хөгжим аялгуу, туульчийн ур чадвар, хайлах, хэлэх ёс жаяг, зан үйлийг багтаасан нийлмэл урлагийн шинжтэй цогц үзэгдэл юм.
Академич Ц.Дамдинсүрэнгийн хэлснээр “олон алдартай үлгэрч, туульч нар болвоос нүүдэлчин монголчуудын үзэх жүжиг, сонсох хөгжим, унших ном гурвууланг нэгэн зэрэг орлож, нэг жүжигчинтэй театрын үүргийг гүйцэтгэж байсан” ажгуу.
Туулийг товшуур, хуур, икэл, хуучир зэрэг хөгжмийн зэмсэгийн аль нэгээр ая хамсран хайлдаг уламжлалтай. Зарим нутагт хөгжмийн зэмсэг хэрэглэлгүйгээр аялгуулан хэлдэг ёс буй. Хэдэн мянган жилийн турш эцэг өвгөдөөс аман байдлаар дамжиж ирсэн дэлхийд хосгүй энэ гайхамшигт соёлыг өвлөн уламжлуулах, сурталчлах, судлах, нууцыг нь тайлах нь өнөө цагийн нийгмийн амьдралд олон талын ашиг тустай зүйл болох билээ.
Тууль хайлах нь зөвхөн зөвхөн гоо сайхны учир холбогдолтой төдийгүй зан үйлийн холбогдолтой юм. Туулийг өвөл хайлдаг. Зуны сар гарч тэнгэр дуугарснаас хойш хайлдаггүй.
Монголчууд эртнээс нааш туулийг хүндлэн дээдлэж, дайн тулаан, ан авд мордох, уул ус тахих зэрэг иргэний болоод төрийн ёслолын үед тууль хайлуулж ирсэн уламжлалтай.
Тууль төрийн ёсонд төдийгүй гэрийн ёсонд хүндтэй байр эзэлдэг. Тууль хэлүүлэх айл туульчийнд хэдэн өдрийн өмнө очиж, хадаг барин заллага айлтгадаг. Туульчийг залран ирэхэд айл хотлоороо цуглан хэдэн шөнө дамнан тууль сонсдог. Ойрадын туулчид тууль хайлахын өмнө “Алтайн магтаал” хэлж, Алтай дэлхийгээ аргадан байж сая туулиа хайлж эхэлдэг.
Ган гачиг, зуд шуурга, өвчин зовлон, гай барцад тохиолдох аваас Алтайгаа магтахад бүх юм сайн сайхан болдог хэмээн эртний туульчид үздэг байжээ.
XIX зууны сүүлчээс эхлэн гадаад, дотоодын эрдэмтэд судлаачдийн тэмдэглэн авч судалгааны эргэлтэд оруулсан Монгол туулийн хэдэн арван дурсгал бичгийн хэлбэрээр үлдсэн боловч, XX зууны дунд үеэс эхлэн XXI зууны эхэн гэхэд Монгол туулийн амьд уламжлал тасрах бодитой аюулд тулгараад байгаа юм.
Иймд Монгол туулийгуламжлан өвлүүлэх, сурталчлан таниулах, түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор Богд хааны ордон музейд “Хаан туульсийн өргөө”-г байгуулсан ба жил бүр тогтмол үйл ажиллагааг явуулж эхлээд байна.
Тууль нь Монгол улсаас яаралтай хамгаалах шаардлагатай Соёлын биет бус өвийн жагсаалтанд 2009 онд бүртгэгдсэн өв юм.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6