Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
УИХ-ын гишүүн асан З.Баянсэлэнгэ суллагджээ
Image
Н.Номтойбаяр худлаа ярьжээ
Image
"ОЙЛГОЁ ХҮНДЭЛЬЕ" нөлөөллийн арга хэмжээнд нэгдэхийг Зам тээврийн гэрээт цагдаагийн хэлтсээс уриалж байна.
Image
НДШ-ийг нэмэгдүүлэхгүй
Image
“Үнэн ба зөв” намын дарга А.Отгонбаатарыг саатуулжээ
Image
С.Амарсайхан: Авто зам ашигласны төлбөр нэмэх асуудал сонгуульд ямар ч хамаагүй
Image
Сэрэмжлүүлэг: Бага насны хүүхдийг ууланд аваачин хүчиндсэн этгээдийг баривчлан, нэгжлэг хийж байна
Image
Сүрэг шувуу ѳндѳр хүчдэлийн шугам мѳргѳж осолдсон байх магадлалтай
Image
Гарааны бизнес эрхлэгчдийг олон нийтээс хөрөнгө босгох боломжийг бүрдүүлнэ
Image
А.Ундраа: Монгол Улс Үндэсний номын баярын өдөртэй болно
Image
Академич Б.Бямбаагийн бүтээлд 100 сая төгрөг олгоно
Image
Хорт хавдраар өвдсөн нэг ойтой Г.Хулан охинд туслах аянд нэгдэцгээе!
Image
М.Билэгт гишүүн сайтуудыг дэмждгээ илэрхийлэв
Image
Арваннэгдүгээр сард ихэр хүүхэд 174 мэндэлжээ
Image
"Утаа мэдрэгчийг гэр хорооллын 167,000 өрхөд энэ сард багтаан үнэгүй олгохоор ажиллаж байна"
Image
Борлуулалтын цэгүүдийг түлшээр яаралтай хангахаар нэмэлт тээвэрлэлтийг гаргажээ
Image
Зөвшөөрөлтэй барилгуудын жагсаалтыг нийтэд ил болгожээ
Image
Хууль зөрчиж зээл олгосон гэх Төрийн банк яг жинхэнэдээ ямар байна вэ?
Image
Хархорум хот байгуулагдсаны 800 жилийн ойг 2020 онд тэмдэглэнэ
Image
НДШ-ийг 2%-аар нэмэгдүүлэхгүй байх Ерөнхийлөгчийн хоригийг УИХ хүлээж авлаа
Image
Ш.Анхмаа: Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах дэд хөтөлбөр хэрэгжүүлнэ
Image
“Хөхүүрийн айраг исгэх уламжлал, холбогдох зан үйл” өв ЮНЕСКО-д бүртгэгджээ
Image
Экспорт хагас тэрбум ам.доллароор нэмэгджээ
Image
Д.Сумьяа эхний тойрогтоо Францын жүдочид ялагдлаа
Image
Монгол Улс Парисын хэлэлцээрт оруулах үндэсний зорилтоо шинэчилсэн анхдагчдын нэг боллоо
Image
Д.Одбаяр: Камерын бичлэгээр нотлогдвол би өөрөө Цэцийн гадаа зогсоод өндөг шидүүлье
Image
Монголын мисс санал асуулгаар эхний зургаад жагсч байна
Image
Н.Номтойбаяр: Намайг ямар ч үндэслэлгүй гүтгэж байна
Image
Сайжруулсан түлш үйлдвэрлэлийн хоёр нэмэлт шугам ашиглалтад оруулна
Image
Чуулган: Өргөн нэвтрүүлгийн тухай хуулийн төслийг баталлаа
Image
Татварын орлого 1.4 их наядаар өсжээ
Image
Ардчилалд хамаагүй хямрал
Image
Ардчилсан хувьсгалыг дэмжсэн гээд сургуулиасаа хөөгдөж, диплом ч үгүй төгссөн хүмүүс олон бий
Image
“Петро Матад” компанийг Сүхбаатар аймгаас гаргажээ
Image
Онцгой байдлын байгууллагад нисэх нэгж байгуулах төслийг УИХ-д өргөн мэдүүлнэ
Image
“Монгол хүн” хүмүүжлийн аяны III зөвлөгөөн боллоо
Image
2019 оны “Технологийн дэвшлийн шагнал”-ыг академич Б.Бямбаад олгохоор болов
Image
ТЦА: Согтуу жолооч айлын хашааг мөргөжээ
Image
С.Эрдэнэ: Ардчилал бол Монгол улсын иргэн бүрийн үнэт зүйлтэй холбогдож, амьдрах үндэс, арга, орчин нь болсон
Image
Гэр хорооллын айл, өрхүүдийн галын аюулгүй байдлыг хангууллаа
Image
ЭЗБХ:Санхүүжилтийн хэлэлцээрийн төслийг дэмжиж, хуулийн төслүүдийг хэлэлцэв
Image
"Дэн болон зочид буудал, саун массаж, цахим тоглоомын газруудын хариуцлагыг өндөрсгөх шаардлагатай"
Image
Ц.ЭЛБЭГДОРЖ-ийн өдрийн тэмдэглэл: Ардчилалд хүрсэн зам – Бодит түүх
Image
80 орчим иргэний мэдээллийг хуурамч оруулж, нийгмийн даатгалаас мөнгө завшиж байжээ
Image
Н.Номтойбаяр: Энэ хэргийн талаарх бүх болсон процессыг би мэдэж байгаа
Image
УДШ: "М-Си-Эс”-ийн банк байгуулах хүсэлтийг хангахын даалгажээ
Image
Допингийн шинжилгээг сольж, хахууль авсан хэргээр "Н" гэх хүн АТГ-т шалгагдаж байна
Image
Төрийн албаны ерөнхий шалгалтын тов гарлаа
Image
Б.Амархүү давж заалдах гомдол гаргажээ
Image
"Нийтийн тээврийн төлбөрт и-баримт олгох ажлыг хийсэн ч Татварын албанаас сервер нь ачааллаа дийлэхгүй гэсэн хариу өгсөн"
Image
Мөсөн хотхон байгуулж байна
Image
“Монгол газар” компаний захирлын мисс бүсгүйн тохойнд зөөлхөн гэгч нь хүрээд нүд унагаж байгаа харцыг харуулсан энэ зураг цахимд алдаршиж байна.
Image
Шөнийн тариф тэглээд утаа хэдэн хувиар буурах вэ?
Image
0-3 насны хүүхдээ асарч байгаа эхэд сар бүр цалин олгохоор шийдвэрлэлээ
Image
Яллах дүгнэлтийг уншиж дуусгажээ
Image
Богд хааны ордон музейд тууль хайлна
Image
Хүний эр бэлэг эрхтэн ясгүй болсон шалтгааныг эрдэмтэд тайлбарлажээ
Image
Та урьд насандаа хэн байсан бэ? /сонирхолтой СОНЖОО/
Image
250 мянган иргэн буруу бүртгүүлжээ
Image
2016 сүүлчийн арилжааны дүн
Image
Дональд Трамп давхар эрүүтэй зургийг нь нийтлэхгүй байхыг хүсжээ
Image
Ардчилал.мн сайт 2016 оны Оны онцлох есөн үйл явдалыг нэрлэлээ
Image
Хөөрхий охин хуруугаа тайруулжээ
Image
ГАРГҮЙ ЭМГЭН /ӨГҮҮЛЛЭГ/
Image
“Шилмэл буйдан”-г сонголтоосоо хасъя
Image
Энх-Эрдэнэ шинэ уран бүтээл White Christmas
Image
Маргаашнаас хөнгөлөлттэй эмийг өдөр бүр худалдаална
Image
“ХӨДӨӨНИЙ ОХИН” ДЭЛХИЙН МИССИЙН ТИТМИЙГ ЗҮҮХЭД ОЙРХОН БАЙНА
Image
Машин дотор секс хийх 7 шилдэг байрлал
Image
ШӨНӨЖИН 2 ХҮҮХЭНТЭЙ ҮЗЭЭД ҮҮР ЦАЙХ ҮЕД…
Image
Ерөнхий Консул Э.Галбадрал Орбис “нисдэг” нүдний эмнэлэгийн үйл ажиллагаатай танилцлаа.
Image
Маалинганы үр гэж юу вэ? Ямар ид шидтэй вэ?
Image
Хүүхдийг хөлдөөгөөд эд эрхтэнг нь зарах гэж яваад баригдав.
Image
Цагаан хад боомт руу нөхрөө эргэж очсон эмэгтэй өрөвдөж шүлэг бичжээ
Image
Бүсгүйчүүдэд: Шинэ жилийн гоёлын үс засалтын шинэлэг санаанууд
Image
Хөдөлмөрийн баатар, Ардын аман зохиолч, СГЗ Б.Лхагвасүрэн гуайн хагалгааны зардлыг Монгол Улсын ерөнхийлөгч даахаар болжээ.
Image
Эзэгтэй хүний хийж сурсан байх ёстой 20 хоол
Image
ИРАКИЙН МИСС СЭЛФИНЭЭС БОЛЖ ГЭР БҮЛИЙНХЭНТЭЙГЭЭ ЭХ ОРНООСОО ДҮРВЭЖЭЭ
Image
Кофенд дурлагсад илүү урт насладаг бас өвчлөх нь бага гэдгийг батлажээ.
Image
ЭХНЭРТЭЙГЭЭ ХҮНДЛЭЛГҮЙ ХАРЬЦАСНААР АЗ ХИЙМОРЬ НЬ НҮҮР БУРУУЛДАГ
Image
Зам тээврийн ослоор 19 хүн гэмтжээ
Image
АТГ-ААС БАЙНГЫН ХОРООНЫ ХУРАЛДААНД ЖДҮ-Д НЭР ХОЛБОГДСОН ГИШҮҮДИЙН ТАЛААР МЭДЭЭЛЭЛ ӨГНӨ
Image
Цаг агаарын мэдээ
Image
Ипотекийн зээлд 100 м.кв хүртэлх байрыг хамруулахаар болгож, УЛСТӨРИЙН шийдвэр гаргалаа
Image
“Ноён уул"-ын шүүх хурал нэхэмжлэгчийн хүсэлтээр хойшлогдлоо
Image
ДЭЛХИЙ ДАХИНЫГ ЦОЧРОЛД ОРУУЛСАН ХУЛГАЙ, ДЭЭРМИЙН ХЭРГҮҮДЭЭС
Image
Израйль улс порнографик сайтуудыг хаах хууль батлах гэж байна
Image
Жонни Депп: Би Холливудын нэгэн бараа болчих вий гэхээс vхтлээ айдаг
Image
ИХЭНХ НУТГААР ХҮЙТЭН ЖИНДҮҮ БАЙНА
Image
ОХУ-ЫН ХИЙМЭЛ ДАГУУЛ “СЭЖИГТЭЙ” БАЙГААГ АНУ МЭДЭГДЛЭЭ
Image
Хүүхдэд ямар нэр өгвөл зохих вэ: Хамгийн харгис нэр бол Үүрийнцолмон…
Image
Байгалийн аргаар хар батганаас салах 10 аргa
Image
С.ЖАВХЛАН: ОГЦРУУЛАХ САНАЛ ӨГӨХ ЭСЭХ НЬ МИНИЙ БҮРЭН ЭРХИЙН АСУУДАЛ
Image
Ганц бие, залуухан, сайхан эмэгтэй байвал ...
Image
НӨАТ-ЫН ТЕХНОЛОГИЧДЫГ ШАЛГАСАН ГЭВ
Image
2019 ОНЫ ЦЭРГИЙН БҮРТГЭЛ НЭГДҮГЭЭР САРЫН 4-НИЙ ӨДРӨӨС ЭХЭЛНЭ
Image
УТААНЫ ОРГИЛ ЦАГ 40 МИНУТААР БОГИНОССОН
Image
Улаанбаатарт 17-19 хэм дулаан байна
Image
Увсад газар хөдөлжээ
Image
“200,000 хүн татвар төлөөд тэр мөнгөөр нь 189,000 хүн төрд ажиллаж байгаа нь эрүүл бус эдийн засаг”
Image
Уг нь миний анхны нөхөр надад яаж хөхөхийг зааж өгч байсан
Image
Цагийн гарз
Image
"РЕАЛ МАДРИД" ХӨЛБӨМБӨГИЙН ХААНЫ ҮЕИЙН АМЖИЛТЫГ ДАВАХАД ГАНЦ ГООЛ ДУТУУ...
Image
НӨАТ-ЫН БУЦААН ОЛГОЛТЫГ ӨНӨӨДРӨӨС ШИЛЖҮҮЛЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
Өлсгөлөн бэлтрэгнүүдийг нь тэжээсэн залууд эх чоно нь хариу барьжээ
Image
ЗУСЛАНГИЙН БОЛОН ШӨНИЙН НИЙТИЙН ТЭЭВРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭГ НЭВТРҮҮЛЛЭЭ
Image
Олон улсын хэлээр шинэ жилийн мэндчилгээ дэвшүүлцгээе
Image
Нийслэлийн удирдах ажилтны шуурхай зөвлөгөөн боллоо
Image
ЗУРГАДУГААР САРЫН 13-НД БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДАЛ
Image
ҮС ЗАСУУЛБАЛ ЖАРГАЛ ИРНЭ
Image
Image

Богд хааны ордон музейд тууль хайлна

Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд ардын язгуур урлагийг өвлөгч Жилкерийн ес дэх удмын туульч А.Балдандорж 2016 оны 12 дугаар сарын 30-ны өдрийн 11:40 цагаас Их хөлгөн тууль болон “Бүжин Даваа хаан” туулийг бүрэн эхээр нь хайлна.
Уламжлалт тууль хайлах зан үйлийг нарийн баримтлах бөгөөд туулийн эхэнд “Арван гурван Алтайн магтаал”-ыг бүтэн хайлж туулийн завсарлагаар ардын язгуур урлагийн төрөлүүд болох баруун монгол ардын бие биелэгээ, морин хуурын татлага, цуур, ятга хөгжим, хөөмэйн үзүүлбэр бүхий бэсрэг тоглолтуудыг толилуулахын зэрэгцээ туульд гарч буй үйл явдлын тайлбар тайлалыг алдарт эрдэмтэд болох Я.Катуу, Т.Баясгалан нар тайлбарлан хүргэх зэрэг олон сонирхолтой үйл явдал дүүрэн өрнөх юм.
Эртний Монголчууд тууль хайлж өөрсдийн төдийгүй хотол зоны ажил үйлс, хувь заяаныхаа заслыг хийдэг байсан бөгөөд “Бүжин Даваа хаан” тууль нь аян замын засал олз омог, хишиг буяныг хүсдэг. Туульч А.Балдандорж Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд 2016 оны 12 дугаар сарын 30-ны 11:40 цагаас эхлэн 20:00 цаг хүртэл дуустал нь хайлах юм.
Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө” нь найман ханатай их цагаан өргөө бөгөөд уламжлалт тууль хайлах зан үйлийн ёс уламжлалыг чанд баримтлан театрчилсан бус харин язгуурлаг шинж байдлыг нь илүүтэй харуулах тал дээр анхаарал хандуулж туулийг тусгайлсан өдөр бүрэн хэмжээгээр монгол гэрт хайлдагаараа илүү онцлогтой.
Монгол тууль нь ардын аман билгийн нэн эртний төрөл хэлбэрийн нэг бөгөөд хэдэн зуугаас хэдэн түмэн мөр шүлгээс бүрдэл болдог том туурвил юм. Нэгэн шөнийн дотор багтаан хайлдаг бэсрэг туулиудаас гадна хэдэн шөнө дамнан хайлах дэлгэр тууль цөөнгүй.
Туульсийн бүтээлүүд нь эртний цалиг шүтлэг, бөө мөргөл, бурхан шашны, домогзүйн болон уран сайхны сэтгэлгээний олон үе давхрагыг хадгалсан бөгөөд дотроо үлгэр, домог, ерөөл, магтаал, зүйр үг, цацал мялаалга, бэлгэ дэмбэрэлийн үг, дом шившлэг зэрэг аман зохиолын олон төрөл зүйлийг багтаан агуулж байдаг онцгой төрөл юм.
Монгол туулийн хэл гайхамшигтай уран яруу бөгөөд монгол шүлгийн шилдэг уламжлалыг хадгалсан, эртний хэллэг, монголын олон ястан овогтны аман аялгууны онцлогийг агуулсан байдаг. Тууль бол зөвхөн үгийн урлаг төдийгүй хөгжим аялгуу, туульчийн ур чадвар, хайлах, хэлэх ёс жаяг, зан үйлийг багтаасан нийлмэл урлагийн шинжтэй цогц үзэгдэл юм.
Академич Ц.Дамдинсүрэнгийн хэлснээр “олон алдартай үлгэрч, туульч нар болвоос нүүдэлчин монголчуудын үзэх жүжиг, сонсох хөгжим, унших ном гурвууланг нэгэн зэрэг орлож, нэг жүжигчинтэй театрын үүргийг гүйцэтгэж байсан” ажгуу.
Туулийг товшуур, хуур, икэл, хуучир зэрэг хөгжмийн зэмсэгийн аль нэгээр ая хамсран хайлдаг уламжлалтай. Зарим нутагт хөгжмийн зэмсэг хэрэглэлгүйгээр аялгуулан хэлдэг ёс буй. Хэдэн мянган жилийн турш эцэг өвгөдөөс аман байдлаар дамжиж ирсэн дэлхийд хосгүй энэ гайхамшигт соёлыг өвлөн уламжлуулах, сурталчлах, судлах, нууцыг нь тайлах нь өнөө цагийн нийгмийн амьдралд олон талын ашиг тустай зүйл болох билээ.
Тууль хайлах нь зөвхөн зөвхөн гоо сайхны учир холбогдолтой төдийгүй зан үйлийн холбогдолтой юм. Туулийг өвөл хайлдаг. Зуны сар гарч тэнгэр дуугарснаас хойш хайлдаггүй.
Монголчууд эртнээс нааш туулийг хүндлэн дээдлэж, дайн тулаан, ан авд мордох, уул ус тахих зэрэг иргэний болоод төрийн ёслолын үед тууль хайлуулж ирсэн уламжлалтай.
Тууль төрийн ёсонд төдийгүй гэрийн ёсонд хүндтэй байр эзэлдэг. Тууль хэлүүлэх айл туульчийнд хэдэн өдрийн өмнө очиж, хадаг барин заллага айлтгадаг. Туульчийг залран ирэхэд айл хотлоороо цуглан хэдэн шөнө дамнан тууль сонсдог. Ойрадын туулчид тууль хайлахын өмнө “Алтайн магтаал” хэлж, Алтай дэлхийгээ аргадан байж сая туулиа хайлж эхэлдэг.
Ган гачиг, зуд шуурга, өвчин зовлон, гай барцад тохиолдох аваас Алтайгаа магтахад бүх юм сайн сайхан болдог хэмээн эртний туульчид үздэг байжээ.
XIX зууны сүүлчээс эхлэн гадаад, дотоодын эрдэмтэд судлаачдийн тэмдэглэн авч судалгааны эргэлтэд оруулсан Монгол туулийн хэдэн арван дурсгал бичгийн хэлбэрээр үлдсэн боловч, XX зууны дунд үеэс эхлэн XXI зууны эхэн гэхэд Монгол туулийн амьд уламжлал тасрах бодитой аюулд тулгараад байгаа юм.
Иймд Монгол туулийгуламжлан өвлүүлэх, сурталчлан таниулах, түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор Богд хааны ордон музейд “Хаан туульсийн өргөө”-г байгуулсан ба жил бүр тогтмол үйл ажиллагааг явуулж эхлээд байна.
Тууль нь Монгол улсаас яаралтай хамгаалах шаардлагатай Соёлын биет бус өвийн жагсаалтанд 2009 онд бүртгэгдсэн өв юм.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6