Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Э.ОЮУНБОЛД: БИ ДОПИНГ ХЭРЭГЛЭЭГҮЙ
Image
ЦЭЦЭРЛЭГИЙН ЦАХИМ БҮРТГЭЛ ИРЭХ ПҮРЭВ ГАРИГТ ДУУСНА
Image
ИРЭХ ДОЛОО ХОНОГТ ЦАХИЛГААНЫ ХЯЗГААРЛАЛТ ХИЙГДЭХ ГАЗРУУД
Image
ЧИНГЭЛТЭЙ ДҮҮРЭГ ЗАДГАЙ ТЕАТРТАЙ БОЛЖЭЭ
Image
ХУУЛЬ БУСААР АЛТ ОЛБОРЛОСОН ГЭХ ХЯТАД ИРГЭДИЙГ ХОЛБОГДОХ БАЙГУУЛЛАГАД НЬ ШИЛЖҮҮЛЖЭЭ
Image
МАРГААШ НӨАТ-ЫН СУГАЛААНЫ 60 САЯЫН АЗТАНЫ ТОХИРОЛ ЯВАГДАНА
Image
СУРАГЧИЙН ДҮРЭМТ ХУВЦАС, БИЧИГ ХЭРГИЙН ӨРГӨТГӨСӨН ХУДАЛДААГ 33 БАЙРШИЛД ЗОХИОН БАЙГУУЛЖ БАЙНА
Image
КАЗАХ КУРЕС БӨХИЙН АЗИЙН ТИВИЙН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭН БОЛЖ БАЙНА
Image
ӨДӨРТӨӨ ИХЭНХ НУТГААР ДУЛААРНА
Image
Ж.БАТЗАНДАНД ӨГӨХ ЗӨВЛӨГӨӨ
Image
АГААРЫН ЧАНАРЫГ САЙЖРУУЛАХ БҮС, МӨРДӨХ ЖУРМЫГ ШИНЭЧЛЭН БАТАЛЛАА
Image
ХОНГКОНГИЙН ЦАГДААГИЙНХАНД ХҮЧ ХЭРЭГЛЭХГҮЙ БАЙХЫГ УРИАЛАВ
Image
СУРАГЧИЙН ДҮРЭМТ ХУВЦАС, БИЧИГ ХЭРГИЙН ӨРГӨТГӨСӨН ХУДАЛДААГ 33 БАЙРШИЛД ЗОХИОН БАЙГУУЛЖ БАЙНА
Image
ЭРДЭМТЭД ХҮНИЙ ЭД ЭСИЙГ АМЬТАН ДЭЭР УРГУУЛЖ БАЙНА
Image
ИСПАНИ ДҮРВЭГЧДИЙГ ХҮЛЭЭЖ АВАХААР БОЛЖЭЭ
Image
СОЁЛЫН ТУХАЙ ХУУЛИЙН ШИНЭЧИЛСЭН НАЙРУУЛГЫН ТӨСЛИЙГ ӨРГӨН БАРИЛАА
Image
ИРЭХ ДОЛОО ХОНОГТ УИХ-ЫН ЧУУЛГАН ХУРАЛДАНА
Image
“НОМИН ALL MART“ ДЭЛГҮҮР ХӨГЦ ҮҮССЭН ЙОГУРТ ХУДАЛДАЖ БАЙЖЭЭ
Image
ИХЭНХ НУТГААР ДУЛААРНА
Image
"СОЛОНГОСЫН 7 ХОНОГ" АРГА ХЭМЖЭЭ ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
ДЭЛХИЙН СПОРТЫН НААДМААС ХОЁР АЛТАН МЕДАЛЬ ХҮРТЛЭЭ
Image
ҮЕР, УСНЫ АЮУЛААС СЭРЭМЖЛЭЭРЭЙ
Image
МӨНХ ЦЭВДЭГТ НУУГДСАН ЭРДЭНЭС
Image
МӨНГӨ УГААХ БОЛОН ТЕРРОРИЗМЫГ САНХҮҮЖҮҮЛЭХТЭЙ ТЭМЦЭХ ЗӨВЛӨМЖ ГАРГАХААР ШИЙДВЭРЛЭВ
Image
ШАЛГАН НЭВТРҮҮЛЭХ ТОВЧООДОД 24 ЦАГААР ҮҮРЭГ ГҮЙЦЭТГЭН АЖИЛЛАЖ БАЙНА
Image
ҮНДЭСНИЙ ТОМООХОН АЖ АХУЙН НЭГЖҮҮД “БАЙГУУЛЛАГЫН ЦЭЦЭРЛЭГ” САНААЧИЛГАД НЭГДЭН АЖИЛЛАХААР БОЛЛОО
Image
БАЯН-ӨЛГИЙ АЙМАГТ ШУВУУНЫ БӨӨГНӨРӨЛ ҮҮСЧ, НИСЛЭГ ХОЙШИЛЖЭЭ
Image
ГАЗАР ЧӨЛӨӨЛӨХ АЖИЛ ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
ГАЗРЫН ЗӨРЧИЛ АРИЛГАХ АЖЛЫН ХЭРЭГЖИЛТИЙН ТАЛААР МЭДЭЭЛЛЭЭ
Image
МАН-ЫН БҮЛЭГ ЗӨВШИЛЦСӨНГҮЙ
Image
70 НАСТАЙ ТАМИРЧИН 1000 КМ-ИЙГ МОРИОР ТУУЛЖ, АВАРГА БОЛЖЭЭ
Image
ЭНЭ ОНЫ ТӨСВӨӨР ХИЙГДЭХ ЁСТОЙ СУРГУУЛЬ, ЦЭЦЭРЛЭГИЙН ГАЗАР ШИЙДЭГДЭЭГҮЙ БАЙНА
Image
Б.ХУРЦ НАРЫГ ЯЛЛАХ УУ, ЦАГААТГАХ УУ?
Image
ШУВУУТАЙ МӨРГӨЛДСӨН 226 ЗОРЧИГЧТОЙ ОНГОЦЫГ АМЖИЛТТАЙ БУУЛГАЖЭЭ
Image
С.БАЯР: ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ГУРАВДУГААР БҮЛЭГТ Л "НО" БАЙГАА. БУСАД БҮЛЭГТ НЬ ӨӨРЧЛӨЛТ ХИЙХ ШААРДЛАГАГҮЙ
Image
ШАЛГАН НЭВТРҮҮЛЭХ ТОВЧООДОД 24 ЦАГААР ҮҮРЭГ ГҮЙЦЭТГЭН АЖИЛЛАЖ БАЙНА
Image
АВТО ОСЛЫН УЛМААС ХОЁР НАСТАЙ ХҮҮХДҮҮД НАС БАРЖЭЭ
Image
“ҮНДЭСНИЙ ЦОМ”-Д ОРХОН АЙМГИЙН БАГ ТҮРҮҮЛЛЭЭ
Image
КАЗАХ КУРЕС БӨХИЙН АЗИЙН АШТ-ИЙ АЗТАЙ ҮЗЭГЧИЙГ АВТОМАШИНААР ШАГНАНА
Image
ШИНЭ ХИЧЭЭЛИЙН ЖИЛД 20.000 ГАРУЙ ХҮҮХЭД ЦЭЦЭРЛЭГТ ХАМРАГДАЖ ЧАДАХГҮЙ
Image
М.ЭНХСАЙХАН: ОВООЛСОН ШОРОО БОЛОН ШИНЭ ТЗ-ЫН ГЭХ ЗУРГУУДАА НЭГ ЭРГЭЭД ХАРААРАЙ
Image
Ц.ГАРАМЖАВ: ГИШҮҮДИЙН ТОО, ПАРЛАМЕНТЫН ХУГАЦААТАЙ ХОЛБООТОЙ САНАЛЫГ БУЦААЖ ТАТАХ НЬ ЗӨВ
Image
БОЛОВСРОЛ, СУРГАЛТЫН 485 БАЙГУУЛЛАГАД УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ ХЯНАЛТ ШАЛГАЛТЫГ ХИЙЖ БАЙНА
Image
ЭРЭЛЧ НОХОЙГ АШИГЛАН ЭРЭН ХАЙХ, АВРАХ АЖИЛЛАГААГ ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО
Image
УРГАМАЛ, ОЙН ДАГАЛТ БАЯЛАГ АШИГЛАХДАА ХУУЛЬ ЗӨРЧИХГҮЙ БАЙХЫГ АНХААРУУЛЖ БАЙНА
Image
Ч.ХАТАНБААТАР: БИД ЦИРКИЙГ БОСГОСОН ХҮМҮҮСТ ӨРТЭЙ. МӨН ТҮЛХСЭН ХҮМҮҮС Ч ЯЛТАЙ
Image
ЖДҮХС-ГААС ЗЭЭЛ ХҮСЭГЧДИЙГ СОНГОН ШАЛГАРУУЛЛАА
Image
ӨЛТИЙН ХӨНДИЙГ ӨРӨМДСӨН АЛТНЫ КОМПАНИУД ОРХОН ГОЛЫГ ОНИЛЖ БАЙНА-2
Image
ИРЭХ ОНД 10 МЯНГАН АЙЛЫН ГЭРИЙГ ШИНЭ ТЕХНОЛОГИОР ДУЛААЛНА
Image
ӨДӨРТӨӨ 18-20 ГРАДУС ДУЛААН БАЙНА
Image
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: Цахимаар бусдыг садар самуунд уруу татсан хоёр этгээдийг шалгаж байна
Image
Чигчий хурууны уртаараа өөрийгөө шинжээрэй!
Image
Таван мянган авдар үнэгүй тараана
Image
Үхрийн булууны ид шид та алмайрах болно / Хадгалаад аваарай
Image
Та таалагдсан өдөө сонгож, өөрийнхөө тухай илүү ихийг мэдэж аваарай!
Image
Таныг сэтгэл татам харагдуулдаг зүйлс
Image
Интернэтийн түүхэн дэх 10 том саатал
Image
Зүүдний тайлал
Image
Танд ямар түрийвч таалагддаг вэ? Таны амжилтын нууц үүнд оршино…
Image
С.Шижирбат: Шүүгч Ц.Сэрээтэр, Б.Төмөрбаатар нарын хийсэн луйврын хариуг Г.Мандахнарангаас авчихлаа
Image
Мухар сүсэг гээд итгэдэггүй байлаа, харин ням гаригт үсээ засуулсны дараа ийм зүйл болсон юм…
Image
С.Зориг агсны хэрэг илэрлээ С.Зориг агсан нь аиьд сэрүүндээ «Яана аа, өвгөөн аймаар жаргаж байна аа би, дуусчих вий дээ» гэж яриж байжээ
Image
Эмэгтэй хүнд хэдэн цагийн нойр хэрэгтэй вэ?
Image
​1072 хувьцаагаа баталгаажуулж, данс нээлгэх ЗААВАР
Image
Адууны махаар хатгаа эмчлэх арга
Image
Эрчүүдтэй харилцаагаа удаан үргэлжлүүлэх нууцаас
Image
Монголын хамгийн халуухан бүсгүйчүүд хэн бэ?
Image
АН-ын ҮЗХ хуралдаж чадах уу?
Image
Гэрт байгаа муу энергийг ганц аяга усаар хэрхэн олж илрүүлэх вэ?
Image
Дарханы замд осол их гардаг нь амьдаараа цементлүүлж үхсэн 20 ялтантай холбоотой
Image
Mongolian Hot girls
Image
Г.Нандинзаяа-н олимпийн дараа хэлсэн үг
Image
Нэвтрүүлэгч Чимэгээ шууд дамжуулалтаар алдаа гаргалаа
Image
Мэдлэгийн тухай онол
Image
Аль улсын паспорт хамгийн “хүчирхэг” вэ
Image
17 давхараас хүнтэй лифт унажээ
Image
Б.Гантогоо өөрийгөө Монголын хамгийн сайхан хөхтэй хүүхэн гэж боддог
Image
LISTVERSE: Чингис хааны талаар таны сонсож байгаагүй 10 баримт
Image
Сайн эцэг эхчүүд хүүхдээ хэзээ ч оройтуулж унтуулдаггүй. Оройтож унтах нь хүүхдийн эрүүл мэндэд маш хортой
Image
Б.Мягмар: Малаа эрэхээр гарсан аавыг минь тэд согтоогоод, хөнөөчихсөн байх
Image
Нидерландын Фаянс хотод Технологийн олон улсын наадам болж байна
Image
Өнөөдөр Улаанбаатарт болох үйл явдал
Image
Монгол Улс 30 жилийн хугацаатай зээлийг япончуудаас авах боллоо
Image
УЛС, АЙМГИЙН ЦОЛТОЙ 128 БӨХИЙН БАРИЛДААН АРВАЙХЭЭР ХОТОД БОЛОВ
Image
Жирэмсэн эмэгтэйн уусан согтууруулах ундааны 60-70 хувь нь урагт нөлөөлнө
Image
Мазаалай хиймэл дагуул хөөрөх нь хойшиллоо
Image
“АВТОМАТ РОБОТ 2018” ХАВРЫН ТЭМЦЭЭНИЙ ЯЛАГЧИД ТОДОРЛОО
Image
АВСТРАЛИЙН ТЭТГЭЛЭГТ ХӨТӨЛБӨРИЙН ГАЗРЫН ТӨЛӨӨЛӨГЧИД УВСАД АЖИЛЛАЖ БАЙНА
Image
ЗҮРХНИЙ ШИГДЭЭС ӨВЧНИЙ 3 ТӨРӨЛ БИЙ: ТЭДГЭЭРЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ ҮР ДҮНТЭЙ 7 АРГА
Image
Нүүрний хаван арилгах арга замууд.
Image
Д.МЕДВЕДЕВ, ЛИ КӨЦЯН НАР ЕРӨНХИЙ САЙДАД БАЯР ХҮРГЭЛЭЭ
Image
ЗАЙСАН ТОЛГОЙГ МОДЖУУЛАХ "НОГООН ХҮРЭМ" ТӨСӨЛ ЭХЛҮҮЛЛЭЭ
Image
А.СҮХБАТ: ТУУЛ ГОЛЫН ЗАГАС, ЖАРААХАЙ БҮГД ОХИН СҮВТЭЙ БОЛЧИХСОН
Image
Ипоткийн зээлийн хэрэгжилтийн талаар Монгол банк мэдэгдэл хийлээ
Image
684 ХҮНИЙ АМЬ АВАРЧ, 30 ТЭРБУМ ТӨГРӨГИЙН ӨМЧ ХӨРӨНГИЙГ ХАМГААЛЖЭЭ
Image
Хоорондоо гэрлэсэн эх охин хоёрыг АНУ-д баривчилжээ
Image
Баянхонгор аймагт төрөөд удаагүй ихэр охидын цусыг бүрэн сольжээ
Image
Дэлхийн хамгийн жихүүдэс хүргэсэн газрууд
Image
Нялхсын эндэгдэл 21.3 хувиар өсчээ
Image
Хакерууд Соросын нууцыг дэлгэж эхэлжээ
Image
Түүхэн амжилтын эзэн эх нутагтаа ирнэ
Image
Баянзүрх дүүргийн ногоон бүс бүхий газруудад эргүүл ажиллаж байна
Image
Д.ЦЭНД-АЮУШ: ЗАЙСАН ХИЛЛ НЬ ЗААЛАА ТҮРЭЭСЛҮҮЛЭХ ЗАРЧМААР АЖИЛЛАДАГ БАЙГУУЛЛАГА, ХООЛНЫ ХОРДЛОГОД ХАМААРАЛГҮЙ
Image
НИЙТИЙН ЭДЭЛБЭР ГАЗРЫН ХИЛ ЗААГИЙГ ШИНЭЧЛЭН ТОГТООЖ, БҮРТГЭЛЖҮҮЛЖ, ХАРАА ХЯНАЛТЫГ САЙЖРУУЛАНА
Image
ӨНӨӨДӨР БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛЫН ТОЙМ
Image
ХУРИМЫН ЗОЧДОО ХОГИЙН САВНААС ТҮҮСЭН ХООЛООР ДАЙЛЖЭЭ
Image
БИ ЖАЛГАНЫ ҮЗЛЭЭСЭЭ ГАРСАН
Image
Хуурамчаар захирамж гаргаж газар олгосон тухай мэдээллийг хуулийн байгууллага шалгаж байна
Image
“Оны залуу” лекц ирэх сард болно
Image
Дэлгэцийн донд насны зааг байдаггүй
Image
Image

Х.ТЭМҮҮЖИН: ЕРӨНХИЙ САЙДАД ГҮЙЦЭТГЭХ ЭРХ МЭДЛИЙГ БҮРЭН ӨГӨХ КОНЦЕПЦИЙГ ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ӨӨРЧЛӨЛТӨӨР ҮГҮЙ ХИЙХ ГЭЖ БАЙНА

Хууль зүйн сайд асан Х.Тэмүүжинтэй ярилцлаа.

-Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн хоёрдугаар хэлэлцүүлэг эхэлчихлээ. Ерөнхийлөгчийн зүгээс өөрийн төсөл, саналыг танилцуулсан. Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт орох цаг үе болсон гэж та харж байна уу?

-Ер нь бол улс орон 20-30 жилдээ Үндсэн хуулиа шүүн ярилцаж сайжруулж байх нь зөв. Ардчилал булингартаж, хууль ёс хэврэгшин иргэний эрх, эрх чөлөө үнэгүйдэхээс сэргийлж Үндсэн хуулийг сэргээн сайжруулах, үзэл санааг нь тодотгож тордох эрх бол түүнийг анх баталсан хүмүүсийн биш харин тэр Үндсэн хуулийн засаглалд хамаатан амьдарч байгаа үе үеийнхний эрх.

Өмнөх үеийнхнийхээ хүрсэн түвшин, мэдлэг ололтоос муутгалгүй өөрсдийн үеийн хүсэл зорилгоо тодорхойлох нь шинэ үе болгоны хийдэг ажил. Өмнөхөө бурханчлалгүй авах гээхийн ухаанаар хандаж цааш хөгжин дэвшдэг нь хөгжлийн зүй тогтол юм даа.

Үндсэн хуулийг өөрчлөх асуудлаар өмнөх 30 жилийн жонхуу зуурсан нөхөд гэхээсээ, ирэх 30 жилийн хөгжил дуудах хэсэг нь хүчтэй дуугарч, өөрчлөлтийн үзэл санааны түүчээ болох нь зөв гэж би хувьдаа үздэг.

Үндсэн хуулийн өөрчлөлт хийх цаг бол болсон. Харин өөрчлөлт хийх эзэд нь мөн эсэх гэдэг бол өөр яриа байх. Үүнтэй адил Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг ямар журмаар, хэрхэн хэлэлцэх гэдэг тусдаа.

Үндсэн хуульд ямар өөрчлөлтийг хэрхэн томьёолж оруулах гэдэг бас тусдаа асуудал. Энэ хоёрыг ялгаж зааглаж харахгүй бол Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт хий хоосон хэрүүл маргаан болоод дуусаж магад.

УИХ-ын нэр бүхий 62 гишүүн гарын үсэг зураад Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах төсөл өргөн барьсан. Өргөн барьсан төсөлдөө Ерөнхийлөгчөөс санал аваагүй гэх яриа гарч байсан.

Ерөнхийлөгчөөс санал авахаар явуулсан боловч хуулийн хугацаанд Ерөнхийлөгч санал ирүүлээгүй учраас саналгүй гэж тооцоод хэлэлцсэн гэх тайлбар хийсэн байна лээ.

Гэтэл Ерөнхийлөгч сая ЗГ-аас санал авсан төслөөсөө өөр төсөл УИХ-д өргөн барьчихлаа гэх яриа гарлаа. Бүр хачирхалтай нь, Ерөнхийлөгч тусдаа Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл өргөн барихын сацуу УИХ-аар хэлэлцэгдэж байгаа гишүүдийн санаачилсан Үндсэн хуулийн төсөлд давхар санал хүргүүлсэн байна лээ.

Хууль санаачлагчдын хувьд өөр өөр эх үүсвэртэй, дэс дараа нь хууль зүйн хувьд алдагдсан, концепцийн хувьд зөрчилдөөнтэй зэрэгцсэн ийм санал, санаачилгыг хуулийн нэг процесст оруулна гэдэг бараг хуульгүй шийдэл рүү аваачих байх.

Нөгөө коммунистуудын “зорилго нь зөв бол арга нь хамаагүй, хүч хэрэглээд ч хамаагүй болгоно” гэдэг шиг “Зөвшилцөж байвал хууль хамаагүй” л гэх шахуу.

Нэгэнт ил цагаандаа гарсан юм чинь одоо УИХ-ын цөөнхийн гишүүд Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн нэг төсөл нэмээд ергөн барьчихвал жин пан нь бараг таарна даа. Энд Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн агуулга ярихаас өмнө арга зүйн нэг асуудал байна.

Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт уг Үндсэн хуулийнхаа суурь зарчим, үндсэн үзэл санаанд захирагдаж хийгдэхгүй бол тэр өөрчлөлт бага, нэг хоёр өгүүлбэрийн хэмжээнд байлаа ч гэсэн тухайн Үндсэн хуулийг бүхэлд нь сүйтгэх аюултай байдаг.

Ер нь бол суурь шинжтэй ийм асуудлаар хөнгөн, хуумгай хөдөлж болохгүй. Хууль тогтоох < туршлагаас харахад нэг хуульд орох нэмэлт, өөрчлөлтийн өөр өөр төслүүд хоорондоо уялдаагүй, концепцийн хувьд хэт зөрүүтэй өргөн баригдах нь их хорлонтой байдаг юм.

Талууд өөр өөрийн эрх ашгаар асуудалд хандаж эрх мэдэл, байр сууриа алдахгүй, өөрчлөлтөөс хожоо олчих далд санаа агуулаад эхлэхээр л Үндсэн хуулийн байгууллага нурах аюул ихэснэ.

Нөгөөтээгүүр өнөөдөр үнэн мэт сонсогдож ийм байвал зүгээр гэсэн поп бодол, институцийн амбицаар Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг харвал Үндсэн хуулийг нэг бол халамжийн, нөгөө албан тушаалтны хууль болгон хувиргана.

Тиймээс өнөөдрийн 76 гишүүн, нэг Ерөнхийлөгч өнөө маргаашийнхаа явган хэрүүлийн шийдлийг Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт гэж харж болохгүй.

Энэ бол өнөөдрийн цаг үед эрх мэдэлтэй, нөлөөтэй байгаа хүмүүсийн асуудал ердөө биш. Харин өнгөрсөн 30 жилийн сургамж, ирээдүйн 30 жилийн мөрөөдөлтэй сүлэлдсэн, нэг жарнаар тоологдох хувь заяаны асуудал.

Цаашлаад Монгол Улс бүрэн бүтэн оршин тогтнож монгол хүн хувь заяандаа эзэн байх асуудлыг тодорхойлж буй баримт бичиг.

Дарга нар таалагдсан бүхнээ цуглуулж авчраад чихрийн цаас шиг гоёчилж ард түмэндээ харуулдаг зүй ерөөсөө биш.

Эхлээд судалгаатай, баримттайгаар Ерөнхийлөгч болоод УИХ-ын гишүүдийн өргөн барьсан төслүүд дээр концепцийн зөрүү байгаа эсэх, тэдгээр нь Монгол Улсын Үндсэн хуулийн суурь зарчим, үндсэн үзэл санаа, бүтэц агуулгуудтай нийцэж байгаа эсэхийг нухацтай ярилцах ёстой.

Сүүлийн 20 орчим жил яригдсан Үндсэн хуультай холбогдсон сэдвүүд бий. Гурван ч УИХ-ыг дамнуулан хэлэлцсэн санал, санаачилгууд ч бий. УИХ-ын гишүүдийн өргөн барьсан одоогийн төсөлд тэдгээрээс цөөнгүй нь орсон байна.

Гэхдээ бүрэн дүүрэн шийдэл болж чадахааргүй орхигдсон, дутуу зүйл ч бас байна. Ерөнхийлөгчийн төсөлд УИХ-ын гишүүдийн дутуу хийснийг нөхөөд шийдэх боломжтой болгосон зарим нэг зүйл ч харагдаж байна.

-Ерөнхийлөгчийн Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл, саналаас авууштай зүйл юу байна вэ?

-Ерөнхийлөгчийн Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт өөрчлөлтөд авах санаа, дэмжүүштэй шийдэл байна. Нөгөө талдаа огт дэмжиж боломгүй саналууд ч байна.

Бүгдийг нь муу гээд гүтгэж харлуулах, нөгөө талаас туйлын зөв байна гэж улайран дэмжихээс илүүтэйгээр судалгаатай, баримттай харах ёстой. Дэмжих ёстой дөрвөн санал байна.

Нэгдүгээрт, “Монгол Улс өөрийн тусгаар тогтнол, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг үгүйсгэх аливаа оролдлогыг үл зөвшөөрөх бөгөөд ийм санаархал бүхий ард нийтийн санал асуулга явуулахыг хориглоно”гэсэн санаа.

Үндсэн хуульд байрших зүйл заалтаа зөв олоогүй, зохицуулах утга санаа нь жаахан явцуу томьёологдсон байж магадгүй.

1992 онд шинэ ардчилсан Үндсэн хууль батлагдсанаас хойш манай Үндсэн хуулийн сул тал болчхоод байгаа нэг зүйл бол Үндсэн хуулийн өөрийнх нь дархлаа.

Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлын эсрэг иргэд үйлдэл хийвэл гэмт хэрэг болно. Харин эрх баригчид Үндсэн хуульд халдах замаар хийвэл яах вэ. Үүнийг хязгаарласан, хорьсон заалт Үндсэн хуульд өөрт нь байгаа юу.

Ерөнхийлөгчийн санаачилга бол сайн санаачилга. Гэхдээ Үндсэн хуулийн УИХ-ын бүрэн эрхийг тогтоосон зүйлд биш Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах асуудлыг хөндсөн зүйлд буюу 68.3-т “Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хууль санаачлагчдын санаачилга, Үндсэн хуулийн Цэцийн санал, ард нийтийн санал асуулга нь Үндсэн хуулийн суурь зарчим, Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, нэгдмэл, парламентын бүгд найрамдах улсын төрийн байгууллыг хөндөх, Үндсэн хуульд заасан хүний эрх, эрх чөлөө, засаглалын эрх мэдэл хуваарилалтын хяналт, тэнцлийг дордуулахыг хориглоно” гэж ийм байдлаар бичигдэх учиртай.

Ингэж байж Үндсэн хуулийн суурь зарчим, үзэл санаа хамгаалагдаж, Үндсэн хууль дархлаатай болно. Ингэж чадвал Ерөнхийлөгчийн санаачилга бодит утгаараа Үндсэн хуулийн эрх зүйн онолын дэвшил, дэлхий нийтэд хэрэгжиж буй Үндсэн хуулиудын сайн туршлагыг авах боломжийг бүрдүүлнэ.

Хоёрдугаарт, хэр баргийн улстөрчдийн авахгүй эрсдэлийг үүрч Монголын парламентын давжаа байдлыг засъя гэлээ.

Манай улсын парламент үнэхээр давжаа. Давжаа парламентаас болж засаглалын хувьд утгаа алдчихаад байгаа. УИХ нь хяналтаа тавьж чаддаггүй, Засгийн газар нь ажиллаж чаддаггүй. Давжаа байдлаасаа болоод хоорондоо уусчихсан, ашиг сонирхлын зөрчил үүсчихсэн.

Үүнийг шийдэх санал гаргаж байгаа нь зөв. Үгүйсгэх аргагүй. Бодитой судалгаанууд, олон улсад тогтчихсон жишиг ч байна. Парламент бол төлөөллийн байгууллага. Томилгооны хэдэн дарга нарын суудаг газар биш.

Төлөөллөө илэрхийлэхийн тулд зохистой төлөөллийн хувь гэж байна. Парламент өөрөө сонгогчдынхоо төлөөллийг бодитой хангахын тулд хүн амын тооноос хамаарсан дээд, доод зохист харьцаа гэж байна. Хэдий хүн ам цөөхөн байлаа гээд төлөөллийн тоо 100-150, үүнээс багагүй, их байлаа гээд 500-600 түүнээс дээшгүй байх тухай.

Монгол Улсын хувьд төлөөллийн ардчилал нь зохистой ажиллахын тулд гадна, дотнын зохисгүй нөлөөнд бага автах, хувь нэг гишүүний шийдвэр гаргалтад нөлөөлөх жин хэт өндөр байхаас сэргийлэх, цөөн хүн хуйвалдаад бүх асуудлыг шийдчихгүй хэмжээний мэргэжлийн бүтцээр хуваагдан ажиллах гэх мэт шаардлагууд УИХ-ын гишүүний тоог нэмэгдүүлж Монголын парламентыг давжаарлаас гаргах нь буруу биш.

-Тэгэхээр манай парламент 100-150 гишүүнтэй байж зохистой үйл ажиллагаа явуулах нь байна гэж ойлголоо. Ерөнхийлөгчийн зүгээс УИХ-ын гишүүдийн тоог 108 болгож, таван жилээр ажиллах санал оруулсан. Гэхдээ иргэдийн зүгээс эсэргүүцэлтэй тулах байх, тийм үү?

-Олон нийтийн хувьд эсэргүүцэх байх. Улстөрчдийн зүгээс ч эрсдэлтэй учрах байх. Зоригтой санал. Харин хугацааны хувьд иргэдээс сонгогдож тодорхой хугацаанд мандат аваад шийдвэр гаргах эрх мэдэл дээр очиж байгаа хүний хугацааг сунгах гэдэг ардчиллын хувьд тийм сайн зүйл биш.

Ард түмэн сонгоод эрх мэдэлд хүргэчхээд байхад итгэсэн нөгөө хүн нь зөв байж чадахгүй бол дараагийн сонгуулиар хариуцлага тооцоод өөр хүнээр солино гэдэг бол ардчиллын хариуцлага. Ард түмний хариуцлага тооцох, нөгөө талаас итгэж байна гэдгээ дахин нотлох, төр байгуулалцах хугацааг сунгана гэдэг иргэний эрхээс хагасална л гэсэн үг байх.

Тэр дундаа ЗГ-т хариуцлага тооцож, өөрчилж, ямар байхыг шийдвэрлэх сонгуулийн хувьд энэ бол гишүүдийн бүрэн эрхийн хугацаа биш иргэний хяналт, хариуцлага тооцох хугацаа. Бодох л ёстой.

Ерөнхийлөгч 108 гишүүнийхээ 50 хувийг нь нэг мандат бүхий сонгуул ийн тойргоос мажоритар, мөн 50 хувийг сонгуулийн нэгдсэн нэг тойргоос пропорциональ тогтолцоогоор сонгоно гэх заалт оруулж ирсэн. Манайд хэр зөв шийдэл юм бэ?

-Энэ бол миний хэлэх гэсэн Ерөнхийлөгчийн гаргасан дэмжих ёстой дөрвөн саналын гурав дахь нь. Холимог сонгуулийн тогтолцоо Монгол Улсыг хөгжихөд хэрэгтэй.

Намуудын төлөвшилд ч хэрэгтэй. 76 жижиг тойрог бүхий мажоритар сонгуулийн тогтолцооны үр дагавар 60 тэрбумын схем, ЖДҮ-ийн хулгай гээд мөнгө тойрсон хулгай ёоз ёозоороо гэдэг шиг л цуварч байгаа биз дээ.

 Ардчиллыг хэт өртөгтэй авлигын тогтолцоо болгохгүйн тулд тойрог тойрог руугаа төсвөөс мөнгө хулгайлж нэр олдог клентиалист улстөрчдийн сонгууль биш бодлого зарчим ярьж, үзэл баримтлалаараа өрсөлддөг өөр сонгуулийн тогтолцоог оруулж ирэхээс өөр аргагүй.

Монгол Улсад жалга довын биш нийт улсын эрх ашгийг харж чаддаг тийм хэмжээний улс төр, бодлого сонгуулийн тогтолцооноосоо болоод алга болчихсон. Улс төрийн намуудын хариуцлагатай, авлигагүй, дотоод ардчилалтай болгох шаардлага ч үүнтэй холбоотой.

Дөрөвдүгээрт, Шүүхийн үндсэн тогтолцооны асуудлыг хөндөж байгаа Ерөнхийлөгчийн хөндсөн асуудал загатнасан газар маажих шиг л болсон. Монгол Улс захиргаадалтын үеийн ардын шүүх нэртэй улс төрийн шүүхийн тогтолцооноосоо салж чадахгүй байгаа.

Энэ нь Үндсэн хуулийн тодорхой заалтуудтай шууд холбоотой. Өөрөөр хэлбэл, шүүх яг засаг захиргааны байгууллага шиг шууд хамааралтай, дээрээс чиглэсэн заавар чиглэлтэй, Дээд шүүх нь төрийн захиргааны төв байгууллага шиг бүхнийг шийдэгч, бүгдийг болгогч болоод хувирчихсан босоо хяналттай, улс төрийн нөлөө хэт их байгаа тогтолцоо Үндсэн хуулиас улбаатай.

Шүүхийн дотоод эрх мэдэл хуваарилалт, шүүгч шүүгчээсээ хараат бус байх байдал Үндсэн хуулиар баталгаажаагүй. Шүүхийн зохион байгуулалт нь засаг захиргааны нэгжийн нэг бүрчилсэн зохион байгуулалттай давхацсан.

Олон улсын жишиг болсон маргаан шийдвэрлэх үйл ажиллагаа, эрх мэдлээрээ шүүхийн үндсэн тогтолцоо Үндсэн хуульд тусгагдаагүй байгааг Ерөнхийлөгч олж харж санал болгосон нь яах аргагүй зөв санал. Томьёоллын хувьд харамсалтай нь, хөндөх учиртай заалтуудаа бүрэн хамарч чадаагүй байна лээ.

Уул нь Үндсэн хуулийн 48.1-ийг “Шүүхийн үндсэн тогтолцоо нь анхан шатны шүүх, давж заалдах шатны шүүх, хяналтын шатны шүүхээс бүрдэнэ. Шүүхийг эрүү, иргэн, захиргааны зэрэг шүүн таслах ажлын төрлөөр дагнан байгуулж болно.

Монгол Улсад хяналтын шатны шүүх нэг байна” гэж томьёолоод 50.1-ийг “Монгол Улсын дээд шүүх нь хяналтын шатны шүүх бөгөөд дараах бүрэн эрхийг хэрэгжүүлнэ.

  1. Доод шатны шүүхийн шийдвэртэй холбоотой эрх зүйн маргааныг хянан шийдвэрлэх,
  2. Хуулийг нэг мөр, зөв хэрэглэх шүүхийн нэгдсэн жишиг тогтоох зорилгоор Үндсэн хуулиас бусад хуульд албан ёсны тайлбар гаргах,
  3. Иргэний үндсэн эрх, эрх чөлөөг хамгаалах талаар Үндсэн хуулийн Цэцээс шийдвэрлэсэн асуудлыг хянан ажиллах,
  4. Үндсэн хуулиар дээд шүүхэд эрх олгосон бусад асуудлыг шийдвэрлэх” гээд өөрчилчихсөн бол хөндсөн асуудлаа бүрэн шийдэх байв.

-Ерөнхийлөгч шүүхийг өөрийн эрх мэдэлдээ бүрэн авахаар зохицуулалт оруулж ирсэн гэж зарим судлаач, хуульчид шүүмжлээд байсан?

-Гуя дагуулж хүзүү гэдэг шиг бас тийм юм бий. Ерөнхийлөгч өөрийн санаачилсан төсөлдөө одоо байгаа Үндсэн хуулиар Ерөнхийлөгчид олгогдоогүй шүүгчид хариуцлага тооцох эрх мэдлийг өөртөө шилжүүлсэн мэт ойлгогдохуйц томьёолол бүхий заалт өргөн барьсан байна лээ.

Санаатай, санамсаргүйг мэдэхгүй. Мөн УИХ-ын гишүүдийн санаачилсан төслөөс шүүхийн хараат бус байдлыг бататгах, хариуцлагыг нэмэгдүүлэх чиглэлийн заалтуудыг бүрэн хасах санал өгсөн байна лээ.

Энэ хоёр хавсрахаар судлаачдын болон хуульчдын хэлээд байгаа зүйл үнэн болно л доо. Ерөнхийлөгчийн өргөн барьсан Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг УИХ хэрхэн шийдвэрлэх нь Ерөнхийлөгч хууль санаачлах эрхтэй адил УИХ-ын өөрийнх нь бүрэн эрх юм даа.

Ер нь шүүгчийг томилох эрхтэй этгээдэд хариуцлага тооцох эрхийг цугт нь олговол шүүхийн бие даасан байдал болон шүүгчийн хараат бус байдал бүрэн байхгүй болно.

Шүүгчид хариуцлага тооцох зарчим, тогтолцоог энэ УИХ-ын завхруулдаг шиг хувь улстөрчдийн халаас руу оруулж ҮАБЗ гэх мэт дарга нарын шургуулгад хийвэл шүүх засаглал үгүй болно л доо.

Үндсэн хууль зөрчсөн завхралаа Үндсэн хуулийн болгох гэж оролдох явдал их л уваагүй зүйл болох байх.

-Ерөнхийлөгчийн оруулж ирж байгаа төсөл, саналууд Засгийн газар болоод УИХ-ын бүрэн эрх рүү халдлаа, шударга бусын хонгилоо нураах биш авч үлдэх гээд байна гэх зүйлс яригдаж байна?

-Би түрүүнд хэлсэн. Ерөнхийлөгчийн санаачилсан төслийн шүүхийн хэсэг дэх хоёр саналын нэг нь бол маш зөв санаачилга. Дэмжих ёстой. Монгол Улсын Үндсэн хууль дээр шүүхийн үндсэн тогтолцоог сум дүүргийн шүүх, нийслэл аймгийн шүүх гээд биччихсэн.

Дээд шүүх бол шүүхийн дээд байгууллага гээд томьёолчихсон. Шүүхэд дээд байгууллага гэж байхгүй. Шүүгчдэд “дээд шүүгч” гэж дарга байж болохгүй. Шүүх ажиллагаанд гарсан алдааг засдаг, хэрэг маргааныг эцэслэн шийддэг шүүх л гэж байх ёстой.

Гэтэл нутаг дэвсгэрээр хуваасан энэ тогтолцоо шүүхийг захиргааны байгууллагатай адилхан болгочхож. Шүүхийн дээд байгууллага гэдэг ойлголт Дээд шүүхийг юу ч хийсэн болно, хуульгүй шийдвэр гаргасан ч болно, бид бол дор байгаа шүүгчдийн дарга нь гэдэг буруу эндүү ойлголтод хүргэчхэж.

Анхан шатны шүүх, давж заалдах шатны шүүх рүүгээ ил далд зөвлөмж егдөг, хянаж нөлөөлдөг, зохион байгуулалтаас авхуулаад бүх зүйлд нь оролцдог, өөрсдөө бусад шүүгчийг хэн байхыг нь шийддэг, анхан давж заалдах шатны шүүхийн бүрэн эрхийг булааж хэрэгжүүлдэг ийм дээд шүүх байж болохгүй.

Бусад улс орнууд Үндсэн хуульдаа шүүхийн үндсэн тогтолцоог нутаг дэвсгэр зааж бичдэггүй юм байна.

Зөвхөн Холбооны улсын байгуулалд л муж улсууд өөрийн нутаг дэвсгэрийн шүүхтэй байх гэж оролддог. Гэхдээ муж улсуудын энэ амбицыг шүүхийн үндсэн тогтолцоогоор Холбооны засаг захиргаа нь хязгаарлаж, хуулийн нэгдсэн нэг тогтолцоонд улсаа зангидаж барьж байдаг юм байна.

Тэр зүйл нь юу гэвэл, “шүүхийн үндсэн тогтолцоо” нь анхан шатны шүүх, давж заалдах шатны шүүх, хяналтын шатны шүүх байна гэдэг зарчим. Энэ зарчим, олон улсын жишгийг Үндсэн хуульдаа оруулъя гэдэг Ерөнхийлөгчийн санаа бол зөв.

 Энэ мэт Ерөнхийлөгчөөс гаргасан дэмжих ёстой, сайн саналууд байна. Нөгөө талд нь дэмжимгүй, аюултай заалтууд ч байна. Зарим хүмүүсийн хэлж буйгаар хөвөн дотор чулуу боогоод шидчихэж, хэрүүлийн алим дэлгэчихлээ алим дотор нь хор байна гэх яриа ч үнэн.

Анх Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг боловсруулах, санаачлахад хамгийн их хөндөгдсөн сэдэв, яригдсан яриа бол Монгол Улсад гүйцэтгэх эрх мэдэл бодит байдал дээр тодорхой эзэнгүй, тарамдсан, хүчгүй болчихжээ.

Гүйцэтгэх эрх мэдлийг булаацалддаг хэд хэдэн байгууллага, институт Үндсэн хууль болон Үндсэн хуулиас гадуур бий болчхож. Яг үндсэндээ, жинхэнэ Ерөнхий сайд нь хэн юм бэ гэдэг асуудал гарч ирсэн.

Ерөнхий сайдад гүйцэтгэх эрх мэдлийн эрхийг бүрэн өгөөд, эргээд хариуцлага нэхэж чаддаг, эрх мэдлийн хуваарилалтыг бүрэн дүүрэн тодорхой болгосон зохицуулалт хийж өгөхгүй бол Монгол Улсын Үндсэн хууль үндсэндээ хөгжил рүү чирэгч биш болоод хувирчихлаа гэж ярьсаар ирсэн.

Гэтэл Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн дотор хөгжлийн бодлого төлөвлөлтийн байгууллага, ҮАБЗ гэх мэт байгууллагууд ЗГ, УИХ-ын бүрэн эрхээс булаацалдсан байдлаар орж ирж байна. Одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа Үндсэн хууль дээр Ерөнхий сайдын эрх мэдлийг булаацалдаад байдаг байгууллагуудыг бичээгүй, тийм эрх мэдэл олгоогүй.

Ердийн хуулиудаар эрх мэдлийг булааж аваад булаацалдаад байснаа одоо Үндсэн хуулиар түүнийгээ баталгаажуулах гэж оролдож байна. Энэ бол маш аюултай. Эхлээд Монгол Улсад Засгийн газар байхгүй болно. Дараа нь Ерөнхий сайд бодитоор, хэн ч биш болно.

УИХ-ын сонгуультай огт хамаагүй, ардчилсан бус томилгооны хөшигний ар дахь Ерөнхий сайд, Засгийн газар, ҮАБЗ нэрийн дор ажиллах болно. Болоогүй, өнөөх байгууллагууд нь УИХ-ын баталсан хууль тогтоомжийнхоо биелэлтийг хянадаг Үндсэн хуульд заасан бүрэн эрхийг нь булаан хэрэгжүүлэх юм билээ.

Цааш үргэлжилбэл энэ байгууллагууд Үндсэн хуулийн үндсэн зарчим болсон эрх мэдэл хуваарилах зарчмыг үгүй хийж хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдлийн төвлөрлийг үүсгэхээр томьёологдсон байна лээ.

Үндсэндээ 20 гаруй жил ярьсан гүйцэтгэх эрх мэдлийг Ерөнхий сайдад өгсөн шиг өгье гэдэг концепцио Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөр бүр үгүй хийх гэж байна. Дээр нь хууль тогтоох эрх мэдлийг гагцхүү УИХ-д хадгална гэх зарчим эвдэгдэхэд хүрэх бололтой.

Ерөнхий сайд, түүний кабинет, ЗГ-ын дээр эрх мэдлийн бас нэг шатлал үүсгэснээр бодит байдал дээр эрх мэдэл хуваарилах зарчим бүрэн үгүйсгэгдэнэ. Хамгийн том аюул нь энэ.

Хууль тогтоох, гүйцэтгэх эрх мэдлийг булаацалддаг байгууллагыг Үндсэн хуулиар байгуулж болохгүй. Ийм чиг үүргийг ердийн хуулиар өгснийг нь эргэн харъя гэж байхад Үндсэн хуулиар өгье гэдэг санаачилга гаргаж болохгүй л дээ.

Хоёрдугаарт, Шүүхийн үндсэн тогтолцоог зөв болгоё гэж яриад ард нь шүүхийн хараат бус бие даасан байдлыг сайжруулах, хариуцлагыг нэмэгдүүлэх зохицуулалтуудыг алга болгоё гэдэг нь шүүхийг нэг талдаа тогтолцооны шинэчлэлт хийе гэдэг зорилт тавьж байгаа юм шиг боловч нөгөө талд шударга бусын хонгил гэж нэрлээд байгаа шүүхийн авлигажсан, зөвхөн улстөрчдөд үйлчилдэг, тодорхой эрх мэдлийн нөлөө даалгавраар ажилладаг, хуулиас гадуур ажилладаг зэрэг зүйлүүдийг цааш нь үргэлжлүүлье гэж л сонсогдож байна.

Дээр хэлсэн 1992 оны Үндсэн хуулиар шүүгчийг томилох эрхийг Ерөнхийлөгчид өгсөн. Харин шүүгчид хариуцлага тооцох эрхийг Ерөнхийлөгчид огт өгөөгүй.

Шүүхийн хараат бус бие даасан байдлын баталгааг хангахын тулд дэлхий нийтээрээ эрх мэдэл хуваарилалтын зарчимд Үндсэн хуулийн дэвшилтэт онол ёсоор шүүхийн томилгоо шүүхийн хариуцлага тооцох эрх мэдлийг нэг гарт өгч болохгүй гэх зарчим байдаг.

Шүүгчийг томилж байгаа этгээдэд шүүгчдэд хариуцлага тооцдог эрх мэдлийг өгч болохгүй. Нэг гарт өгвөл шүүгчийн хараат бус бие даасан байдал бүрэн устана.

Шүүгчийг томилох эрх мэдэл Ерөнхийлөгчид байгаа бол хариуцлага тооцох эрх мэдлийг өөр газар олгох ёстой. Энэ зарчмыг барьж Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн концепцийг харах ёстой. Энэ зарчмыг барихгүй гэвэл шүүгчийн тэр хэсэгт гар хүрснээр дордуулах аюултай.

-Үндсэн хуульд оруулж буй нэмэлт, өөрчлөлтөд Монгол Улсын нийгэм, эдийн засаг, иргэдийн амьдралд нөлөөлөхүйц, тодорхой ахиц дэвшил авчрах зүйл юу байна вэ?

-Үндсэн хууль шууд иргэдийн халаасанд орлого оруулдаг хууль биш. Үндсэн хууль орлоготой болох боломжоос гадна тэр орлогыг төр дээрэмдэх, хулгайлахаас хамгаалдаг.

Үндсэн хуулийн хамгийн чухал амин зорилго нь гудамжид байгаа хулгайчаас иргэнийг хамгаалах гэхээсээ төрд ардчиллын нэрээр, хуулийн нэрээр очсон хулгайчдаас иргэнийг хамгаалахад зориулагдсан байдаг.

Монголчууд бид гудамжийн хулгайч нартайгаа муу ч сайн ч хуулиа бариад учраа олчхоод байгаа, харин турд байгаатай учраа бол хэцүү л олж байна. Учир нь Үндсэн хуулийн механизмууд ажиллахгүй байгаатай холбоотой. Үндсэн хуулийн механизмуудыг ажилладаг болгохын тулд засвар хэрэгтэй.

Үндсэн хуулийн өөрчлөлт ард иргэд төрд буруу бодлого барьж, албан тушаалаа ажиглаж, эрх мэдлийн хуваарилалт, шүүхийн хараат бус байдлыг өөрийн ашиг сонирхолд нийцүүлж, гүйцэтгэх эрх мэдлийг тал тал руу самарч, өөрсдийгөө хамгаалж байгаа тэр хэсгээс хамгаалахад зориулагдсан хууль болох ёстой.

-Нутгийн удирдлагын хэсэг дээр сумын Засаг даргыг иргэдээс сонгоно гэх заалт оруулж ирсэн. Ард иргэдийн зүгээс энэ саналыг дэмжиж байгаа талаар гишүүд хэлж байсан?

-Иргэдээс шууд сонгодог нутгийн удирдлагатай байх тухай ярьж байгаа бол Монгол Улс нэгдмэл төрийн байгуулалттай байна гэдэг Үндсэн хуулийнхаа суурь зарчимд хор хөнөөлгүй шийдэл харах ёстой.

Хүн амын хувьд зуун мянга гэдэг ч юм уу, тодорхой босго тавиад түүнээс дээш хэмжээний хүн ам төвлөрөн суурилсан боомтын бус хотын иргэд захирагчаа шууд сонгоно гэх хувилбар бол зөв байж магад.

Учир нь улсын хилээс хол нутгийн гүн дэх хот зах хязгаарын засаг захиргааны нэгж шиг төр засгийн газраас холдох хүчтэй болж чадахгүй, нөгөө талаас нутаг дэвсгэр нь хязгаарлагдмал, хяналттай байна.

Сум, аймгийн Засаг даргыг сонгодог тогтолцоо руу орвол хэсэг хугацааны дараа бид өөрсдийн газар нутагтай, өөрсдөө засаг захиргаагаа сонгож болж байна, манайх том уурхайтай төсвөө өөрсдөө бүрдүүлж байна, бид яагаад автономит эрх авч болохгүй гэж, яагаад муж улс болж болохгүй гэж гэх зүйл яригдаж эхлэх байх.

Өөрөөр хэлбэл 1992 оны Үндсэн хуулийн суурь үзэл санаа, төрийн байгууламжийн үндсэн зарчим руу халдаж эхэлнэ. Монгол Улс бүрэн эрхт тусгаар улс байх нэг баталгаа нь нэгдмэл төрийн байгууламж гэж үздэг.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6