Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Дархлаа тань сул байгааг илэрхийлэх 15 ШИНЖ ТЭМДЭГ
Image
Бага насны хүүхдээ болзошгүй эрсдлээс хамгаалаарай
Image
Монголбанкны ГАЗРЫН ДАРГА нар манжийн үеийн “МӨНГӨ ХҮҮЛЭХ” ажиллагааг үргэлжлүүлээд байгаа юм биш биз!!!
Image
“Хаан банк”-д оногдуулсан 493 сая төгрөгийн торгуулийг хэвээр үлдээлээ
Image
НИТХ-ын төлөөлөгч Т.Цэрэнноров 16 дахин өссөн хадгаламжаа тайлбарлаж чадахгүй байна
Image
Э.Халиун: Mонгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх танаа!
Image
"Хаан банк" ахмадуудыг бөөгнөрүүлж, онцгой байдал цуцлагдсан уу?
Image
Залилангаар овоглогдсон Ардчилал Шинэчлэлийн Намын нууц ноёнтон нь Н.Алтанхуяг
Image
Нутгийн залуу дуучинг дэмжсэн Архангайчууд
Image
Жүжигчин Ж.Баясгалан АН-д элслээ
Image
Тэтгэврийн зээлийг тэглэж, зээлгүй иргэдэд олгох нэг сая төгрөгийн албан бичгийг баталгаажууллаа
Image
Цагаан сарын мэндчилгээ үгс
Image
БНСУ-д Covid-19 тахал эрчимтэй тархаж байна
Image
Х.Баделхан: СӨХ-г татан буулгаж, орон сууцны хураамжийг бүх орон сууцанд ижил тогтооно
Image
В.Рэнцэндоржийг ажлаас нь чөлөөлжээ
Image
Импортын өндөгний татварыг ТЭГЛЭЖ, үндэсний үйлдвэрлэгчдээ дампууруулах Засгийн газрын МУЛГУУ шийдвэр
Image
Ардын Уран Зохиолч Б.Лхагвасүрэн агсны “Морин зэрэглээ” ном оны шилдгээр шалгарчээ
Image
Дэлхийд гайхагдаж буй Монгол гэр
Image
Төв аймагт нэр дэвших горилогчид 2020 оны УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшихээр горилогчдын нэрс тодорч эхэлжээ.
Image
ШИЙДВЭР: 3 сая хүртэлх цахим гүйлгээний шимтгэлийг шинийн 1 - 4-ний хооронд ТЭГЛЭНЭ
Image
Б.Энх-Амгалан: Дарханы замыг барьж байгаа компаниудад ажлаа хий, эсвэл гэрээгээ цуцал гэсэн шаардлага тавьсан
Image
Хүүхдэд зориулсан "Монголын Нууц товчоон" худалдаанд гарна
Image
Шинийн нэгний өглөө зүг мөр гаргах ёс ба суудлын засал
Image
М.Энхсайханд "бүх насаар нь хорих" зүйлчлэлтэй ял тулгажээ
Image
МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалан тавиулуудынхаа тарьсан балгыг цайруулахаар ажиллаж эхэлсэн үү?
Image
УЕП-ын газраас С.Эрдэнийг яллагдагчаар татахаас татгалзжээ
Image
С.Эрдэнэ: Хулгана жилдээ зон олон маань энх тунх, амжилт бүтээлээр дүүрэн байхын ерөөлийг өргөж байна
Image
З.Энхболдын баруун гар Ц.Анандбазар сэтгүүлчээс тэрбум төгрөг нэхэмжилжээ
Image
Битүүний 08:00 цагаас шинийн дөрөвний 08:00 цаг хүртэл улс, хот хоорондын зорчих хөдөлгөөнийг түр хаана
Image
Төрийн албан хаагч 6700 хүн явган эргүүл хийнэ
Image
УОК: Цагаан сараар Улс, хот хоорондын тээврийг бүрэн зогсоохоор шийдвэрлэлээ
Image
Эзэмшил газраа орон сууцаар сольсон эхний айлууд түлхүүрээ гардан авлаа
Image
Ерөнхий сайд мэргэжлийн хяналтын байгууллагын бие бүрэлдэхүүнтэй цахим хурал хийлээ
Image
АН-д алхаж орох нүүр З.Энхболдод бий юу?
Image
Нийслэлийн гудамж талбайд өнөөдрөөс эхлэн 7000 эргүүл ажиллана
Image
ДЭМБ: Египетэд коронавирусний халдвар авсан хүн эдгэрч байна
Image
Мэргэжлийн байгууллагын сэрэмжлүүлэг, анхааруулгыг дагахыг зөвлөж байна
Image
Зэрлэг гахайн болон чонын толгой тээвэрлэж явсан этгээдүүдийг цагдаагийн байгууллагад шилжүүлжээ
Image
ЗАХИРАМЖ: Сар шинээр орох, гарах хөдөлгөөнийг зургаан аймагт ХЯЗГААРЛАЛАА
Image
14-17 насны сурагчдыг Стэнфорд Их Сургуулийн зуны хөтөлбөрт урьж байна
Image
Дарга нар төсвийн мөнгөөр өрөөгөө засаж, иргэд ногдол ашгаараа эмнэлэг барих хэрэг үү
Image
Ирэх дөрөвдүгээр сараас хотын төвийн бүх зогсоол төлбөртэй болно
Image
Хулгана жилийн СУУДЛЫН ЗАСАЛ ба ЗҮГ МӨР ГАРГАХ
Image
Сүүлийн 24 цагийн хугацаанд Хубэй мужид шинээр илэрсэн коронавирусийн халдварын тоо огцом буурлаа
Image
Засгийн газрын шийдвэрийг түрүүлж МЭДДЭГ “Балетчин” Сүнээ
Image
Ерөнхийлөгч өө, сонгуульд нэр дэвших оффшорчдод хориг тавьж өгөөч
Image
Тавантолгойн ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТЭЗҮ-г Засгийн газарт өргөн барина
Image
Сибирийн хүч-2: “ГАЗПРОМ” Монголд охин компаниа байгуулна
Image
Б.Ганхуяг: 1072 хувьцааг “амь оруулах” нь чухал байлаа
Image
Сургууль, цэцэрлэгийн хөл хориог ГУРАВДУГААР САРЫН 30 хүртэл сунгалаа
Image
Үе үеийн “дэлхийн Мисс” титмийн эзэд
Image
Сингапур улс нүүрсхүчлийн хийнээс татвар авдаг зүүн өмнөд Азийн анхны улс болно
Image
ОРЛОГИЙН ҮҮД НЭЭХ НУУЦ ДОМЫН АРГУУД ХАДГАЛААД АВААРАЙ
Image
Н.Цэлмүүн: Эцгийнхээ үхлээр нэр хүнд олох гэсэн арчаагүй залуучууд!
Image
ХҮРЭН МАНЖИНГИЙН ДЭГЛЭМЭЭР ӨДӨРТ 1 КГ ХҮРТЭЛ ЖИН ХАЯХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Улс төрч Х.Баттулгын хүүгийн гэрийн цонхоор жүжигчин Б.Баатархүүгийн хүү унаж амиа алджээ
Image
Өвлийн олимпийн шилдэг зургууд
Image
МОНГОЛ ОХИН БАНАНА ХИЙЖ БАЙГАА БИЧЛЭГ ШУУГИАН ТАРЬЖ БАЙНА
Image
Е.МЕДВЕДЕВА: БИ ЧАДАХ БҮХНЭЭ ХИЙСЭН
Image
Хүний журамт эхнэрийг өөрийн азарга дор хийж авсан юм даа...+18
Image
Ж.Батзандангийн хуйвалдаан илэрч “би үхсэн нь дээр” гэж өөрийгөө зүхжээ
Image
Ердөө 5-хан секундын хугацаанд дэлхийг хүчилтөрөгчгүй байлгавал …
Image
Амгаланбаатар дүүд маань "шорон хэсээд явж байх сайхан байна уу П... минь" гэж хэлээд гарсан гэсэн
Image
"ОЮУТОЛГОЙ" ТАВАНТОЛГОЙН ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТӨСЛИЙН ГЭРЭЭГ ИЛ БОЛГОВ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ЭЭЛЖИТ БУС ХУРАЛДААН ЗАРЛАВ
Image
УНГАР УЛС "ПЁНЧАН-2018"-ААС АНХНЫ АЛТАН МЕДАЛИА ХҮРТЛЭЭ
Image
Олны танил бүсгүйчүүдийн ээдрээт амьдрал буюу дуулианы эзэд
Image
Тусгай зөвшөөрөл олгох үйлчилгээг цахимжуулах ажлыг эхэллээ
Image
МЕДАЛИЙН ТООГООР НОРВЕГИ УЛС ТЭРГҮҮЛСЭЭР БАЙНА
Image
Банкны ерөнхийлөгчийн ажлаа орхин луу болохыг хүссэн нь
Image
Японы комик сэтгүүл “Чингис” хааныг доромжлов
Image
Автомашины татвар, төлбөрөө Улаанбаатар хотын банкаар шууд төлөх боломжтой
Image
Пёнчоны олимпийн гоо сайханы бурхад
Image
Нүүрсэн эмний гайхалтай ач тус
Image
Ж.Цолмон та муухай харагдаж байна
Image
iPhone-оо хамгийн хурднаар цэнэглэх амархан 4 арга
Image
Лаврын навчин дээр хүслээ бичээд шатаагаад үз та лав итгэхгүй дээ…
Image
М артагдашгүй, бас ухаан балартуулсан хэдхэн минут...+18
Image
Цагаан сарын барилдаанд дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ хамгийн олон түрүүлжээ
Image
Толины өмнө хэлвэл танд аз авчрах 10 үг
Image
МАН өр, авлагыг судалж, орлого олох боломжийг хайж байна гэв
Image
Амьдрал оршин байх өндөр магадлалтай шинэ гарагийг нээлээ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ХУРАЛДАЖ БАЙНА
Image
Амьсгалын замын халдварт өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх сургалт болов
Image
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Мянганы сорилтын корпорацийн төлөөлөгчидтэй уулзав
Image
Онч мэргэн үгс /заавал унш/
Image
1072 хувьцааны талаар эндээс мэдээрэй
Image
Б.ДЭЛГЭРМАА: ИРГЭД ТАРВАГАН ТАХАЛ ГАРЧ БОЛЗОШГҮЙ ЭРСДЭЛТЭЙ ГАЗРААР ЯВАХ ХЭРЭГГҮЙ
Image
А.ГАНЧИМЭГ ХАМАГ ҮНЭНИЙГ ДЭЛГЭЛЭЭ... ЯМАР АЙМАР ЮМ.
Image
Автобусны картын үнийг 2000 төгрөг болгон хямдруулав
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА ИРГЭДИЙН ТӨЛӨӨЛЛИЙГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗАВ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ ЛХАГВА ГАРИГТ ШХАБ-ЫН УУЛЗАЛТЫГ ЗОРИНО
Image
Хүсэл биелүүлэгч шидэт нууц тарни
Image
Д.Бямбасүрэн: Өнгөрсөн 20 жилийн гашуун туршлага бол ашиг сонирхлын үүднээс Засгийн газраа огцруулсан явдал байсан, одоо энэ алдааг давтах ёсгүй
Image
Гаднаас 7-9 хувийн хүүтэй зээл авах боломж бүрдсэн гэв
Image
Цаг агаарын мэдээ
Image
Чөлөөтийнхөн нэг мөнгө, зургаан хүрэл медаль хүртэв
Image
Э.СОДНОМПИЛЖЭЭ ДЭЛХИЙН РЕКОРДЫГ ШИНЭЧИЛЖ, ДЭЛХИЙН АВАРГА БОЛЛОО
Image
НИЙТИЙН ТЭЭВРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЗАРИМ ЧИГЛЭЛД ӨӨРЧЛӨЛТ ОРЛОО.
Image
"ДАНШИГ НААДАМ ХҮРЭЭ ЦАМ- 2018"-Д ЦОЛ ХҮРТСЭН БӨХЧҮҮДИЙН СЭТГЭГДЭЛЭЭС ХҮРГЭЖ БАЙНА
Image
Хүний өөрийн 8 хүүхдийг ганцаараа өсгөж яваа мундаг эмэгтэй!!!
Image
ЗАЛУУС ХӨНГӨЛӨЛТТЭЙ ҮНЭЭР СУВИЛАЛД ЭМЧЛҮҮЛЭХ ЭРХТЭЙ
Image
С.Батболд тэргүүтэй төлөөлөгчид Токио хотод айлчилж байна
Image
АНХААР: ЧИПС ХҮҮХПИЙН ЭЛЭГ, ХОДООДЫГ ГЭМТЭЭДЭГ
Image
СИЛИКОН ХҮҮХЭЛДЭЙТЭЙ 30 ЖИЛ АМЬДАРСАН ЭР ЭХНЭР БОЛОХ ХҮҮХЭЛДЭЙГЭЭСЭЭ ЭДГЭХГҮЙ ӨВЧИН АВЧЭЭ
Image
КОМПЬЮТЕР АШИГЛАХГҮЙГЭЭР ПРОГРАМ ХАНГАМЖ ЗААДАГ БАГШ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ХОРИГТ ДУРЬДСАН АСУУДЛААР САНГИЙН ЯАМНААС ТАЙЛБАР ГАРГАЖЭЭ
Image
Өвөрмөц үс засалтаараа алдаршиж буй эмэгтэй улс төрч
Image
Зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрхийн асуудлаар хэлэлцэж байна
Image
Авлигаас сэргийлэх илтгэлийн уралдаан зарлалаа
Image
Image

С.ЭРДЭНЭ: ҮНДСЭН ХУУЛЬД "БАНТАН БОЛГОСОН 70" ӨӨРЧЛӨЛТ ХИЙЖ БАЙНА

УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэтэй ярилцлаа.

-УИХ Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн хоёрдугаар хэлэлцүүлгийг дуусгаж, төслийг Ард нийтийн санал асуулгаар батлах шийдвэр гаргалаа. Та Үндсэн хуулийн энэ удаагийн нэмэлт, өөрчлөлт хэр үр дүнтэй болно гэж байгаа вэ?

-Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслүүдийг хооронд нь хольж, “бантан” болсон. Тиймээс энэ удаагийн өөрчлөлт үр дүн өгөхгүй. УИХ-ын гишүүд юу хэлэлцэж байгаагаа ч ойлгохгүй байна.

Гол тоглолт хийж байгаа 4-5 хүнээс бусад нь төслөө уншиж ч үзээгүй байх. Ийм байдлаар хэлэлцүүлэг хийнэ гэж юу байх вэ дээ. Гишүүд хэлэлцэж байгаа асуудлаа мэдэхгүй байхад ард түмэн яаж мэдэх билээ. Ард иргэдэд ойлголт ч өгөхгүй байна. Гэтэл өдөр бүр л Үндсэн хуульд их гоё өөрчлөлт оруулж байгаа аятай л байцгаах юм. Үгүй шүүдээ.

Ард иргэддээ мэдээлэл өгөх хэрэгтэй. Манай намын бүсийн чуулган болж би бүх аймгаар явсан. Иргэдтэй уулзалт хийх үеэр тэднээс Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн ач холбогдол болоод ямар өөрчлөлт оруулах гэж байгаа тухай асуухад мэдэж байгаа хүн алга. 200, 300 хүнээс “Үндсэн хуулийн хэлэлцүүлэгт оролцсон хүн байна уу” гэхэд 10,20 нь л гараа өргөж байгаа юм.

“Юу хэлэлцсэн бэ” гэхээр “Онц гойд зүйл яриагүй” гэдэг. Баян-Өлгий аймагт л гэхэд иргэд “Г.Солтан гишүүн цуглаарай гэсэн. Очсоны дараа мөнгө тараачихаад л яваад өгсөн шүү дээ” гэсэн. Энэ мэт жишээ бий.

-Ардчилсан намаас Үндсэн хуулийн төслийг Ард нийтийн санал асуулгаар батлахыг удаа дараа шаардсан. Харин ард иргэд ямар ч мэдээлэлгүй байгааг та хэллээ. Тэгэхээр энэ богино хугацаанд яаж ард нийтийн санал асуулга явуулах юм бэ?

-Санал асуулга явуулах шийдвэр гаргаад л маргааш нь саналаа авахгүй. Тиймээс эхлээд төслөө хэвлэж, ард иргэдэд мэдээлэл өгөх хэрэгтэй байна. Уг нь Үндсэн хуулийн төслийг өргөн барихаас өмнө МАН-ынхан ард түмэнд танилцуулж санал авсан байх ёстой. Гэтэл аймаг сумын төвөөс өөрсдийнхөө томилсон төрийн албан хаагчдыг цуглуулж, зөвлөлдөх санал асуулга явуулж, үүнийгээ ард нийтийн санал асуулга мэтээр олон түмнийг хуурах гэж оролдсон. 

-Хэлэлцүүлгийн шатанд Ардчилсан намаас тавьсан шаардлага, саналуудыг хэр тусгасан бэ?

-Бид Үндсэн хуульд зайлшгүй оруулах шаардлагатай дөрвөн санал өгсөн. Харамсалтай нь нэгийг нь ч төсөлд оруулсангүй. 62 гишүүний өргөн барьсан төслийг дэмжихгүй гэдгээ бид анхнаас нь мэдэгдсэн. Тэдэнд Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах хэмжээний эрх, ёс суртахуун байхгүй. Тиймээс МАН-аас оруулсан аль ч саналыг бид дэмжихгүй гэдгээ илэрхийлсэн.

-Хэлэлцүүлэгт АН-ын гишүүд оролцсон шүү дээ?

-Ерөнхийлөгч Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд өөрийн саналаа өгсөн учраас бид үүнийг дэмжих замаар хэлэлцүүлэгт оролцохоор болсон. Харин Ерөнхийлөгчийн саналуудаас бараг хүлээж авсангүй.

Бидний өгсөн дөрвөн саналын нэгийг нь ч оруулаагүй. Хуурч, цаг нөхцөөн өөрсдийнхөө “бантан” болгосон төслийг батлуулчих гэсэн санаа гаргаж байна. Үндсэн хуулийн гол суурь зарчимд өөрчлөлт оруулсан зүйл алга. “Дордуулсан долоо” биш “бантан болгосон 70” өөрчлөлт болж байна. Тиймээс би энэ удаагийн өөрчлөлтийг үр дүнтэй гэж харахгүй байна.

Одоо энэ хэлэлцүүлгийг зогсоох хэрэгтэй. Хариуцлагагүй УИХ тарж, дараагийн шинэ парламент бүрдсэний дараа Үндсэн хуульдаа өөрчлөлт оруулах нь зөв. Шинэ парламент бүрдэж, бүх ард түмнийхээ саналыг авч Үндсэн хуульдаа өөрчлөлт оруулбал, жинхэнэ утгаараа өөрчлөлт болно.

-Өмнө нь Үндсэн хуулийг өөрчлөх гэж олон удаа оролдсон ч энэ удаагийнх шиг хэлэлцүүлгийн түвшинд хүрч байгаагүй. Магадгүй энэ удаа МАН үнэмлэхүй олонх болсон нь Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг урагшлуулахад гол түлхэц болж байгаа байх. Дараагийн парламент хэрхэн бүрдэж, хэдэн хүн улстөржихийг таашгүй учраас энэ удаа зүтгэснээрээ Үндсэн хуулиа өөрчлөх нь зөв юм биш үү?

-Заавал үнэмлэхүй олонх болж Үндсэн хуулийг өөрчилнө гэж байхгүй. Улс төрийн намуудын зөвшилцөл, ойлголцол аль ч цаг үед байх ёстой. Үнэмлэхүй олонх болсон нам хүч түрж Үндсэн хуулийг өөрчилж болохгүй.

Үндсэн хууль бол ард түмний эв нэгдлийн гэрээний баримт бичиг. Гэтэл аль нэг нам нь илүү мандат авснаараа хүч түрэн өөрчилж болохгүй шүү дээ. Олон суудлаараа хүч түрж, Үндсэн хуулийг яаж ч өөрчилж болно гэж үзвэл өөрчлөлт нь ямар ч үр дүн өгөхгүй.

МАН-ын 64 гишүүний 50 гаруй нь эрүүгийн гэмт хэрэгт холбогдчихсон. Энэ нь шударга ёс юм уу. Эрүүгийн гэмт хэрэг үйлдсэн нь тогтоогдчихсон ч эрх мэдлээрээ далайлгаж, хариуцлага хүлээхгүй байгаа хүмүүс яагаад Үндсэн хуульд гар хүрэх ёстой юм бэ.

-Энэ нь том асуудал ч гэлээ үнэхээр Үндсэн хуулиа өөрчлөх ёстой бол аль ч нам зөвшилцөлд хүрэх нь зөв байх?

-Ард иргэдийн боломжийг хулгайлсан “ЖДҮ”-гийн луйварчидтай зөвшихгүй. Ажлын байр бий болгож, баялаг бүтээе гэсэн олон залуу байна. Тэдний боломжийг хэн хулгай хийсэн юм бэ.

Энэ хэдэн луйварчин л хулгай хийсэн шүү дээ. Олон зуун тэрбумаар нь хулгай хийсэн. Ийм хүмүүс Үндсэн хуулийг өөрчлөх нь зөв юм уу. Ёс суртахуунгүй, эрх мэдэл албан тушаалаа ашигласан уваагүй хүмүүстэй улсын тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдлын баталгаа болсон Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөд зөвшилцөх юм уу. Үгүй л байхгүй юу.

Үнэхээр ард түмнийхээ төлөө сэтгэл зүрхтэй өргөсөн тангарагтаа үнэнч байж чаддаг улс төрийн хүчнүүд зөвшилцөх юм бол өөр шүү дээ. Бид өнөөдөр МАН-ынхантай зөвшилцөх юм бол өөрсдөө луйварчид болж хувирна.

-Одоо Үндсэн хуулийг өөрчлөх цаг нь биш гэж үзээд байгаа юм уу?

-Нэгдүгээрт, Үндсэн хуулийг өөрчлөх цаг хугацаа нь биш болчихлоо. Ийм цаг үед энэ бүтцээрээ Үндсэн хуулийг өөрчилж болохгүй. Тиймээс нэн даруй хэлэлцүүлгээ зогсоох ёстой. Харин үлдсэн хугацаанд эрх баригч намынхан амлалтаа биелүүл л дээ.

-Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн чухал хэсгүүдийн нэг нь гүйцэтгэх засаглалыг тогтвортой байлгахтай холбоотой зохицуулалт. Сүүлд өөрчилсөн хувилбараар гүйцэтгэх засаглалыг тогтвортой байлгах боломж харагдаж байна уу?

-Гүйцэтгэх засаглалыг тогтвортой байлгах эсэх нь тухайн парламентад олонх байгаа намын асуудал. Одоогийн парламентад 76 суудлын 65-ыг нь авсан нам яагаад тогтворгүй байна гэж яриад байгаа юм. Нэг удирдлагатай, нэг зорилготой нам шүү дээ. Манай улс парламентын засаглалтай улс.

Өнөөдөр хууль шүүх нь үйлчлэхгүй байна. Нэг эрх мэдэлтэй дарга нь “тэг ингэ” гэхэд л хууль шүүхийн байгууллагууд тухайн өдөрт нь л шийдвэр гаргаж байгаа юм. Ийм байж болохгүй.

Хэн нэгний өмчийг хураах, уурхайг хааж байна. Хууль зөрчсөн байж болно. Үүнийг хуулийн байгууллага нь шалгаж тогтоогоод шийдвэр гаргах ёстой. Гэтэл хэн нэгэн дарга гарч ирээд “хаа, хураа, боль” гээд л шууд шийдвэр гаргадаг байх ёсгүй. Ийм байдлаар манай улсад хөрөнгө оруулагч орж ирэхгүй. Бүгд айдастай болж байна. Цэрэг, цагдаа хөдөлгөнө гэж юу гэсэн үг юм.

Хаана хэнээс болж цэрэг, цагдаа хөдөлгөх гээд байгаа юм. Ийм л байна даа. Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга гээд нөхөр мэдээлэл хийх бүртээ л ийм, тийм компани идэж уусныг илрүүллээ гэх юм. Мөрдөн байцаах газрын дарга юм уу, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга юм уу бүү мэд.

Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын даргын чиг үүрэг нь өөр шүү дээ. Мөрдөн байцаагч аятай л мэдэгдэл хийх юм.

-Танай намыг эрх барьж байх үеийн болж бүтэхгүй зүйлүүдийг гаргаж ирээд байгаа л даа?

-Хий хоосон попрох зүйл хайсан ийм популистууд олон байна. Хулгай хийж, идэж уусан нь тогтоогдсон зүйл байвал гарга л даа. “ЖДҮ”-чдээсээ эхлээд хариуцлагаа хүлээгээд явчих хэрэгтэй.

-Танай намаас гарсан хоёр гишүүн ч гэсэн попорч байна шүү дээ.

-Популистууд аль ч намд байдаг. Төрөл төрлөө олоод нийлчихсэн байгаа юм. Манай Ж.Батзандан гишүүний хийсэн мэдэгдэл элгийг нь авсан шүү дээ. Цөмийн хаягдлыг Монголд булшлахгүй байх асуудлаар аль хэдийнээ Ц.Элбэгдоржийн үед УИХ-аас тогтоол гаргачихсан. Гэтэл тогтоол гаргаагүй, Ц.Элбэгдорж худлаа ярьсан байна гээд л Ж.Батзандан ярьчихсан.

Гэтэл Ц.Элбэгдоржийн үед цөмийн хаягдлыг Монголд булшлахгүй, туршихгүй байхаар тогтоол гаргасан нь ил болсон.

-Ярилцлагын сэдвээ өөрчилье. Манай улс анх удаа Олон улсын ардчиллын өдрийг тэмдэглэн өнгөрүүлэх гэж байна. Яагаад ардчиллын өдрийг тэмдэглэх болсон шалтгааны талаар ярилцлагаа үргэлжлүүлье?

-Монгол Улс ардчилсан улс. Ардчиллын замыг сонгоход амар байгаагүй. Нэг намын дарангуйллын тогтолцооноос чөлөөт эдийн засагт шилжиж, хүний эрх, эрх чөлөөг дээдэлсэн улс болоод 30 жил боллоо.

Ардчилал гэхээр хүмүүс замбараагүй, засаг захиргаагүй, дураараа байж болно гэж ойлгоод байх шиг байна. Ардчилал гэдэг бол өөрөө том үнэлэмж. Хүн өөртөө хяналт тавьж, нийгэмд өөрийгөө зөв авч явахаас эхлээд олон үүрэг, хариуцлагыг үүрүүлсэн тогтолцоо. Хүн бусдын эрхээр өөрийгөө хязгаарлаж чадахыг ардчилал гээд байгаа юм. Бусдын эрхийг хүндэтгэнэ гэсэн үг.

Гэтэл одоо манайд өөрийнхөөрөө хэн дуртайгаа шүүмжилж, гүтгэж, эвгүй байдалд оруулж болдог байдлыг эрх чөлөө гэж ойлгоод байна шүү дээ. 1980, 1990-ээд оны хагас дарангуйллын тогтолцоог ардчиллаас илүү гоё байсан юм шиг ярьж байна. Ямар хүнд хэцүү, нийгмийн тогтолцоог өөрчилж, хүмүүнлэг ардчилсан нийгмийн суурийг тавьсан бэ гэдгийг хүмүүс ойлгохгүй байна л даа.

Тэгэхээр ардчиллын бодит үнэлэмжийг ялангуяа залуу үедээ ойлгуулах, ардчиллын ололт амжилт, алдаа оноогоо дүгнэж, дараагийн 30 жилээ юу гэж харж байгаагаа олон түмэнд илэрхийлье гэдэг үүднээс ардчиллын баярыг тэмдэглэх гэж байгаа юм. 2007 онд НҮБ-ын тусгай тогтоол гарч, Олон улсын ардчиллын өдрийг тэмдэглэж байхаар болсон.

Үүнээс хойш 12 жил өнгөрчээ. Монгол Улс жил бүрийн арванхоёрдугаар сарын 10-ныг ардчиллын баяр гэж ойлгож тэмдэглэдэг байсан. Энэ нь 1990 оны арванхоёрдугаар сарын 10 буюу Олон улсын хүний эрхийг хамгаалах өдөр Ардчилсан холбооны анхны жагсаал цуглаан болж байсан. Үүнээс хойш арванхоёрдугаар сарын 10-ныг ардчиллын баяр гэж ойлгож тэмдэглэж ирсэн.

Харин есдүгээр сарын 15 бол Олон улсын ардчиллын баярын тэмдэглэлт өдөр. Өнгөрсөн 30 жилд Монгол жинхэнэ утгаараа тусгаар тогтносон улс байж чадсан он жилүүд байлаа.

Өмнө нь 300 гаруй жил тусгаар тогтносон улс байж чадаагүй. Чингис хааны дараа их, бага хаадын үед Монгол Манжийн дарлалд орж, тусгаар тогтнолоо алдсан. Дуртай үедээ хаад ноёдыг нь дуудаж, цаазалдаг, дураараа алба гувчуур тогтоож, дүрэм журам зохиодог, биелүүлэхгүй бол цэрэглэж дайран аймаг хотлоор нь устгадаг дарангуйлалд манай улс 200 гаруй жил явсан.

Дараа нь 1911 онд ардын хувьсгал гарч, одоо л нэг тусгаар улс боллоо гэсэн чинь мөн л худлаа байсан. 80-90 жилийн коммунизмын дарлал бидэнд юу үлдээсэн бэ. Ill, IV хороолол, алдагдалтай том үйлдвэрүүд л барьсан. Нэгдлийн гишүүн нэг хонийг 70 төгрөгөөр авч иддэг байхад хойд хөрш рүү долоон төгрөгөөр л гаргадаг байсан. Ингээд яривал үндсэндээ мөлжлөгийн 70 жил байсан.

Ардчиллын түүх бол Монгол жинхэнэ утгаараа тусгаар тогтнолоо эргүүлж авсны 30 жил. Бид одоо Москва, Бээжингээс асуухаа больж, муу, сайн ч өөрсдөө хуулиа, төсвөө баталж, гадаад, дотоод бодлогоо тодорхойлдог болсон. НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн улс бөгөөд олон улсын байгууллагууд дунд өөрсдийн байр сууриа олж чадсан. Энэ бол 30 жилийн ололтын хамгийн оргил нь байгаа юм.

-Ардчиллын үнэ цэнийг хүмүүс их үнэлдэг ч гэлээ социализмыг санагалзах нь ихэссэн гэхэд болно. Ардчиллын алдаа, оноо нь юу байв?

-Тогтолцоо нь зөв боловч, үүнийг хэрэгжүүлж буй хүмүүс нь буруу байсан юм. Маш сайн машиныг хоёр хүн зэрэг унаад гарлаа гэж бодъё. 100 километр зам туулахад сайн жолооч нь богино хугацаанд хурдтай барианд орно.

Харин машин муу жолооддог хүн тэр хооронд хэд зогсож, хэд мөргөлдөж очих байх. Я г л ийм муу жолоочийн арга барилаар ардчиллыг удирдлаа. Тэгэхээр тогтолцоондоо биш удирдлагад буруу нь байгаа юм.

1990 оны эхээр цэнхэр, ягаан тасалбараар өмч хувьчилж эхэлсэн. Тухайн үед ардчилсан намынхан залуу, туршлагагүй байсан. Тэдний хамгийн том алдаа нь юу байсан бэ гэвэл өмч хувьчлалыг хүлээн зөвшөөрсөн явдал байв. Уг нь нийгмийнхээ тогтолцоог бүтэн шинэчилж, төрийн бүтэц, зохион байгуулалт бий болгосны дараа, ардчилсан тогтолцоог авч явах чадалтай боловсон хүчинтэй болсны дараа өмч хувьчлалыг хүлээн зөвшөөрсөн бол онох байсан.

Тухайн үед бүх шатны дарга нар нь МАХН одоогийн МАН-ын гишүүд байсан юм.

Тэр хүмүүст өмч хувьчлалаар дамжуулж асар их хөрөнгө завших боломжийг нь олгочихсон. Ингэж л шинэ цагийн хөрөнгөлөг коммунистууд бий болсон. Энэ бол ардчиллын маш том алдаа байсан. Тиймээс өнөөгийн коммунистууд амь бөхтэй оршиж, хүчтэй байгаагийн нууц нь Монголын хөрөнгийг завших үндсийг нь тавиад өгчихсөнд байгаа юм.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6