Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Сар шинийн баярын өдрүүдэд нийтийн тээврийн хөдөлгөөнийг хэсэгчлэн зогсооно
Image
Битүүлэх ёсон
Image
"Төмөр хулгана" жилийн шинийн нэгний өглөө зүг мөрөө хэрхэн гаргах вэ?
Image
Битүүний болон шинийн нэгний өдөр цээрлэх зүйлс
Image
Сурвалжилга: Эрүүл мэндээс илүү тэтгэврийн зээл авах нь чухал юм уу
Image
Токио 2020-ийн сайн дурынхны сургалтыг хойшлуулжээ
Image
Хятад: Халдвар тээж болзошгүй мөнгөн тэмдэгтүүдээ устгаж эхэллээ
Image
НОК: Нийтийн тээврийн үйлчилгээг цагаан сарын өдрүүдэд бүрэн зогсооно
Image
БНСУ-д халдвар авсан хүний тоо 433 болжээ
Image
ЭМЯ: Дэгү хотоос ирсэн зургаан оюутны шинжилгээний хариу сөрөг гарсан
Image
Гараа хэзээ угаах вэ
Image
Ханхөхийн нурууны зэрлэг амьтдад давс, хужир тавьж өгчээ
Image
Одой хэмээн дээрэлхүүлдэг 9 настай хүүгийн бичлэг цахим орчныг шуугиулж байна
Image
БНСУ-ын алдарт “YG” энтэртайнменттай гэрээ байгуулсан Г.Амарболдтой ярилцлаа
Image
ЕХ олон жилийн төсвийн талаар тохиролцоонд хүрч чадсангүй
Image
Нийслэлийн эрүүл мэндийн байгууллагуудын сар шинийн баярын өдрүүдэд ажиллах хуваарь
Image
ОБЕГ-ын шинжээчид Буянт-Ухаа нисэх буудлын эрсдэлийн зэргийг тогтоож байна
Image
Л.Оюун-Эрдэнэ: Засаг дарга өрөөндөө согтууруулах ундаа оруулсан нь тогтоогдсон тул чөлөөлж байна
Image
Н.Батсүмбэрэл Засаг дарга, Т.Аюурсайхан дүүргийн МАН-ын хорооны дарга болов
Image
Дархлаа тань сул байгааг илэрхийлэх 15 ШИНЖ ТЭМДЭГ
Image
Бага насны хүүхдээ болзошгүй эрсдлээс хамгаалаарай
Image
Монголбанкны ГАЗРЫН ДАРГА нар манжийн үеийн “МӨНГӨ ХҮҮЛЭХ” ажиллагааг үргэлжлүүлээд байгаа юм биш биз!!!
Image
“Хаан банк”-д оногдуулсан 493 сая төгрөгийн торгуулийг хэвээр үлдээлээ
Image
НИТХ-ын төлөөлөгч Т.Цэрэнноров 16 дахин өссөн хадгаламжаа тайлбарлаж чадахгүй байна
Image
Э.Халиун: Mонгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх танаа!
Image
"Хаан банк" ахмадуудыг бөөгнөрүүлж, онцгой байдал цуцлагдсан уу?
Image
Залилангаар овоглогдсон Ардчилал Шинэчлэлийн Намын нууц ноёнтон нь Н.Алтанхуяг
Image
Нутгийн залуу дуучинг дэмжсэн Архангайчууд
Image
Жүжигчин Ж.Баясгалан АН-д элслээ
Image
Тэтгэврийн зээлийг тэглэж, зээлгүй иргэдэд олгох нэг сая төгрөгийн албан бичгийг баталгаажууллаа
Image
Цагаан сарын мэндчилгээ үгс
Image
БНСУ-д Covid-19 тахал эрчимтэй тархаж байна
Image
Х.Баделхан: СӨХ-г татан буулгаж, орон сууцны хураамжийг бүх орон сууцанд ижил тогтооно
Image
В.Рэнцэндоржийг ажлаас нь чөлөөлжээ
Image
Импортын өндөгний татварыг ТЭГЛЭЖ, үндэсний үйлдвэрлэгчдээ дампууруулах Засгийн газрын МУЛГУУ шийдвэр
Image
Ардын Уран Зохиолч Б.Лхагвасүрэн агсны “Морин зэрэглээ” ном оны шилдгээр шалгарчээ
Image
Дэлхийд гайхагдаж буй Монгол гэр
Image
Төв аймагт нэр дэвших горилогчид 2020 оны УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшихээр горилогчдын нэрс тодорч эхэлжээ.
Image
ШИЙДВЭР: 3 сая хүртэлх цахим гүйлгээний шимтгэлийг шинийн 1 - 4-ний хооронд ТЭГЛЭНЭ
Image
Б.Энх-Амгалан: Дарханы замыг барьж байгаа компаниудад ажлаа хий, эсвэл гэрээгээ цуцал гэсэн шаардлага тавьсан
Image
Хүүхдэд зориулсан "Монголын Нууц товчоон" худалдаанд гарна
Image
Шинийн нэгний өглөө зүг мөр гаргах ёс ба суудлын засал
Image
М.Энхсайханд "бүх насаар нь хорих" зүйлчлэлтэй ял тулгажээ
Image
МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалан тавиулуудынхаа тарьсан балгыг цайруулахаар ажиллаж эхэлсэн үү?
Image
УЕП-ын газраас С.Эрдэнийг яллагдагчаар татахаас татгалзжээ
Image
С.Эрдэнэ: Хулгана жилдээ зон олон маань энх тунх, амжилт бүтээлээр дүүрэн байхын ерөөлийг өргөж байна
Image
З.Энхболдын баруун гар Ц.Анандбазар сэтгүүлчээс тэрбум төгрөг нэхэмжилжээ
Image
Битүүний 08:00 цагаас шинийн дөрөвний 08:00 цаг хүртэл улс, хот хоорондын зорчих хөдөлгөөнийг түр хаана
Image
Төрийн албан хаагч 6700 хүн явган эргүүл хийнэ
Image
УОК: Цагаан сараар Улс, хот хоорондын тээврийг бүрэн зогсоохоор шийдвэрлэлээ
Image
Үе үеийн “дэлхийн Мисс” титмийн эзэд
Image
Сингапур улс нүүрсхүчлийн хийнээс татвар авдаг зүүн өмнөд Азийн анхны улс болно
Image
ОРЛОГИЙН ҮҮД НЭЭХ НУУЦ ДОМЫН АРГУУД ХАДГАЛААД АВААРАЙ
Image
Н.Цэлмүүн: Эцгийнхээ үхлээр нэр хүнд олох гэсэн арчаагүй залуучууд!
Image
ХҮРЭН МАНЖИНГИЙН ДЭГЛЭМЭЭР ӨДӨРТ 1 КГ ХҮРТЭЛ ЖИН ХАЯХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Өвлийн олимпийн шилдэг зургууд
Image
Улс төрч Х.Баттулгын хүүгийн гэрийн цонхоор жүжигчин Б.Баатархүүгийн хүү унаж амиа алджээ
Image
МОНГОЛ ОХИН БАНАНА ХИЙЖ БАЙГАА БИЧЛЭГ ШУУГИАН ТАРЬЖ БАЙНА
Image
Е.МЕДВЕДЕВА: БИ ЧАДАХ БҮХНЭЭ ХИЙСЭН
Image
Хүний журамт эхнэрийг өөрийн азарга дор хийж авсан юм даа...+18
Image
Ж.Батзандангийн хуйвалдаан илэрч “би үхсэн нь дээр” гэж өөрийгөө зүхжээ
Image
Ердөө 5-хан секундын хугацаанд дэлхийг хүчилтөрөгчгүй байлгавал …
Image
Амгаланбаатар дүүд маань "шорон хэсээд явж байх сайхан байна уу П... минь" гэж хэлээд гарсан гэсэн
Image
"ОЮУТОЛГОЙ" ТАВАНТОЛГОЙН ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТӨСЛИЙН ГЭРЭЭГ ИЛ БОЛГОВ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ЭЭЛЖИТ БУС ХУРАЛДААН ЗАРЛАВ
Image
УНГАР УЛС "ПЁНЧАН-2018"-ААС АНХНЫ АЛТАН МЕДАЛИА ХҮРТЛЭЭ
Image
Олны танил бүсгүйчүүдийн ээдрээт амьдрал буюу дуулианы эзэд
Image
Тусгай зөвшөөрөл олгох үйлчилгээг цахимжуулах ажлыг эхэллээ
Image
МЕДАЛИЙН ТООГООР НОРВЕГИ УЛС ТЭРГҮҮЛСЭЭР БАЙНА
Image
Банкны ерөнхийлөгчийн ажлаа орхин луу болохыг хүссэн нь
Image
Японы комик сэтгүүл “Чингис” хааныг доромжлов
Image
Автомашины татвар, төлбөрөө Улаанбаатар хотын банкаар шууд төлөх боломжтой
Image
Пёнчоны олимпийн гоо сайханы бурхад
Image
Нүүрсэн эмний гайхалтай ач тус
Image
iPhone-оо хамгийн хурднаар цэнэглэх амархан 4 арга
Image
Ж.Цолмон та муухай харагдаж байна
Image
Лаврын навчин дээр хүслээ бичээд шатаагаад үз та лав итгэхгүй дээ…
Image
М артагдашгүй, бас ухаан балартуулсан хэдхэн минут...+18
Image
Цагаан сарын барилдаанд дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ хамгийн олон түрүүлжээ
Image
Бөхийн шүлгээр бөгсөө арч
Image
"ПЁНЧАН-2018"-ЫН НЭЭЛТ, ХААЛТЫН ЁСЛОЛД ХОЁР СОЛОНГОС НЭГ ДАЛБААН ДОР ОРОЛЦОХООР БОЛОВ
Image
Оюу Толгойд ЦУНАМИ шиг эргэлдсэн ХУЙ буюу Байгалын гамшиг болж байгаа юу !!!!
Image
Б.ЯВУУХУЛАНГИЙН НЭРЭМЖИТ ЯРУУ НАЙРГИЙН НААДАМ БОЛНО
Image
ЖАГСААЛТ ЦУГЛААНТАЙ ХОЛБООТОЙГООР ЭЙФЕЛИЙН ЦАМХГИЙГ ХААНА
Image
УЛААНБААТАРТ 5-7 ГРАДУС ДУЛААН БАЙНА
Image
АРИУКАГИЙН ТУХГҮЙ ҮС ТҮҮНД СААД БОЛОВ УУ
Image
Монгол эрчүүдийн дундаж наслалт 66 бол 15 хувь нь дээд боловсролтой
Image
НЭГДҮГЭЭР СУРГУУЛИЙН БАГШ НАР СУРАГЧДЫГ БИЗНЕСИЙН ХЭРЭГСЭЛ БОЛГОЖ БАЙГАА ЮУ
Image
Цаг агаарын урьдчилсан мэдээ
Image
МОНГОЛ ОФИЦЕР НАНСОН ХОТЫН ХҮНДЭТ ИРГЭН БОЛЖЭЭ
Image
"Архангайн цагаан идээ" үзэсгэлэн худалдаа эхэллээ
Image
Могой жилд төрөгсөд санхүүдээ хэзээ ч санаа зовохгүй, Харин та…
Image
Д.САРАНГЭРЭЛ САЙД АА, САЛБАРЫНХАН ЧИНЬ ӨВЧТӨНҮҮДИЙНХЭЭ ТАРИАГ АНДУУРЧ ХИЙГЭЭД, ХҮНИЙ АМИАР ТОГЛООД БАЙГАА ЮМ БИШ БИЗ ДЭЭ
Image
Он гарсаар ДОХ-ын халдвартай гурван иргэн нас баржээ
Image
НАТО, ОХУ БИЕ БИЕНЭЭ ХАРИЛЦАН ШҮҮМЖЛЭВ
Image
МОНГОЛ УЛСЫН БАГ ОЛОН УЛСЫН ОЛИМПИАДААС ЗУРГААН МЕДАЛЬ ХҮРТЛЭЭ
Image
“Номин холдинг”-ийн Ш.Баярсайхан, “Эрэл”-ийн Б.Эрдэнэбат нарын маргаан “Ариг” банкийг хүнд байдалд оруулжээ
Image
НИТХ-ЫН TЭРГҮҮЛЭГЧДИЙН ХУРАЛ ХОЙШИЛЛОО
Image
Үзэгчдийн сонирхлыг татаж буй “The VOICE” шоуны тухай сонирхолтой баримтууд
Image
УИХ-ЫН ЧУУЛГАНЫ ХУРАЛДААН ШӨНИЙН ХОЁР ЦАГТ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
"Болор цом-34"-ийн тэргүүн шүлэг
Image
АРД ТҮМНИЙ ӨМЧ ГЭЖ ЮУ БАЙДГИЙГ ОЙЛГООГҮЙ ТӨРИЙН ТҮШЭЭ
Image
Цензургүй яриа- АН-ын дарга З.Энхболд
Image
МОНГОЛ НУГАРААЧДЫН ТОГЛОСОН “ДАМБО” ЭНЭ САРЫН 29-НД НЭЭЛТЭЭ ХИЙНЭ
Image
УУЛБАЯН СУМ АЙМАГТАА ЖИШИГ СУМ БОЛОХ ЗОРИЛТ ТАВЬЖЭЭ
Image
"Улаан лоолины баяр"-т 7000 хүн оролцож, 40 тонн жимс асгадаг
Image
П.Адарсүрэн: Өөрийнхөө дуулахыг сонсоод өөрийн эрхгүй уйлчихдаг
Image
Ижил хүйстнүүдийн тухай хүүхдийн ном гарчээ
Image
Дүрвэгсэд Германд хүүхдийн гэрлэлтийг дэлгэрүүлж байна
Image
ЮНЕСКО БАНШТАЙ ЦАЙНЫ ЖОРЫГ НИЙТЭЛЖЭЭ
Image
Image

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Монгол Улсын түүхэнд сайн цаг, оюун санааны эрин үеийн бэлгэдэгч, эрдэмт, соён гэгээрүүлэгч лам багш нарын тааллаар шашин номын үйлийг дэлгэрүүлсэн ард түмний суу билиг, авъяас, чадлын тод мөрийг үлдээгч Хутагт хувилгаад олон төрсөн байдаг. Соёлын биет ба биет бус өвийг хойч үедээ уламжлуулан үлдээх, сурдалж сурталчлах, түгээн дэлгэрүүлэх, олон нийтэд таниулах, алдаршуулах зорилгоор “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо. Блок марканд Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй хосгүй үнэт дурсгалт зүйлд бүртгэгдсэн монгол улсын төр, нийгэм, шашин соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсандамбийжалцан /1935-1723 он/ хутагтын хөрөг, чимэглэл хэсэгт тухайн цаг үеийн Монголын шашин соёлын түүхэнд тод мөрөө үлдээж, томоохон нөлөө үзүүлсэн Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй /1642-1715 он/, Ламын Гэгээн Лувсанданзанжахцан /1639-1704 он/, Ойрадын Зая бандида Намхайжамц /1599-1662 он/, Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа /1803-1856 он/ нарын хутагт, хувилгаадыг дөрвөн буланд нь байрлуулж хөрөг бүрийн арын хэсэгт тухай хутагт хувилгаадын сүм хийд, хийсэн томоохон үйл, Ядам бурхан, амьдралыг илэрхийлсэн дүрслэлээр зохиомилсон байна.

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

Уг маркийн танилцуулга 2019/09/09-ны билэгт сайн өдөр бол зочид төлөөлөгчид өргөнөөр оролцов. Ийнхүү “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт марк Монголд төдийгүй дэлхийд танигдахаар болж байгааг зохион байгуулагчид онцлон ярьж байв. Цаашид уг маркийг Европийн орнуудаар танилцуулж, түгээн дэлгэрүүлэх ажил үргэлжилнэ хэмээн Их Монголын Хутагт Хувилгаад Сангийн тэргүүн  (ТҮВДЭНЖАМБАА)  РАВДАНГИЙН БЯМБАА ярьсан юм. 

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт блок маркийн дэлгэрэнгүй тайлбар:

Блок маркийн голд: Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсанданбийжалцан 1635-1723
Өндөр гэгээн Занабазар бол Монгол улсын төр-нийгэм, шашин-соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн буюу анхдугаар Богд Жавзандамба хутагт юм. Тэрээр Халхын Түшээт хан Гомбодоржийн хоёрдугаар хөвгүүн болж, Ханджамц хатанаас 1635 онд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Зүйл сумын Есөн зүйл гэдэг газар Ишдорж нэртэйгээр мэндэлжээ. Гурван сүүдэртэйдээ Жамбалцанжод номыг цээжээр унших, Энэтхэгийн азарын хэлээр ярих зэрэг сонин гайхамшигийг үзүүлж байв.
1640 онд Далай лам, Банчин Богдоос Жавзундарнатын хувилгаанаар тодруулан Занабазарыг 5 настай байхад нь Их Монгол уулын энгэрт байх Ширээт цагаан нуурын дэнжид Монголын шашины тэргүүнээр өргөмжлөн ширээнд залжээ. Арван гурван сүүдэртэйд нь Түшээт хан Гомбодорж, Шолой сэцэн хан нар Өндөр гэгээнд Их Монгол уулын энгэрт үргэлжид суух сүм барьж өгсөн нь хожмоо Баруун хүрээ гэж алдаршжээ. 1649 онд Цастын орныг зорин Банчин Чойжилжанцан Богдод бараалхан шавь орж шашны таван их ухааныг заалган эш онолын эрдмийг төгс эзэмшээд эх нутагтаа буцан ирж номын хүрээ хийд, сургуулийг олноор байгуулсан.
Өндөр гэгээн нь Очирдара бурхан, Ногоон дара эх, хорин нэгэн дара эх зэрэг давтагдашгүй ур хийцтэй бурхад бүтээсэн нь өдгөө ч дэлхийд гайхагдсаар байна. 1686 онд Соёмбо бичигийг үндэсний тусгаар тогтнолын билэг тэмдэг болгон зохиожээ. Монголын ард түмнийг үеийн үед амар амгалан оршиж байхын тухайтад “Жинлав цогзол” хэмээх номоо айлдан зохиосон байдаг. 1706 онд Цэцэрлэгийн эрдэнэ толгой хэмээх газар Их хүрээг нүүлгэн байгуулж байжээ. Өндөр гэгээн нь наян есөн насандаа 1723 онд Бээжинд жанч халжээ.Баруун дээд хэсэгт: Ламын Гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639-1704
Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639 оны хаврын тэргүүн сарын шинийн 15-нд Халхын Хангай ханы өргөн цэцэрлэгт Чингисийн гуч дахь үе Лоёг эрх Цүхүрийн хөвүүн болон мэндэлжээ. Чингисийн гуч дахь үеийн хөндлөн Цүхүр ноёны хөвүүн Лувсанданзанжанцан 1643 онд Төвдийн БанчинЭрдэнийн бошгоор Дашлхүмбэ хийдийн хамба асан Лэгцэглхүндэвийн хувилгаан хэмээн тодорчээ. “Ламын гэгээний анхдугаар” дүр Тойн Лувсанданзанжанцан нь дорно дахины их, бага таван ухааны номд тэгш боловсорсон эрдэмтэн бандида нарын зэрэгт хүрсэн байдаг.
Их гэгээнтэн ном хаялцах мэдлэг сорих мэтгэлцээнийг халх Монголд анх санаачилжээ. Тэрбээр Төвдийн Санаг хар хэмээх тарнийн хийдийн лам Эрх цоржтой Өндөр гэгээний дэргэд ном хаялцан буулган авч байсан гэдэг. Түүнчилэн Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан Төгс буянтын зурхайг үндэслэгчдийн нэг юм. Цаг улирлын бичил хэмнэлийг урьдчилан мэдэж, ажил үйлээ төлөвлөх, төр шашны болон алив ёслол, зан үйл, засал тэргүүтнийг үйлдэхэд хэрэглээ болгож чадсанаараа гавьяатай бөгөөд бөөгийн онгоны тахилгыг бурханы шашны арван дошгидыг тахих зан үйлээр сольж, тахилгын уншлагыг бүтээжээ. Ийнхүү Дорно дахины эрдэм ухаан, оюун сэтгэлгээний ололтыг санаачлан нэвтрүүлсэн нь Ламын гэгээний л хүч. Мөн түүний бичсэн шүлгүүдэд өнөө үеийг зөгнөсөн байдаг хэмээн судлаач, эрдэмтэд дүгнэсэн нь бий.
Ламын гэгээн урьд Энэтхэг, Төвд оронд Гаваабал, Галсандов, Чойжи лонбо, Гэлэн Жанцан нарын зэрэг эрдэмтэн мэргэд болон хувилан төрж байв. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь бага наснаасаа тойн хувраг болж өндөр гэгээн Занабазарын дотны шавь болж, багшийнхаа зөвлөсний дагуу Төвдийн Дашлхүнбэ хийдэд Банчин Богд Чойжижан цангийн дэргэд удаан сууж, судар тарнийн гүн ухааны ном үзэж судалсан байна. Төвдөд 7 жил суралцаж, анагаах ухааны номонд мэргэжсэн оточ нарт олгодог Лхажэ цол хүртэж байв.
Монгол нутагтаа эргэн ирээд Ламын гэгээний хүрээг үндэслэн байгуулжээ. Өндөр гэгээн Занабазарын зарлигаар Их хүрээний Хамба номун хан болж байв. Ламын гэгээн нь анагаах ухаан, одон зурхай, үйлийн үр, шашны зан үйлийн зэрэг чиглэлээр дөрвөн боть ном зохиол туурвижээ. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь одон зурхайн онолын хэд хэдэн зохиол туурвисан юм.
Зүүн дээд хэсэгт: Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй 1642-1715
Мухар Хужиртад гэрэл татуулан төрсөн халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй нь энэ уудам сайхан, онгон догшин нутгаа алдаршуулаад зогсоогүй, халх даяар ном эрдмийн хураа асгасан үлэмж ухаантан байжээ. Монгол түмнээ амар амгалангийн мөрд оруулахаар 365 жилийн тэртээ заларсан энэ аугаа хүний оюуны рашаан зургаан боть зохиол нь Дорно дахины бичиг соёлын түүхийн арвин их булаг болсоор байна. Тэрбээр монгол орны янз бүрийн газар, олон тооны сүм хийд байгуулж, шашин дэлгэрүүлж байлаа. Түүний дотроос 1652 онд өөрөө үндэс суурийг нь тавьсан Заяын Хүрээ хамгийн алдартай нь байсан бөгөөд түүнд дөрвөн салбар бүхий будцын гүн ухааны дээд сургууль байгуулж, түүнийг өөрөө удирдаж байжээ. Тэрбээр өндөр гэгээн төдийгүй Зая бандида Лувсанданзанжанцан нарын дотно шавь бөгөөд монгол газар шар малгайтны шашны ёсыг тогтооход хамтран зүтгэж, сүм хийд байгуулж, хуврагийн аймгийг тогтоож, олон шавь нарт гэцүл, гэлэн санваар өгч, номын авшиг хүртээж, шашин номын бүхий л үйлсийг удирдан оролцож байсан байна. Зая бандида дан ганц шашин номын ажлыг голлосонгүй төрийн чухал ажил үйлсэд ч оролцож байжээ. Халх, ойрадын олон аймгийн чуулган болон манж эзэн хааны багш Өндөр гэгээн Занабазар, Жанжаа хутагт нартай хамт манжийн эзэн хаантай удаа дараа зөвлөлдөж байжээ. Өвөр Монголын олон хошуудаар уригдан залагдаж сүм хийд байгуулах, ном заах зэрэг ариун үйлсийг олонтаа эрхлэж байв. Тэрээр цаст Төвдийн номын мэргэдийн дунд ном эрдмээрээ гайхагдан, Сэра хийдийн цанид чойрын дацанд байхад нь Халхын Шиваа Ширээт Лувсан, Дарва бандида Совджамц нар очиж, Зая бандидааг шүтэн барилдаж байсны сацуу, судар тарнийн гүн ухаанд ном эрдэмтэй олон шавь нарын дотроос нь хамгийн дотно зүрхний шавь монголын томоохон хутагтуудын нэг Шиваа ширээтийн анхдугаар дүр Лувсан Шиваа билээ. 1701 онд түүний бие нь чилээрхсэнд Өндөр гэгээн, Жанжаа хутагт нарт айлтгаж гүрэм заслыг хийлгэж байжээ. Мөн үе үе Жарантайн халуун ус, даагын рашаанд саатдаг байв. Ингээд Хөх хот, Долнуурыг дайрч буцахдаа Өндөр гэгээнд бараалхаад 1704 онд Тамирын голд саатаж, улмаар 1707 онд Утайд очиж мөргөл хийсэн байна. 1709 онд үзэмчин вангийн хүсэлтээр ном тавьж, 1710 онд Халх ван Равдангийн заллагаар очиж цагаан сарыг өнгөрөөж байжээ. 1713, онд Хасуйн голд модон дугана бариулж, цогчин хуруулж, уншлага хийлгэж байжээ. Энэ үедээ Өндөр гэгээнд бараалхаж Төвдөд дахин явах бодолтой байгаа тухайгаа айлтгахад нас ахиж байгаа зэрэг шалтгаанаар хориглосон байна. Энэ мэтээр Зая бандида Лувсанпэрэнлэй ном шашны ёсоо хослуулан амьдарч, бүтээл туурвилаа дэлгэрүүлж байгаад 1975 онд таалал төгссөн байна.

Баруун доод хэсэгт: Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа 1803-1856
Д.Данзанравжаа 1803 онд Түшээт хан аймгийн Говь мэргэн вангийн хошууны нутаг /одоогийн Дорноговь аймаг/-т ядуу айлын ганц хүү болон төрж, 9 настайдаа Говийн ноён хутагтын тавдугаар дүрд өргөмжлөгдөн сэнтийд заларчээ.Тэрээр олон зуун шүлэг, дуу, жүжгийн болон үргэлжилсэн үгийн зохиол бичсэнээс гадна Хамарын уулын 3 хийд, Галбын уулын 3 хийд, Ухаа Аргалантын хийд, Бүрдэний сүм зэргийг байгуулж шашны хурал номын үйлийг гүйцэлдүүлж байжээ.
Энэхүү хийдүүдээ түшиглэн шашны хурал дацангуудаас гадна хүүхдийн сургууль, номын сан, театр зэргийг байгуулан ард олныг соён гэгээрүүлэх ажлыг хийж байжээ. Тэрбээр 1856 онд 53 насандаа хорлогдож жанч халжээ.Тэрээр зохиол бүтээлээ Монгол, Төвд хэлээр бичиж туурвидаг байв. Түүний 400 орчим шүлэг яруу найраг, 100 гаруй дуу, “Саран хөхөөний намтар” хэмээх 10 бүлэгт жүжгийн зохиол, “Аварга могойн зулайн чандмани” нэртэй гүн ухааны 1 боть зохиол туурвисан нь эдүгээ бидэнд уламжлагдан ирсэн билээ. Мөн буддын шашны өргөмжлөгдсөн хутагт хүний хувьд шашны зан үйлийн горим, жаяг болон олон арван магтаал, сургаал, гүр дууг зохион Монгол, Төвд бичгээр бичиж үлдээсэн байна. XIX зууны үеийн Монголын суут яруу найрагч, говийн ноён хутагт Д. Данзанравжаа нь олон талын авъяас билэг, бүтээл туурвилаараа Монголдоо төдийгүй Дорно дахинд танигдсан их соён гэгээрүүлэгч байжээ. Түүний “Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу”, “Сэтгэлийг амраагч”, “Ичиг ичиг”, “Үлэмжийн чанар”, “Өвгөн шувуу хоёр”, “Түвшин сайхан”, “Урьхан хонгор” зэрэг шүлэг дуу нь ард олны дунд ихэд алдаршсан юм.
Зүүн доод хэсэгт: Ойрадын Зая бандида Намхайжамц 1599-1662
Монгол-Ойрадын их эрдэмтэн, төр, шашны нэрт зүтгэлтэн, соён гэгээрүүлэгч, гүүш Зая бандида Нaмхайжамц Равжамба нь Ойрадын Хошууд угсааны ноёны гэрт 1599 онд мэндэлжээ.
V далай лам Агваанлувсанжамцыг гэлэн санваар хүртэж, санваар төгс 10 гэлэнгийн нэгээр сонгогдож байсан тэрбээр Дөрвөн Ойрад, Ижил мөрний Халимаг, Торгуудад бурханы шашныг эх хэлээрээ дэлгэрүүлэхийг зоригдон хүн ардаа гэгээрүүлж байсан юм.
1648 онд Баруун Монголын аман аялгуунд тохируулан зохиосон Тод үсэг, 1642 онд Төвд хэлнээс монгол хэлнээ хөрвүүлсэн “Банчин хутагтын тууж” зэрэг Зая бандида Намхайжамцын туурвисан бүтээлүүд нь орчин цагийн Монголын соёл болон утга зохиолын хамгийн нандин өвүүдийн нэг билээ. Үндэсний хэлээрээ бурхан шашны номыг дэлгэрүүлэхээр нийтдээ 377 гаруй ном судрыг Төвдөөс Монгол хэлнээ орчуулжээ.
Дахин давтагдашгүй соёлын үнэт өвийг бидэнд бүтээн үлдээсэн энэ эрхэм 1662 онд Төвдийг зорьсон аянд жанч халжээ.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6