Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Дархлаа тань сул байгааг илэрхийлэх 15 ШИНЖ ТЭМДЭГ
Image
Бага насны хүүхдээ болзошгүй эрсдлээс хамгаалаарай
Image
Монголбанкны ГАЗРЫН ДАРГА нар манжийн үеийн “МӨНГӨ ХҮҮЛЭХ” ажиллагааг үргэлжлүүлээд байгаа юм биш биз!!!
Image
“Хаан банк”-д оногдуулсан 493 сая төгрөгийн торгуулийг хэвээр үлдээлээ
Image
НИТХ-ын төлөөлөгч Т.Цэрэнноров 16 дахин өссөн хадгаламжаа тайлбарлаж чадахгүй байна
Image
Э.Халиун: Mонгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх танаа!
Image
"Хаан банк" ахмадуудыг бөөгнөрүүлж, онцгой байдал цуцлагдсан уу?
Image
Залилангаар овоглогдсон Ардчилал Шинэчлэлийн Намын нууц ноёнтон нь Н.Алтанхуяг
Image
Нутгийн залуу дуучинг дэмжсэн Архангайчууд
Image
Жүжигчин Ж.Баясгалан АН-д элслээ
Image
Тэтгэврийн зээлийг тэглэж, зээлгүй иргэдэд олгох нэг сая төгрөгийн албан бичгийг баталгаажууллаа
Image
Цагаан сарын мэндчилгээ үгс
Image
БНСУ-д Covid-19 тахал эрчимтэй тархаж байна
Image
Х.Баделхан: СӨХ-г татан буулгаж, орон сууцны хураамжийг бүх орон сууцанд ижил тогтооно
Image
В.Рэнцэндоржийг ажлаас нь чөлөөлжээ
Image
Импортын өндөгний татварыг ТЭГЛЭЖ, үндэсний үйлдвэрлэгчдээ дампууруулах Засгийн газрын МУЛГУУ шийдвэр
Image
Ардын Уран Зохиолч Б.Лхагвасүрэн агсны “Морин зэрэглээ” ном оны шилдгээр шалгарчээ
Image
Дэлхийд гайхагдаж буй Монгол гэр
Image
Төв аймагт нэр дэвших горилогчид 2020 оны УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшихээр горилогчдын нэрс тодорч эхэлжээ.
Image
ШИЙДВЭР: 3 сая хүртэлх цахим гүйлгээний шимтгэлийг шинийн 1 - 4-ний хооронд ТЭГЛЭНЭ
Image
Б.Энх-Амгалан: Дарханы замыг барьж байгаа компаниудад ажлаа хий, эсвэл гэрээгээ цуцал гэсэн шаардлага тавьсан
Image
Хүүхдэд зориулсан "Монголын Нууц товчоон" худалдаанд гарна
Image
Шинийн нэгний өглөө зүг мөр гаргах ёс ба суудлын засал
Image
М.Энхсайханд "бүх насаар нь хорих" зүйлчлэлтэй ял тулгажээ
Image
МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалан тавиулуудынхаа тарьсан балгыг цайруулахаар ажиллаж эхэлсэн үү?
Image
УЕП-ын газраас С.Эрдэнийг яллагдагчаар татахаас татгалзжээ
Image
С.Эрдэнэ: Хулгана жилдээ зон олон маань энх тунх, амжилт бүтээлээр дүүрэн байхын ерөөлийг өргөж байна
Image
З.Энхболдын баруун гар Ц.Анандбазар сэтгүүлчээс тэрбум төгрөг нэхэмжилжээ
Image
Битүүний 08:00 цагаас шинийн дөрөвний 08:00 цаг хүртэл улс, хот хоорондын зорчих хөдөлгөөнийг түр хаана
Image
Төрийн албан хаагч 6700 хүн явган эргүүл хийнэ
Image
УОК: Цагаан сараар Улс, хот хоорондын тээврийг бүрэн зогсоохоор шийдвэрлэлээ
Image
Эзэмшил газраа орон сууцаар сольсон эхний айлууд түлхүүрээ гардан авлаа
Image
Ерөнхий сайд мэргэжлийн хяналтын байгууллагын бие бүрэлдэхүүнтэй цахим хурал хийлээ
Image
АН-д алхаж орох нүүр З.Энхболдод бий юу?
Image
Нийслэлийн гудамж талбайд өнөөдрөөс эхлэн 7000 эргүүл ажиллана
Image
ДЭМБ: Египетэд коронавирусний халдвар авсан хүн эдгэрч байна
Image
Мэргэжлийн байгууллагын сэрэмжлүүлэг, анхааруулгыг дагахыг зөвлөж байна
Image
Зэрлэг гахайн болон чонын толгой тээвэрлэж явсан этгээдүүдийг цагдаагийн байгууллагад шилжүүлжээ
Image
ЗАХИРАМЖ: Сар шинээр орох, гарах хөдөлгөөнийг зургаан аймагт ХЯЗГААРЛАЛАА
Image
14-17 насны сурагчдыг Стэнфорд Их Сургуулийн зуны хөтөлбөрт урьж байна
Image
Дарга нар төсвийн мөнгөөр өрөөгөө засаж, иргэд ногдол ашгаараа эмнэлэг барих хэрэг үү
Image
Ирэх дөрөвдүгээр сараас хотын төвийн бүх зогсоол төлбөртэй болно
Image
Хулгана жилийн СУУДЛЫН ЗАСАЛ ба ЗҮГ МӨР ГАРГАХ
Image
Сүүлийн 24 цагийн хугацаанд Хубэй мужид шинээр илэрсэн коронавирусийн халдварын тоо огцом буурлаа
Image
Засгийн газрын шийдвэрийг түрүүлж МЭДДЭГ “Балетчин” Сүнээ
Image
Ерөнхийлөгч өө, сонгуульд нэр дэвших оффшорчдод хориг тавьж өгөөч
Image
Тавантолгойн ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТЭЗҮ-г Засгийн газарт өргөн барина
Image
Сибирийн хүч-2: “ГАЗПРОМ” Монголд охин компаниа байгуулна
Image
Б.Ганхуяг: 1072 хувьцааг “амь оруулах” нь чухал байлаа
Image
Сургууль, цэцэрлэгийн хөл хориог ГУРАВДУГААР САРЫН 30 хүртэл сунгалаа
Image
Үе үеийн “дэлхийн Мисс” титмийн эзэд
Image
Сингапур улс нүүрсхүчлийн хийнээс татвар авдаг зүүн өмнөд Азийн анхны улс болно
Image
ОРЛОГИЙН ҮҮД НЭЭХ НУУЦ ДОМЫН АРГУУД ХАДГАЛААД АВААРАЙ
Image
Н.Цэлмүүн: Эцгийнхээ үхлээр нэр хүнд олох гэсэн арчаагүй залуучууд!
Image
ХҮРЭН МАНЖИНГИЙН ДЭГЛЭМЭЭР ӨДӨРТ 1 КГ ХҮРТЭЛ ЖИН ХАЯХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Улс төрч Х.Баттулгын хүүгийн гэрийн цонхоор жүжигчин Б.Баатархүүгийн хүү унаж амиа алджээ
Image
Өвлийн олимпийн шилдэг зургууд
Image
МОНГОЛ ОХИН БАНАНА ХИЙЖ БАЙГАА БИЧЛЭГ ШУУГИАН ТАРЬЖ БАЙНА
Image
Е.МЕДВЕДЕВА: БИ ЧАДАХ БҮХНЭЭ ХИЙСЭН
Image
Хүний журамт эхнэрийг өөрийн азарга дор хийж авсан юм даа...+18
Image
Ж.Батзандангийн хуйвалдаан илэрч “би үхсэн нь дээр” гэж өөрийгөө зүхжээ
Image
Ердөө 5-хан секундын хугацаанд дэлхийг хүчилтөрөгчгүй байлгавал …
Image
Амгаланбаатар дүүд маань "шорон хэсээд явж байх сайхан байна уу П... минь" гэж хэлээд гарсан гэсэн
Image
"ОЮУТОЛГОЙ" ТАВАНТОЛГОЙН ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТӨСЛИЙН ГЭРЭЭГ ИЛ БОЛГОВ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ЭЭЛЖИТ БУС ХУРАЛДААН ЗАРЛАВ
Image
УНГАР УЛС "ПЁНЧАН-2018"-ААС АНХНЫ АЛТАН МЕДАЛИА ХҮРТЛЭЭ
Image
Олны танил бүсгүйчүүдийн ээдрээт амьдрал буюу дуулианы эзэд
Image
Тусгай зөвшөөрөл олгох үйлчилгээг цахимжуулах ажлыг эхэллээ
Image
МЕДАЛИЙН ТООГООР НОРВЕГИ УЛС ТЭРГҮҮЛСЭЭР БАЙНА
Image
Банкны ерөнхийлөгчийн ажлаа орхин луу болохыг хүссэн нь
Image
Японы комик сэтгүүл “Чингис” хааныг доромжлов
Image
Автомашины татвар, төлбөрөө Улаанбаатар хотын банкаар шууд төлөх боломжтой
Image
Пёнчоны олимпийн гоо сайханы бурхад
Image
Нүүрсэн эмний гайхалтай ач тус
Image
Ж.Цолмон та муухай харагдаж байна
Image
iPhone-оо хамгийн хурднаар цэнэглэх амархан 4 арга
Image
Лаврын навчин дээр хүслээ бичээд шатаагаад үз та лав итгэхгүй дээ…
Image
М артагдашгүй, бас ухаан балартуулсан хэдхэн минут...+18
Image
Цагаан сарын барилдаанд дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ хамгийн олон түрүүлжээ
Image
Толины өмнө хэлвэл танд аз авчрах 10 үг
Image
ТАЛИЙГААЧИЙГ АНУ-Д НУТАГЛУУЛЖЭЭ
Image
Энэтхэг бизнесмэн охиныхоо хуримыг тансаг хийлгүй ядууст хаус барьж өгчээ
Image
ҮС ЗАСУУЛАХАД ТОХИРОМЖГҮЙ
Image
Хаг арилгах амархан боллоо
Image
САНХҮҮГИЙН ТОГТВОРТОЙ БАЙДЛЫН ЗӨВЛӨЛ ХУРАЛДЛАА
Image
ЧУУЛГАНЫ ХУРАЛДААН 15 ЦАГ БОЛЖ ХООШИЛЛОО
Image
Спортын төв ордонд энэ сард УАШТ-үүд үргэлжилнэ
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХ МАЛЫН ЭЭМЭГНИЙ ҮЙЛДВЭРТЭЙ ТАНИЛЦАВ
Image
ЦЕГ: ХЭРГИЙН ГАЗРААС ГЭРЭЭСЛЭЛ ХУРААЖ АВСАН
Image
Цагдаа нарт хорт утаанаас хамгаалах амны хаалт тараав
Image
Хойд Солонгос пуужин хөөргөхөө цуцалжээ
Image
ЦАГААН САРААР ХЭД ХОНОГ АМРАХ ВЭ?
Image
Б.МАХБАЛД ХАМГИЙН ХӨНГӨН ЗҮЙЛЧЛЭЛЭЭР ЯЛ ОНООХ ГЭЖ БАЙНА
Image
Баянзүрх дүүргийн сонгуулийн хороо бие даагчдыг бүртгэхээс татгалзжээ
Image
ГАХАЙ ЖИЛИЙН ЗҮГ, МӨР ГАРГАХ ЗУРХАЙ
Image
ВЕНЕСУЭЛЬД “ХАРГИС ДЭГЛЭМ” ТОГТЛОО ГЭЖ МЭДЭГДЖЭЭ
Image
Д.Трамптай хэн хамт оройн зоог барих вэ?
Image
Н.Мадуро ээлжит бус сонгуулийг эсэргүүцлээ
Image
Б.Гангаамаа: Би авиралт хийхийнхээ өмнө дараагийнхаа оргил руу давж хардаггүй
Image
УТААТАЙ ХОЛБООТОЙ АСУУДЛААР НИЙТИЙН СОНСГОЛ ХИЙХИЙГ ШААРДАВ
Image
Өнөөдрийн зурхай
Image
“ДЦС-4” ТӨХК-НИЙ ӨВЛИЙН БЭЛТГЭЛ АЖИЛ 70 ХУВЬТАЙ БАЙНА
Image
ТҮМЭН ҮЕЭРЭЭ ОРШИХ НУТГАА ТӨР ХАМГААЛАХ НЬ ЗӨВ ӨӨ
Image
Украйн Их Британитай чөлөөт худалдааны гэрээ байгуулна
Image
“ЭРДЭНЭТ ҮЙЛДВЭР” ТӨҮГ-ТАЙ ХАРИЛЦАН ТУРШЛАГА СУДЛАХ АЖИЛ ҮРГЭЛЖИЛЖ БАЙНА
Image
Цагаачлалын шинэ журмаас болж Трампын засгийн газрыг албадан буулгаж магадгүй
Image
Жүжигчин З.Одбаяр 200 хүүхдийг баярлуулав
Image
Анхаар: 22 мянган иргэн НӨАТ-ын буцаан олголтод хамрагдаж чадахгүйд хүрээд байна Нийгэм
Image
Нийслэлийн 2019 оны шилдэг залуусыг тодрууллаа
Image
“УЯХАН ЗАМБУУ ТИВИЙН НАРАН” УРЛАГИЙН НААДМЫН БИЛГЭДЭЛ, ХӨТӨЛБӨР
Image
Image

АВАРГА ТОСОНГООС АВРАЛ ЭРЭХ ХЭРЭГГҮЙ

Аврал эрж, Аварга тосон нуурыг зорьдог, амарч сувилуулж өвчнөөсөө салсан өчнөөн хүн бий.

Энэ цуваа бараг 100 жилийн өмнөөс эхэлсэн түүхтэй. Ноёд ихэс, дунд зэргийн түшмэл, харц ядуусын очдог эрэг тусдаа, нуурын усанд орох дэг журам ч чанга байсан гэлцдэг. Өдгөө Аварга тосон нуур амь тасарч ширгэхдээ тулж аврал эрэн мэлтэлзэх болсоор удаж байна.

Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан сумын Хэрлэн тооно багийн нутагт оршдог энэхүү Тосон нуур Улаанбаатараас 230 км, Чингис хаан хотоос 130 км-т оршдог. Эрэг дагуу нь том, жижиг амралт сувиллын газрууд суурьшсанаар урин дулааны цагт бум бужигнаж, түм түчигнэж байдаг их хөлийн газар болжээ.

Тэр хэрээр хөрсний бохирдол газар авч, хур бороо ихтэй жил нүхэн жорлонгууд нь халж нуур руу орохыг шахан нөхцөл байдлыг улам хүндрүүлсэн бол нутгийн иргэдийн залхуу санаачилгагүйнх гэх үү, аж ахуй нэгжүүдийн хариуцлагагүйнх юм уу нуурын орчимд хогийн сав, хаягдлын талбай, био жорлон байгуулсан газар нэг ч алга.

Тосон нуурын анагаах ид шидийн тухайд Арьсны өвчин судлалын төв, эрдэмтэн судлаач Г.Ядамсүрэн, Д.Цэвээндорж нар 1978-1980 онд судалгаа хийх явцдаа олон жилээр архагшсан, олон дахилттай экзем, невродермит, хайрст үлд, хавтгай улаан үлхий, товруут маажуур зэрэг өвчинд шаналсан иргэдийг эмчилж, үр дүнг нь танилцуулсан байдаг.

Тухайлбал, шавар нь л гэхэд хүний бие махбодид механик химийн дулааны нөлөө үзүүлэхээс гадна үрэвслийн эсрэг тууралтыг сорж шингээх, уусгах чанартай үйлчилгээтэй. Архаг явцтай арьсны элдэв өвчнийг Тосон нуурын ус, шавраар эмчлэх сувиллыг улирлын чанартай байсныг цаашид байнгын ашиглалттай. сувилал болгох нь үр дүнтэй хэмээн дүгнэлт гаргасан нь бий.

Харин Аваргын рашаан, усны химийн найрлагыг гидрокорбонат, ионт рашааны ангид багтдаг. Тосон нуурын тухайд эрсдэлжилтийн хувьд давслаг амттай, шүлтлэг ихтэй, усны эрдэсжилт нь 5-11 грамм/кг, содын төрлийн нуур гэж үздэг.

Аваргын нуур, Тосон нуур хоёр зэрэгцэн оршдог ч нэг нь цэнгэг, нөгөө нь содын найрлагатай байгаа нь Аварга нуурын ёроол нь элс, тосон нуурынх шаварлаг байгаатай холбоотой бөгөөд шаварт цахиур, магни, кальци, титан, ванади, хром, зэс, натри, циркони, кобальт, циркони зэрэг хүний биед нэн чухал эрдэс бодисууд бараг бүгд агуулагддаг болохыг тогтоожээ.

Харамсалтай нь тэр цагаас өнөөг хүртэл жилийн жилд Аварга Тосон нуурын эрэгт очиж тарвалздаг “хүн сүрэг”-т нуурыг хамгаалах ухаан сэтгэл дутсанаас өнөөдөр ачит нуур захаасаа ширгэж, эргээсээ илт эмтэрч хумигджээ. Бас нэг аюул нь арьсны харшил, яр шарх, идээт үрэвсэл, ядаргаа сульдаа гэхчлэн төрөл бүрийн өвчинд шаналсан хүмүүс аврал эрж Аварга тосонг зорьж очдог.

Тэд биедээ нуурын урд хонхрын хар, шар шаврыг түрхэж хатаагаад, Тосон нуурын усанд булхан угаадгаас болж ёроолд нь лаг шавар хуримтлагдан ширгэх аюул нүүрлэсэн бол Аварга тосон нуур өвдсөн хүнийг анагаах бус халдварт өвчин тараах эрсдэл бий болсон байна.

Өнгөрсөн зун тэнд очиж амарсан иргэдийн хэлснээр бол Тосон нуурын усанд байдаг олон зүйлийн жижигхэн хорхой, тэр дотор дэлхийд ховорт ордог хануур хорхой бараг байхгүй болсон гэнэ. Энэ нь нуурын ус ямар их бохирдож, хорхой шавжууд хорогдож цөөрснийг илтгэнэ. Ер нь ганц Тосон нуур ч бус түүний ойр орчим дахь Бүрд, Цэнгэг зэрэг жижиг нууруудын ус аажмаар ширгэж эхэлсэн байна.

Иймд өнгөрсөн хавраас “Хөдөө арлын хүүхдүүд” ТББ-ын залуус нутгаа, нуураа хамгаалах санаачилга өрнүүлжээ.“Аварга тосон нуур аврал хүлээж байна” хэмээн хол, ойрынхныг сэрээсэн тэднийг Дэлгэрхаан сумын удирдлага, нутгийн зөвлөл, “Аварга Тосон” рашаан ус хамгаалах нийгэмлэг, “Хэрлэн тооно” утга зохиолын нэгдлийнхэн дэмжин уухайлж бодит үр дүнд хүргэх зорилго тавьжээ.

Энэ үүднээс Хэрлэнгийн Хөдөө аралд 21 аймгийн яруу найрагчдын чуулган, эрдэмтэн судлаачдыг урьж эрдэм шинжилгээний хурал хийсэн юм.

Хуралд доктор Ш.Баранчулуун “гадаргын болон гүний ус ашиглан Бүрд, Тосон нуурын түвшинг дээшлүүлж тогтвортой байлгах боломж”, судлаач Ю.Пүрэв “Хөдөө арал Их Чингис хааны өвгөд дээдсийн нутаг болох нь”, Д.Төмөрбаатар “Аваргын балгасын археологийн судалгаа”, доктор Ж.Оюунбилэг “Генетик хуулийн орон нутагт үзүүлэх ач холбогдол”, доктор Д.Энхжаргал "Орон нутагт ЖДҮ хөгжүүлж, байгаль экологийг зөв ашиглах нь” гэсэн сэдвүүдээр илтгэл тавьж, хэлэлцүүлсэн нь Хөдөө арал, Аварга тосон нуурын түүхэн үнэ цэнэ, өнөөгийн байдал, цаашид хэрхэх талаар гарц гаргалгааг эрж хайж, төсөл хөтөлбөр хэрэгжүүлэхэд үнэтэй хувь нэмэр оруулах судалгаа мэдээллийн бааз суурь болсон гэж найдна.

Судлаачдын үзэж буйгаар Аварга тосон нуур, Бүрд нуурыг хамгаалах төслийг хэрэгжүүлэхэд 100 гаруй сая төгрөг хэрэгтэй. Үүнийг ажил хэрэг болгож чадах аваас зураг төслийг нь хийсэн мэргэжлийн инженерүүд ч бас байдаг аж.

Гэтэл өнөөдөр Хөдөө арал, Аварга тосон нуурын орчим 250 гаруй аж ахуй нэгж амралт, сувиллын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж ашиг орлого олж ирсэн атлаа өөрсдийг нь тэжээж байгаа нуураа аврах хөрөнгийг босгоход санаачилга гаргаж нэгдэж, хамтарч чадахгүйд хүрсэн нь харамсалтай. Судлаад үзэхэд хэн нэгэн танихгүй эрхэм тэнд зөвшөөрөл авч дэлгүүр, ТҮЦ, амралтын газар ажиллуулдаггүй.

Уугуул иргэд, ус нутгийнхан нь залхуу, сэтгэлгүй учраас Аварга тосон нуур, Бүрд нуур захаасаа ширгэж эхэлсэн гэж зарим эрхэм хэлснийг энд тэмдэглэхэд бас буруудахгүй байх. Эцэст нь тэмдэглэхэд саяхан л өвчин эмгэгтэй нэгний “авралын рашаан” болж байсан Аварга тосон нуураас өдгөө аврал эрэх хэрэггүй болжээ. Ирж буцсан түмний хөлөөр бохирдон өвдөж шаналан ширгэж байгаа нуураа харин аврах хэрэгтэй болжээ.

ТОСОН,БҮРД НУУРЫГ ХАМГААЛАХГҮЙ БОЛ УДАХГҮЙ ШИРГЭНЭ

Ш.Баранчулуун /Хөдөө аж ахуйн ухааны доктор. Монгол Улсын усны зөвлөх инженер/:

-Та Бүрд, Тосон нуурын түвшинг дээшлүүлж тогтвортой байлгах судалгаа хийжээ. Ямар боломж бас эрсдэл байна вэ?

-2015 он болон 2019 оны мэдээллийг харьцуулж үзэхэд нуурын усан гадаргын талбай жил тутамд 1.0 мянган хавтгай дөрвөлжин метр хэмжээгээр багасаж, эргийн шугамын урт нь 40 гаруй метрээр богиносжээ.

Нуурын баруун хойд талын эргийн хөрс малын хөлийн гишгэгдлээр сулран доош гулсалтад орох, салхиар хийсэж ирсэн сул шороо усанд сууж хуримтлагдах зэргээр нуурын ёроолыг хагшаастуулж байх магадлалтай.

Нуурын усны нөөцийг одоогийн хэмжээнд тогтвортой хадгалахын тулд жилд ойролцоогоор 14,400/15,000 м.куб, тодруулбал 5-9 дүгээр сарын хооронд хоногт 96/100 м.куб усаар тасралтгүй сэлбэх шаардлагатай.

Усны бохирдлыг багасгаж, цөөцийг нь 40-50 жилийн өмнөх хэмжээнд буцаан хүргэхийн тулд сэлбэлтээр өгөх усны хэмжээг дээр тооцоолсноос 3-4 дахин нэмэгдүүлэхийн тулд Аваргын голын усыг ашиглаж болно.

2021 оноос ус, цаг уур судлаачдын сэрэмжлүүлж байгаа 20 жилийн турш үргэлжлэх их хуурайшлын давтамж эхлэхээс өмнө Тосон болон Бүрд нуурыг хамгаалах, тэдгээрийн усны нөөцийг нь нөхөн сэргээх бодитой ажлуудыг хийхгүй алгуурлаж, хугацаа алдах аваас рашаан нуур ширгэж алга болох эрсдэлтэй байна.

 

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6