Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
БАНК ТЭЖЭЭСЭН АРД ТҮМЭН .
Image
Мод тарьж ойжуулалт хийхдээ хар шороо ашиглахгүй байхыг зөвлөв
Image
“10,000 программист” бэлтгэх төслийн сургалт эхэллээ
Image
Ноолуурын урамшууллыг малчдын 70 хувьд нь олгоод байна
Image
АНУ-д эсэргүүцлийн жагсаал найм дахь өдрөө үргэлжилж байна
Image
АН-ын 3х3 Төв аймагт сурталчилгаагаа эхлүүллээ
Image
"Толийг зөв газраа байрлуулвал..." - Иран бүсгүйн гайхалтай бүтээлүүд
Image
Төмөр хүний бээлийг бодит болгожээ
Image
Монгол Улс I-V сард 17.5 сая ширхэг амны хаалт импортолжээ
Image
Өчигдрийн хүчтэй шуурганаар хоёр гэр нуржээ
Image
Ахуйн хаягдал үнсээр шингээгч үрэл үйлдвэрлэх туршилтыг хийж байна
Image
Цэц сонгуулийн хуулийн зарим заалтыг хүчингүй болголоо
Image
Хайлаастад айлын хашаа мөргөсөн жолооч хэргийн газраас зугтжээ
Image
Мөнххааны хүүхэд, залуучуудын цэцэрлэгт хүрээлэнгээ жишиг болгоно
Image
"Spice Girls"-ийн охид өдгөө хэрхэн өөрчлөгдсөн бэ?
Image
Мэргэшсэн жолоочийн шалгалтад 3637 иргэнийг хамруулна
Image
Төрийн бус өмчийн 32 их, дээд сургуульд шалгалт хийжээ
Image
Б.Отгонсүх: Нийслэлээс газрын зөвшөөрлөө буруу ашигласан ААН-үүдийн эрхийг цуцалж, ногоон байгууламж болгоно
Image
Нийслэлд анх удаа “Хөтөч тайлбарлагчийн ёс зүйн дүрэм”-ийг мөрдөж эхэллээ
Image
Эрчмийн 60 айлыг инженерийн шугамд холбож байна
Image
Улсын хэмжээнд 321 мянган га-д тариалаад байна
Image
Д.Нарангэрэл: Айлуудын хаалга тогшиж, сонгуулийн сурталчилгааны материал тараахгүй байхыг зөвлөж байна
Image
Вашингтон хот руу 1600 цэргээ илгээжээ
Image
Хандлагаа өөрчил: Арьс өнгөөр ялгаварлах үзлийн тухай таван ном
Image
Германд 70 кг хар тамхи тээвэрлэсэн консулын ажилтнуудад прокурор 11 жилийн хорих ял оноожээ
Image
Өвөрхангай усан спортын төвтэй боллоо
Image
Андроид гар утсыг гацаадаг дэлгэцний “wallpaper” илэрчээ
Image
Гурван хоногийн дотор 440 хүүхэд гэмтлийн эмнэлэгт ханджээ
Image
"Бүрэн автомат анализатораар эсрэг биетийг илрүүлэх оношлуур бүхий лаборатори ХӨСҮТ-д бэлэн боллоо"
Image
“Twitter” компанийн захирлуудын зөвлөлийн дарга огцорчээ
Image
Гэсэр сүм болон Бэтүб хийд орчмыг ногоон байгууламжтай болгожээ
Image
С.Ононбаяр: “Баавгайтай барилдаад амьд үлдсэн залуу” гэсэн нийтлэл тухайн үед гарч байсан
Image
Трамп үймээний үеэр буудуулж амь үрэгдсэн цагдаад хүндэтгэл үзүүллээ
Image
18 сумын мал эмнэлгийн тасаг нэгжүүдэд мотоцикл хүлээлгэн өгөв
Image
Түүхийн дурсгалт эд зүйлсийг хууль бусаар тээвэрлэж явсныг илрүүлжээ
Image
“COVID-19 бол цухуйж буй мөсөн уулын зөвхөн орой нь...”
Image
Биеийн сул талаа зоригтойгоор илчилсэн алдартнууд
Image
АНУ-д эсэргүүцлийн ажиллагааны үеэр 11 хүн амиа алджээ
Image
Гарын савангийн импорт өмнөх оныхоос 7 ДАХИН өсжээ
Image
Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчээр Дамдины Ганзоригийг томиллоо
Image
Нэг жил наадам өнжлөө гээд УЛАМЖЛАЛАА МАРТАЖ, СЭТГЭЛЭЭР УНАХГҮЙ
Image
Уханьд 10 сая орчим хүнд коронавирусний шинжилгээ хийжээ
Image
Зургадугаар сарын зурхайгаа уншаарай!
Image
Налайх-Яармаг чиглэлийн 16 км дугуйн замын барилгын ажил эхэллээ
Image
Дэндүү эрт боловсорсон Эвэгийн Хөхдэй буюу эрч хүч, итгэл сэтгэл шингэсэн таван дэвтэр
Image
Австри улс Нацистуудын удирдагчийн төрсөн байшинг цагдаагийн байр болгох зураг төслөө танилцууллаа
Image
“Apple” Япон дахь нэрийн дэлгүүрүүдээ эргэн нээнэ
Image
Гэрийн орчны бохирдол бидний үрсийг "ХӨНӨӨЖ" байна!
Image
Улсын эмнэлгүүд “Мобинет Wi-Fi” үнэгүй ашиглана
Image
Алтан Өргөө кино наадмыг ОНЦГОЙ ЭРХТЭЙГЭЭР, ҮНЭГҮЙ үзээрэй
Image
Эрчим хүчний хөрөнгө оруулалт 4 дахин нэмэгдсэн
Image
Монголоо сонгоё
Image
“ХАТАН ЯТГЫН ЭГШИГЛЭН ТАСРАШГҮЙ” ХАНДИВЫН ТОГЛОЛТ БОЛНО
Image
Нийтийн тээврийн үйлчилгээнд шинэ чиглэл нэмэгдлээ
Image
МУБИС-ийн захирал Д.Мөнхжаргал оюутнуудынхаа амьдралаар тоглолоо
Image
Булган, Төв, Хэнтий аймгууд түймэртэй байна
Image
Үндсэн хуулийн цэцийн бүрэлдэхүүн хэнд таалагдах ёстой вэ
Image
Цөлжилттэй тэмцэх ба тогтвортой байдлыг эрэлхийлэхээр чуулж байна
Image
Ц.Мөнх-Оргил Токиод "Азийн ирээдүй" форумд оролцож байна
Image
Автозамын тэмдэглэгээг шинэчлэх ажил үргэлжилж байна
Image
Гэмтлийн эмнэлгийн гаднах нисдэг тэрэгний зогсоол бэлэн болжээ
Image
Жүжигчин О.Дөлгөөн хагас нүцгэн зургаа дэлгэлээ
Image
С.Содонгоо: Би эмээдээ 150 наслуулдаг тариа зохион бүтээж өгнө
Image
С.Гантогоо Солонгос улс руу буцлаа
Image
Э.Энхмөнх: Бокс, жудо шиг медаль авахад нь төрөөс дэмжээд өгдөг бол зүгээр
Image
Солонгос улсын засгийн газраас ард иргэдээ секс ихээр хийхийг уриалжээ
Image
“Real estate 2017” форум өнөөдөр болно
Image
Т.Бархүүгийн хоёр охин аавыгаа ингэж дэмжижээ
Image
Өнөөдөр болох үйл явдал
Image
НӨАТ-ын баримт бүртгүүлэхэд өөрчлөлт орлоо
Image
ХАЛУУН ТОГООНД ЧАНАГДАЖ БАЙСАН ХАВЧ АМЬД ҮЛДЭХИЙН ТУЛД МӨЧӨӨ ӨӨРӨӨ ТАСДЖЭЭ
Image
Ц.Батням: “Ээж намайг тэнгэрээс харж байгаа
Image
Мобиком датагаараа хэрэглэгчээ хохироосоор...
Image
Монголд хамгийн өндөр цалинтай хүмүүс ПРОГРАММ хангамжийн мэргэжилтэн
Image
Эмч Б.Энхзаяа: Харшил нь удамшдаг өвчин
Image
Янжаа бүсгүй Солонгос кинонд тогложээ
Image
Эмэгтэйчүүдийн эмч: Сарын тэмдэг ирсэн үед дараах 5 зүйлсийг хэзээ ч хийж болохгүй учир нь маш биед муу үр дагавартай
Image
О.Ширмээ: Би гарыг нь цайлгасаан, харин тэр хүн миний сэтгэлийн харыг цайлгасан.
Image
“Улаанбаатар их дэлгүүр” иргэдийн эрхийг зөрчиж байна
Image
АН2 онгоц осолдлоо
Image
УИХ-ын дөрвөн байнгын хороо хуралдана
Image
Малын өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх төлөвлөгөөт ажил орон даяар явагдаж байна
Image
17 настай охиныг хүнд гэмтээсэн цагдааг 3 сар хорино
Image
“ЛЭНДМН ББСБ” ХК АНХДАГЧ ЗАХ ЗЭЭЛИЙН ЗАХИАЛГА АВНА
Image
БУЛГАН АЙМАГТ 30 МАЛЧИН ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОЖЭЭ
Image
ШОРОНГООС 500 ХОРИГДОЛ ОРГОН ЗУГТЖЭЭ
Image
Д.Арвин: Намын шинэчлэл зөвхөн даргын асуудал биш
Image
МАЛЧИД ХҮССЭН ҮЕДЭЭ ЦАГ АГААРЫН МЭДЭЭГ АВАХ БОЛОМЖ БҮРДЭВ
Image
Монголын сайтын холбооны гишүүнчлэлээс www.bolod.mn сайт татгалзлаа
Image
Аляскт нефтийн том орд илэрчээ
Image
Улаанбаатарт өдөртөө 12 хэм хүйтэн байна
Image
Б.Дэлгэрсайхан гишүүн эхнэрүүдийнхээ тансаглалаас хэмнэлтээ эхлүүлмээр юм даа
Image
Лифтэнд шээгээд гэсгээлээ амсав (видео)
Image
-Ардчилсан намд шинээр элсэж байгаа хэдэн хүн байна вэ?
Image
НИЙСЛЭЛ НҮҮДЭЛЛЭН СУУРЬШИЖ БАЙСАН ГАЗРУУДАД БОСГОСОН ГЭРЭЛТ ХӨШӨӨГ СЭРГЭЭН ЗАСВАРЛАНА
Image
АНУ-Д ТАГНУУЛ ХИЙСЭН ГЭХ ХЭРГЭЭР ОРОС ЭМЭГТЭЙГ БАРИВЧИЛЖЭЭ
Image
NASA зурхайн шинэ тоолол гаргаж, 13 дах орд бий болсныг баталлаа
Image
ХӨВСГӨЛД БЕНЗИН ШАТАХУУНЫ ҮНЭ 90-250 ТӨГРӨГӨӨР НЭМЭГДЖЭЭ
Image
ШУУД: Монголд коронавирусийн халдвар илрээгүй, онош үгүйсгэгдсэн
Image
“УЛААНБААТАР МАРАФОН-2018” ИРЭХ САРД БОЛНО
Image
АТГ 2019 ОНЫ 4 ДҮГЭЭР САРД ХИЙСЭН АЖЛАА МЭДЭЭЛЭВ
Image
Шведийн Вант Улсаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд хатагтай Анна Линдстэдийг хүлээн авч уулзлаа
Image
МОНГОЛ УЛС ОРОС, ХЯТАДТАЙ ХЭТ ОЙРТОХООС СЭРГИЙЛЖ АНУ-ТАЙ ИДЭВХТЭЙ АЖИЛЛАЖ БАЙНА ГЭЖЭЭ
Image
З.Энхболд оффшорын асуудлаар АТГ-ын даргатай уулзав
Image
Монголын хөлбөмбөгчид Бээжинд хамтарсан бэлтгэлд гарчээ
Image
“Авьяаслаг Монголчууд” шоуны ялагчаар О.Энх-Эрдэнэ ТОДОРЛОО
Image
Д.Сумъяабазарын “вант улс” Сонгинохайрхан дүүрэг болох уу
Image
НҮБ-ЫН БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ IV АССАМБЛЕЙД МОНГОЛ УЛС АМЖИЛТТАЙ ОРОЛЦЛОО
Image
Тэжээвэр нохойноос коронавирусийн халдвар илэрчээ
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ЭРХ ЗҮЙН БАЙДЛЫН ТУХАЙ ХУУЛИЙГ ХЭЛЭЛЦЭНЭ
Image
Image

Г.АМАРСАНАА: ХҮРЭН БААВГАЙ БОЛ ХАМГИЙН ОЛОН АМЬТАН СУДЛААЧ ИДСЭН АМЬТАН

Монголын амьтан, ургамлын оюуны өмч эзэмшигчдийн инноваци холбооны тэргүүн, амьтан судлаач Г.Амарсанаатай ярилцлаа.

-Сэлэнгэ аймагт баавгай айл руу дайрч хоёр ч хүн харамсалтайгаар амиа алдаад байна. Тэнд одоо ч нөхцөл байдал хүнд байгаа бололтой. Баавгай ямар учраас хүн рүү ингэж дайрдаг юм бэ?

-Өлсгөлөн баавгай хүн рүү дайрдаг. Өлссөн амьтан юунаас ч айхгүй болдог. Өлссөн махан идэшт амьтад эцэж тураад ан амьтан барьж чадахгүй болчихдог учраас мал руу тэгээд хүн рүү дайрдаг. Барихад малаас амархан амьтан бол хүн шүү дээ. Хамгийн том аюул нь хүний мах идсэн баавгай амтшаад хун рүү л дайрах гээд байдаг.

-Хорхойтсон, хүн рүү дайрсан баавгайг шууд алах ёстой биз дээ. Хорхойтсон баавгайг алахад хэцүү юу?

-Хорхойтсон баавгайг агнаж байж л зогсоодог. Гэхдээ амьтад сэтгэдэггүй л болохоос ухаантай. Ялангуяа хүн рүү дайрсан баавгайг агнахад маш хэцүү. Ер нь хүн идээд сурчихсан амьтдыг жинхэнэ мэргэжлийн анчид л агнаж аюулгүй болгодог жишиг бий. 

-Баавгай мэтийн араатнууд хүн рүү, суурин газар руу дайрдаг тохиолдол манайд мэр сэр гарч л байсан. Дэлхийд ийм халдлага бас цөөнгүй гардаг юм билээ?

-Ховор л доо. Гэхдээ түүхэнд үлдсэн амьтад цөөнгүй. Танзанд 1932 онд 1500 хүн барьсан сүрэг арслан, Балба Энэтхэгийн хил залгаа нутгийн 436 хүн идсэн Чампаватын гэж алдаршсан эм бар, Энэтхэгт 1918-1926 онд 125 хүн идсэн леопард гэх ирвэс, Финландад 1880-1881 онд 22 хүүхэд идсэн саарал чоно гээд л яривал цааш цуварна.

-Баавгайн хувьд?

-Баавгайн хувьд 1957 онд Энэтхэгт 30 хүн идсэн. Харин хүрэн баавгайн хувьд 1915 онд Японд болсон явдлыг арай илүү тодруулъя. 1915 оны арваннэгдүгээр сард маш том хүрэн баавгай ойгоос гарч ирэн тариачдын хураасан эрдэнэшишийг булаасан байна. Энэ баавгайг эрдэнэшиш идэхээр дахин ирэхэд нь тариачид буудаж шархдуулан хөөж явуулжээ. Гэтэл арванхоёрдугаар сарын эхээр өнөөх баавгай тариачин Отагийн гэрт дайран орж эхнэрийг нь хүүтэй нь барьсан байна.

Баавгайг 30 анчин цуглан мөрдсөн боловч бас л шархдуулан алджээ. Улмаар энэ хүрэн баавгай арванхоёрдугаар сарын 9-14-ний хооронд жирэмсэн эмэгтэйг оролцуулан нийт долоон тариачныг барьж иджээ. Тэр баавгайг туршлагатай анчин Ямамото Хейкити агнасан бөгөөд гурван метр өндөр 380 кг жинтэй байсан гэдэг.

Уг баавгайг тариачны гэр рүү дайран орж буйг харуулсан үзмэр Хоккайдо арлын Санкэбэцу тосгонд одоо ч байдаг. Ер нь хүн иддэг махан идэшт амьтад ямар нэг шалтгаанаар шархдаж ан амьтан барьж чадахаа байсан, эсвэл хөгшин амьтад байдаг. Харин хүрэн баавгайн хувьд хушны самар багатай жил хангалттай тарга авч чадаагүйгээс хүн суурьшсан газруудад орж ирдэг. Ийм баавгайг монголчууд “Хорхойтсон баавгай”, харин оросууд “Медведь-шатун” гэдэг.

-1980-аад онд хорхойтсон баавгай нийслэл рүү орж ирж байсан гэдэг юм билээ?

-Тийм үйл явдал болсон. 1980 хэдэн онд яг ингэж баавгай нийслэлийн зах, малчдын хот руу орж эхэлсэн. Тэр үед би ШУА-ийн Ерөнхий ба сорилын биологийн хүрээлэнд амьтан судлаачаар ажиллаж байсан юм. Тэр үе чинь социализмын үе.

Дарга даргын шийдвэр харж цаг алдах аюултай байсан учраас радио дээр очоод “Хот суурин, хот айл руу ойртсон баавгайг газар дээр нь шууд бууд” гээд зарлачихсан юм. Өвөл нь судалгааны ажлаар Хөвсгөл аймгийн Цагаан-Уул суманд очиход сум, нэгдлийн дарга Хөдөлмөрийн баатар Ү.Аварзэд гуай “Зөв шийдвэр гаргадаг сайн хүү” гэж хэлээд томилолтон дээр гарын үсэг зурж, тамга дарж байж билээ.

-Харин энэ удаад хүний амь эрсэдчихлээ. Хэн хариуцлага хүлээх ёстой вэ?

-Бусад улсад бол БОАЖ-ын сайд, яамны газрын дарга, амьтан хариуцсан мэргэжилтэн гурав шууд огцрох ёстой юм. Манайд бол үгүй юм шиг байна. Иймээс эрдэнэт хүмүүсээ алдсан ар гэрийнхэн, хамаатан садангууд нь өмгөөлөгч авч, энэ гурван хүнийг Захиргааны хэргийн шүүхэд өгч хохирлоо төлүүлэх ганц арга л байна. Ингэвэл ийм тэнэг бас хариуцлагагүй явдал дахиж гарахгүй болно.

-Тэгвэл баавгай өлссөнөөс болоод л хүн рүү дайрдаг байх нь. Түүнээс биш түймэр, эсвэл улаан шоргоолж идэж согтсоноос хүн рүү дайрдаг гэдэг нь ташаа ойлголт юм байна?

-Баавгай гол нь самар л иддэг байхгүй юу. Самар бага хэмжээгээр ургасан жил л ингэж хорхойтож байгаа юм. Манайхан баавгай хорхойтсон гэхээр шоргоолж, өт хорхой идсэнээс байж сууж чадахаа байгаад тэгээд хүн рүү дайрдаг гэж ойлгоод байдаг. Хорхойтсон баавгай гэдэг нь годгоносон баавгай гэсэн үг байхгүй юу. Хорхойтсон гэдэг нь годгоносон хаа сайгүй тэнэж байдаг гэсэн утгатай үг.

Хүн рүү нэг ойртсон амьтан дахин дахин хүн рүү ирэх гээд байдаг учир шууд устгах ёстой байдаг. Хүрэн баавгай бол хамгийн олон судлаач идсэн амьтан. Яагаад вэ гэвэл, баавгайны жинд нь тохируулж унтуулдаг сумаар бууддаг.

Ямар ч амьтныг жинд тохируулж тэгж унтуулдаг сумаар бууддаг л даа. Баавгай бол их жинтэй. Жингээс нь их хэмжээтэй унтуулдаг сумаар буудвал үхчих аюултай учраас бага жинд нь буудаад хэмжилт хийж, дээж аваад байж байхад баавгай босоод ирдэг. Үүгээрээ л хамгийн олон амьтан судлаачийг идсэн амьтан гэгддэг.

Хорхойтсон баавгайг шархдуулчихвал л хүн идээд эхэлдэг. Ан амьтан идэж чадахаа байгаад хүн рүү дайраад эхэлдэг. Би дээр дурдсан олон хүн идсэн бар байгаа биз.

-Балба Энэтхэгийн хил зал гаа нутгийн 436 хүн идсэн Чампаватын гэж алдаршсан эм бар уу?

-Тийм. Тэр яасан бэ гэхээр үхэр зарааг барьж идэх гэж байхад нь сарвуу руу нь зарааны өргөс орсноос түүндээ зовуурилаад амьтан барьж идэж чадахгүй болонгуутаа хүн барьж идсэн байдаг юм. Баавгайны хувьд самаргүй жил ингэх гээд байдаг байхгүй юу.

-Хорхойтсон баавгай дөхөж ирвэл, айл, суурин газар руу орж ирэхэд нэгдүгээрт авах арга хэмжээ юу вэ. Хүн өөрийгөө хэрхэн хамгаалах ёстой вэ?

-Шууд буудах ёстой. Өөр арга хэмжээ байхгүй. Харьяа яам нь ийм баавгай ямар аюул учруулдгийг мэдэхгүй байна.

-Баавгай албал торгуультай гээд буудахгүй байгаа юм биш үү?

-Юуных нь торгууль байдаг юм бэ. Хүний амь яригдаж байхад юун торгууль вэ. Ийм тохиолдолд харьяа яамны сайд нь шууд огцрох ёстой. Байгалийн гэнэтийн үзэгдэлд шуурхай арга хэмжээ авах ёстой байдаг. Гал түймэр, шуурга болдогтой адилхан үйл явдал.

-Хууль, дүрэм журамд “Хорхойтсон баавгай хүн рүү дайрсан тохиолдолд шууд буудах ёстой” гэсэн заалт байдаггүй юм байна, тийм үү?

-Тийм заалт огт байдаггүй. Тэгэхээр шинжлэх ухаан дээр үндэслэж иргэний зориг гаргаж өөрсдөө шийдвэрлэх ёстой байхгүй юу. Дээр үед тэгж зориг гаргаж л байсан байгаа биз дээ. Социализмын үед баавгай алсан гээд буруутгавал буруутгахаар байсан. Гэтэл намайг яагаа ч үгүй, ямар ч дарга загнаагүй.

 
 
 

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6