Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Хар тамхи зөөвөрлөсөн дипломатч 11 жилийн хорих ял сонсох уу?
Image
Р.Гончигдорж: Үндсэн хуулиа зөрчихөө нэн даруй зогсоох хэрэгтэй
Image
Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эрхтэн хурц болно
Image
Н.Номтойбаярыг зайлуулах ээлжит тохироо буюу "заавал өөрөө ир"
Image
Улаанбаатарт бороо орно
Image
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэдтэй ганцаарчлан ажиллаж байгаа багшид нэмэгдэл хөлс олгоно
Image
Нефтийн үнэ унажээ
Image
Хүүхдүүд Буянт голоо хамгаалах аянд оролцлоо
Image
ДАРХАН ХОТЫН 100 ЭРХЭМ: Зочин - Ш.Дэлгэржаргал (МУГЖ), Д.Долгор (ЭХГА)
Image
Борооны улиралд бэлдэцгээе: Усны гутлыг хэрхэн загварчлах вэ
Image
Анагаахын чиглэлээр суралцагчдад зориулсан ҮНЭГҮЙ онлайн курсууд
Image
Г.Төмөрзаяа: Ээж аавууд ном уншдаг бол хүүхэд нь номд дурлах магадлал 75 хувь
Image
Дэлхийн монголчуудын таван км гүйлтийн цахим уралдаан зохион байгууллаа 7 Tweet
Image
УИХ-ын сонгуулийн 23-р тойрогт хамгийн олон буюу 12 бие даагч өрсөлдөхөөр бүртгүүлжээ
Image
Рожер Федерер орлогоороо Криштиану Роналдугийн өмнө бичигдэв
Image
Fitch: 2021 оноос Монголын эдийн засаг огцом сэргэж засгийн газрын өр/ДНБ-ий харьцаа буурна
Image
Зургаадугаар сарын 3-6-ны өдрүүдэд ихэнх нутгаар бороо орно
Image
Дуучин Lana Del Rey-ийн сонсогчдодоо барьж буй гэнэтийн БЭЛГҮҮД
Image
АНУ-д хүмүүнлэгийн тусламж үзүүлэхэд Засгийн газрын нөөц сангаас нэг сая ам.доллартай тэнцэх хөрөнгийг гаргана
Image
У.Хүрэлсүх: Иргэд, аж ахуйн нэгж бүхэн хүүхдийн эрхийн төлөө төр засагтайгаа хүчээ нэгтгэхийг уриалж байна
Image
Сонгуулийн сурталчилгаа өнөөдөр 00:00 цагаас албан ёсоор нээгдэнэ
Image
Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхэдтэй ажилладаг багшид цалингийн 10 хувийн нэмэгдэл олгоно
Image
Бодь сэтгэлийн галарваас мод, Үрээн өгөвч өнөд цэцэглэдэг ...
Image
Алдарт эрдэмтэн Жак Уэтерфорд: Д.Цогтбаатар либерал монгол хүн юм
Image
Н.Номтойбаярыг маргааш суллах уу?
Image
Америкийн цагдаа нар өвдөг сөгдөн уучлалт гуйжээ
Image
​Дасгал хийхийн өмнө болон дараа нь юу идэх хэрэгтэй вэ
Image
Ихрүүд гэхэд дэндүү өөр...
Image
Цэцэрлэгт хүрээлэнд бөөгнөрөл үүсгэхгүйн тулд хамгаалалт гарчээ
Image
"Энэтхэгээс авчрах 219 ламхайн тусгаарлалтын нийт 230 сая төгрөгийг хүүхэд хамгааллын зардлаас гаргахаар боллоо"
Image
Жилдээ нэг ангийн хэмжээний хүүхдүүд нас бардаг байсныг зогсоожээ
Image
Д.Нямхүү: Зургаан хүний давтан шинжилгээнээс коронавирус илэрч, батлагдсан тохиолдлын тоо 185 боллоо
Image
Хөвсгөл далайн байгалийн цогцолборт газарт "Найрамдал-2" зусланг байгуулахаар боллоо
Image
“Эх орон надаас эхэлнэ” уралдааны удирдамж
Image
Д.Ганбат зэс бидон тараана гэв үү
Image
Э.Чулуунчимэг: Ээжүүд бол амьдралаа үрдээ зориулдаг амьд бурхад юм
Image
Монгол-Хятадын хилийн эгц дээр SpaceX-ийн хөлөг ОУСС-д залгагдлаа
Image
Ц.Одонтунгалаг: “Сэтгэл байвал юуг ч бүтээж болно” гэсэн зарчим баримталж ажилладаг
Image
Х.Баттулга: Томчууд бидний хариуцлагагүйгээс болж энхрий үрс маань эндэж байгаад уучлал хүсэж байна
Image
1,000 МААМУУ-г баярлууллаа
Image
АНУ-ын Техас, Аризона, Жоржиа, Миссури, Миннесота мужуудад онц байдал зарлаж, Лондон, Берлинд жагсаал болов
Image
Трамп “G7”-г “G11” болгож, Австрали, Орос, Өмнөд Солонгос, Энэтхэгийг нэмэх санаа гаргажээ
Image
Өнөөдөр Улаанбаатарт 19-21 хэм дулаан байна
Image
Аугаа Б.Шаравын аялгуугаар ард түмнээ уяраасан ЗАЛУУС
Image
Тендерийн будилаан ба “Чамд яагаад хоёр, надад яагаад хоёрхон байгаа юм бэ”
Image
Д.Сарангэрэлийг ЭМ-ийн сайдаар, Ж.Алдаржавхланг Засаг даргаар улираан ажиллуулъя
Image
АНУ иргэний дайны ирмэг дээр байна
Image
​Дэлхийн томоохон компаниуд хөл хорионы үеэр дараах онлайн үйлчилгээг үнэгүй болгожээ
Image
Монгол, Энэтхэгийн Гадаад харилцааны сайд нар утсаар ярив
Image
​Канадын эрдэмтэд канабист агуулагдах нэгдлийг ‘COVID-19’-ийн эсрэг эмчилгээнд ашиглах боломжтой гэжээ
Image
Эрчим хүчний хөрөнгө оруулалт 4 дахин нэмэгдсэн
Image
Монголоо сонгоё
Image
“ХАТАН ЯТГЫН ЭГШИГЛЭН ТАСРАШГҮЙ” ХАНДИВЫН ТОГЛОЛТ БОЛНО
Image
Нийтийн тээврийн үйлчилгээнд шинэ чиглэл нэмэгдлээ
Image
МУБИС-ийн захирал Д.Мөнхжаргал оюутнуудынхаа амьдралаар тоглолоо
Image
Булган, Төв, Хэнтий аймгууд түймэртэй байна
Image
Үндсэн хуулийн цэцийн бүрэлдэхүүн хэнд таалагдах ёстой вэ
Image
Цөлжилттэй тэмцэх ба тогтвортой байдлыг эрэлхийлэхээр чуулж байна
Image
Ц.Мөнх-Оргил Токиод "Азийн ирээдүй" форумд оролцож байна
Image
Автозамын тэмдэглэгээг шинэчлэх ажил үргэлжилж байна
Image
Гэмтлийн эмнэлгийн гаднах нисдэг тэрэгний зогсоол бэлэн болжээ
Image
Жүжигчин О.Дөлгөөн хагас нүцгэн зургаа дэлгэлээ
Image
С.Содонгоо: Би эмээдээ 150 наслуулдаг тариа зохион бүтээж өгнө
Image
С.Гантогоо Солонгос улс руу буцлаа
Image
Э.Энхмөнх: Бокс, жудо шиг медаль авахад нь төрөөс дэмжээд өгдөг бол зүгээр
Image
Солонгос улсын засгийн газраас ард иргэдээ секс ихээр хийхийг уриалжээ
Image
Т.Бархүүгийн хоёр охин аавыгаа ингэж дэмжижээ
Image
“Real estate 2017” форум өнөөдөр болно
Image
Өнөөдөр болох үйл явдал
Image
НӨАТ-ын баримт бүртгүүлэхэд өөрчлөлт орлоо
Image
ХАЛУУН ТОГООНД ЧАНАГДАЖ БАЙСАН ХАВЧ АМЬД ҮЛДЭХИЙН ТУЛД МӨЧӨӨ ӨӨРӨӨ ТАСДЖЭЭ
Image
Ц.Батням: “Ээж намайг тэнгэрээс харж байгаа
Image
Мобиком датагаараа хэрэглэгчээ хохироосоор...
Image
Монголд хамгийн өндөр цалинтай хүмүүс ПРОГРАММ хангамжийн мэргэжилтэн
Image
Эмч Б.Энхзаяа: Харшил нь удамшдаг өвчин
Image
Янжаа бүсгүй Солонгос кинонд тогложээ
Image
Эмэгтэйчүүдийн эмч: Сарын тэмдэг ирсэн үед дараах 5 зүйлсийг хэзээ ч хийж болохгүй учир нь маш биед муу үр дагавартай
Image
О.Ширмээ: Би гарыг нь цайлгасаан, харин тэр хүн миний сэтгэлийн харыг цайлгасан.
Image
“Улаанбаатар их дэлгүүр” иргэдийн эрхийг зөрчиж байна
Image
АН2 онгоц осолдлоо
Image
Жүдог хэн удирдах вэ?
Image
Ус дутагдвал эрт хөгширнө
Image
МОНГОЛБАНК: Таван хувийн зээлийг зогсоох асуудал яригдаж байгаа нь үнэн
Image
Цэнгэл нууранд живсэн машиныг татан гаргажээ
Image
ХӨГЖЛИЙН БЭРХШЭЭЛТЭЙ ИРГЭД ЗЭЭЛД ХАМРАГДАХ БОЛОМЖГҮЙ БАЙГААД АНХААРЛАА ХАНДУУЛАХЫГ ХҮСЭВ
Image
“Westerdam” хөлөг онгоцыг Камбожийн боомтод зогсохыг зөвшөөрчээ
Image
ХОЙД ХӨРШӨӨС ЗӨВШӨӨРӨЛГҮЙ ЖИМС ОРУУЛАХ ГЭЖ БАЙГААД БАРИГДАВ
Image
Драгон автовокзалыг 22-ын товчоо руу нүүлгэнэ
Image
Хаан банк дээрэмдсэн хоёр этгээд өөр, өөр газруудад бүгсэн байжээ
Image
ТАРИАЛАЛТ ӨМНӨХ ОНООС 1,8 ДАХИН НЭМЭГДЖЭЭ
Image
ШӨХТГ: НЕФТЬ ИМПОРТЛОГЧДОД ХЭРЭГ ҮҮСГЭНЭ
Image
ДАРХАН, СЭЛЭНГЭ ЧИГЛЭЛИЙН АВТОЗАМЫГ ТҮР ХААВ
Image
2019 онд хийсэн ОНЦЛОХ АЖЛУУД
Image
Хуурамч төгрөг болон юань илэрчээ
Image
БАЯР, АМРАЛТЫН ӨДРҮҮДЭД ЦАГДАА, ДОТООДЫН ЦЭРГИЙН АЛБА ХААГЧИД ӨНДӨРЖҮҮЛСЭН БЭЛЭН БАЙДАЛД ҮҮРЭГ ГҮЙЦЭТГЭНЭ
Image
ГАЗАР ӨМЧЛӨЛИЙН ХУГАЦААГ 2028 ОН ХҮРТЭЛ СУНГАХ ХУУЛИЙН ТӨСЛИЙГ ДЭМЖЛЭЭ
Image
ОРХОН АЙМАГТ ЗАЛУУ ГЭР БҮЛД ЗОРИУЛСАН ОРОН СУУЦНЫ ХОРООЛЛЫГ БАРЬЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
С.Баяр: Надад ямар ч оффшор данс байхгүй
Image
УИХ-ын дарга М.Энхболд утааны асуудлаар Засгийн газарт үүрэг өглөө
Image
ХАЙРТАЙ ЗАЛУУ ТАНЬ ЦАРАЙЛАГ БИШ БАЙХ ТУСАМ ТА ИЛҮҮ ЖАРГАЛТАЙ АМЬДРАХЫГ ЭРДЭМТЭД ТОГТООЖЭЭ
Image
У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ҮГНИЙ ХАЛДВАР
Image
МЕССЕЖ ЗАРААР ТАНИЛЦАЖ ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙГ ДЭЭРЭМДДЭГ БҮЛЭГ ЗАЛУУСЫГ ИЛРҮҮЛЖЭЭ
Image
Дэлхийн хамгийн үсэрхэг бүсгүй нөхөрт гарчээ
Image
БООМ ӨВЧНИЙ ХАЛДВАР НЭМЖ ИЛРЭЭГҮЙ БАЙНА
Image
Алт мөнгөний дарханы өрөөнд газ дэлбэрч 28-53 насны гурван хүн түлэгджээ
Image
Татварын хөнгөлөлт, буцаан олголтын материалыг энэ сарын 15-ныг дуустал хүлээн авна
Image
ӨНӨӨДРИЙН АРИЛЖААНД "НОГООН ХӨГЖИЛ ҮНДЭСНИЙ НЭГДЭЛ"-ИЙН ХУВЬЦАА ӨНГӨЛӨВ
Image
ҮС ШИНЭЭР ҮРГЭЭЛГЭХ БУЮУ ЗАСУУЛАХАД ТОХИРОМЖГҮЙ
Image
Бельгид халдлага болжээ
Image
ӨСВӨР НАСНЫ 15 ХҮҮХЭД ХДХВ, ДОХ-ЫН ХАЛДВАР АВЧЭЭ
Image
Image

С.ЭРДЭНЭ: ЭРХ БАРИГЧИД ИРЭХ ОНЫ ТӨСӨВТ ХОНОЦЫН СЭТГЭЛЭЭР ХАНДАЖ БАЙНА

АН-ын дарга, УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэтэй ярилцлаа.


-Парламентаар Монгол Улсын 2020 оны төсвийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийж, хоёр дахь хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр холбогдох байнгын хороодод шилжүүлсэн. Энэхүү төсвийн төсөлд танай намын зүгээс маш тодорхой байр суурийг илэрхийлж байгаа. Ердөө л “Сонгуульд зориулсан төсөв” гэх шүүмжлэлийг хэлж байна. Үүнд таны хувь гишүүний байр суурь ямар байгааг сонирхмоор байна?

-Ирэх оны төсвийг бүхэлд нь боловсруулсан байдлыг харж байхад 2020 оны УИХ-ын ээлжит сонгуульд чиглэсэн төсөв болсон нь илт байна. Үүнийг эдийн засаг, санхүү гадарладаг хүмүүс хараад шууд ойлгоно. Монгол Улсыг эдийн засгийн хувьд унагаж, элгээр нь хэвтэх төсвийн төслийг оруулж ирсэн нь тодорхой харагдаж байгаа юм. Үүнтэй би хувьдаа санал нэгдэж байна.

Цаашид 2020 оноос Монгол Улсын гадаад өрийг төлж эхэлнэ. Зөвхөн 2021-2024 он гэхэд гадаад зээлийн таван том өрийн төлөлт хүлээгдэж байна. Өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд өнөөгийн эрх баригчид нэг ч гадаадын том зээлийг төлсөнгүй. Зөвхөн хугацаа хожих замаар бондыг бондоор төлж, амь аргацааж ирлээ. Түүнээс Сангийн сайдын ярьж байгаа шиг өрийг багасгаж, өр төлсөн нэг ч үйлдэл байхгүй. Жишээ нь, хаа байсан 2011 онд авч байсан “Евро” бондын зээлийг өнөөг хэр нь төлөөгүй байна. Гагцхүү нэрийг нь сольж, хугацааг нь хойшлуулсан байдаг. Бүх бондын нэр нь өөрчлөгдсөн болохоос нэг ч өр төлөөгүй явж ирсэн гэхэд болно.

Уг нь, хуримтлал бий болгож, гадаад өрөө дарах чиглэлд улсын төсвийг бодлого явах ёстой. Өргүй байж улс, эх орныхоо хөгжлийн бодлогыг ярих болохоос гадаад өрөнд дарлуулаад явж болохгүй. Өнөөдөр эрх баригчид энэ их өрийг яаж дарах гэж байгаа нь сонин байна. Хажуугаар нь хэдэн их наяд төгрөгөөр яригдсан бүтээн байгуулалтын төсвийг оруулж ирж байгааг гайхаж сууна.

-Гэхдээ Сангийн сайдын өгсөн мэдээллээр 2019 онд Засгийн газар хоёр их наяд төгрөгийн ашигтай ажилласан гэж ярьсан байдаг шүү дээ?

-Тийм. Гэхдээ 2020 оны төсвийг дахин 2.2 их наяд төгрөгийн алдагдалтай оруулж ирж байна. Өмнөх 2019 онд баталсан 1.3 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын төсөв бий. Үүнээс нэг их наяд төгрөгийг нь 2020 онд шилжих төсөв болгож оруулж ирж байгаа юм. Энэ 3.6 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын төсөв гэж яриад байгаагийн нэг их наяд төгрөг нь өнгөрсөн жилийн дутуу, шилжиж орж ирж байгаа төсөв юм. Энэ жил хоёр их наяд төгрөгийн шинэ төсөв оруулж ирж байна. Энэ бүхнээс харахад болохгүй л дээ. Үнэхээр эрүүл ухаантай хүн бол ийм төсөв оруулж ирэхгүй. Тэгэхээр эрх баригчид Монгол Улсын 2020 оны төсөвт хоноцын сэтгэлээр хандаж байна гэсэн үг. Монгол Улсын төсөв, эдийн засгийн бодит үр дүнг зөв тооцоолж оруулж ирж чадаагүй л гэж хэлэх байна даа.  

-Монгол Улсын 2020 оны төсвийн төслийг харахад нүүрс, зэсийн экспортыг их хэмжээгээр нэмэгдэнэ гэж төсөөлсөн байна. Дээр нь байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийг өндөр тавьсан нь харагдаж байна. Цаасан дээр байгаа энэ мэт төсвийн төсөөлөл хөрсөнд бууж чадах болов уу?

-Яах вэ, төсвийг өөдрөгөөр харж байгаа нь буруу биш. Өөдрөгөөр харж, орлого талдаа харж болно. Гэхдээ зарлага талдаа үрэлгэн байж болохгүй. Хэчнээн орлого өндөр орж ирэх тусам зарлагаа зөв тооцох хэрэгтэй. Харин орлого өндөр орж ирвэл хуримтлалаа аль болох түлхүү бий болгох шаардлагатай байдаг.

Аливаа төсөв дараалалтай байх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, нэг болон хоёр дахь эрх ашиг нь юу байх вэ гэдэг нь тодорхой байх хэрэгтэй. Эрэмбээ тогтоож байж төсвөө хуваарилах ёстой. Гэтэл зүгээр л хувь улстөрчийн амбиц, хувь улстөрчийн сонгуульд чиглэсэн бодлогод хөтлөгдөж болохгүй. Түүнийг нь хөхүүлэн дэмжсэн төсөв байж бүр ч болохгүй юм. Ингэлээ гээд энд хөрөнгө оруулалтыг буруутгасан зүйл байхгүй. Гэхдээ хэт үрэлгэн, ямар ч бодлого болон судалгаагүй байгаа нь зөв зүйл биш.

-Зайлшгүй шаардлагатай хөрөнгө оруулалт их байгаа болохоор 2019 оны хөрөнгө оруулалт өндөр байна гэж Сангийн сайд тайлбарлаж байгаа харагдсан. Үүнд та ямар тайлбар өгөх вэ?

-Манай Сангийн сайд чинь сайхан худлаа ярьдаг хүн шүү дээ. Барин тавин худал ярьдаг нөхөр. Монгол Улсын гадаад өрийг төлж байна л гэдэг. Гэтэл 2016 оноос хойш Монгол Улсын нэг ч гадаад өрийг төлөөгүй, бууруулаагүй. Харин ч эсрэгээрээ нэмэгдсэн. Өнөөгийн эрх баригчид 24.5 тэрбум ам.доллартой тэмцэх хэмжээний гадаад өртэй 2016 оны Засгийн газрыг хүлээж авсан. Өнөөдөр 29.5 тэрбум ам.долларын гадаад өртэй болчихсон сууж байна.  Нөгөө Сангийн сайдын гадаад өрөө төлөөд байна гэсэн үзүүлэлт нь хаана байна. Нэг ч ам.долларын өр хасагдаагүй. Эдийн засаг өсөж байна гэж яриад л байна. Тэр өсөлтийг нь инфляц нь идчихээд байна шүү дээ. Инфляц хотод л гэхэд хоёр оронтой тоог давчихсан байна. Хөдөө, орон нутагт 8.5-9 хувьтай байна. Ийм инфляцтай байгаа нөхцөлд эдийн засаг мянга өсөөд яах юм. Энэ бүхнээс харахад өнөөдөр улс, эх орны эдийн засгийг өөдрөг, сайхан байна гэж хэн ч ярьж чадахгүй биз дээ. Жишээ нь, махны үнэ өнгөрсөн онтой харьцуулахад 30 хувиар өссөн байна. Эрчим хүч, цахилгааны төлбөр 16 хувь өссөн зэргээр ярьж болно. Гэтэл Сангийн сайд нь гоё, сайхан зүйл яриад л байдаг.

-Зарим эдийн засагч 2019 оны урьдчилсан гүйцэтгэлийг харахад хоёр их наяд төгрөгийг давах төлөвтэй байна гэдэг зүйлийг хэлж байгаа. Та санал нийлэх үү? 

-Тийм онош тавьсан юм билээ. Гэтэл эргээд 2020 оныхоо төсвийг өсгөж 2.2 их наяд төгрөгийн алдагдалтай батлахаар оруулж ирснийг нь гайхаж байна. Яагаад алдагдалгүй баталж болохгүй байгаа юм. Яагаад хөрөнгө оруулалт, бүтээн байгуулалт гээд байгаа зүйлээ тэвчиж болдоггүй юм. Тэвчиж болох зардал тэр чигээрээ харагдаж байна шүү дээ.

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч 2019 оны төсвийн төсөлд хэсэгчилж болон бүхэлд нь хориг тавьж байсан. Энэ удаагийн Засгийн газраас оруулж ирж байгаа төсөвт хориг тавих болов уу. Та юу гэж бодож байна вэ?

-Эдийн засгийн хувьд ямар нөхцөл байдалтай байгаа тал дээр эрх биш Ерөнхийлөгч ажиллаж байгаа байлгүй дээ. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрынхан төсөв дээр ажиллаж, судалгаа хийж байгаа байх. Хэрэв үнэхээр улс, эх оронд хохиролтой, нийгэм болон эдийн засагт сөрөг үр дүн гарахаар байвал хориг тавина.

Ер нь, төрийн тэргүүн Монгол Улсын 2020 оны төсвийн төсөлд хориг тавих байх гэж харж байна. Ийм үрэлгэн, замбараагүй, төсвийн сахилга хариуцлагагүй төсөв оруулж ирж байхад Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зүгээр суухгүй байх.

-Засгийн газраас саяхан цалин, тэтгэврийг үе шаттайгаар нэмнэ. Нэмэх боломж нь эдийн засгийн хувьд бүрдсэн гэдэг зүйлийг хэлсэн. Энэ хэр бодитой мэдээлэл вэ?

-Би хувьдаа эдийн засгийн боломж бүрдсэн гэж харахгүй байна. Ингэж ярьж байгаад нь эргэлзэж байна. Хэрэв эдийн засгийн боломж, бололцоо нь бүрдсэн юм бол өр зээлээ төл л дөө. Яагаад төлөхгүй байгаа юм. Өнөөдөр би амьд байвал чи маргааш яах нь хамаагүй гэх сэтгэлгээгээр ирээдүй рүүгээ өрөө чихээд байж болохгүй. Одоогийн эрх баригчдын бодлого ийм л байна.

-Ингэхэд Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд гурван асуудалд эрх баригч намтай зөвшилцөх Ажлын хэсгийг байгуулсан. Гэтэл өнөөг хэр нь зөвшилцөж чадаагүй байна. Эрх баригчдын зүгээс танай намаас тавьсан гурван саналыг хүлээж авах боломжгүй гэх байр суурийг илэрхийлж байгаа. Хэрэв та бүхний тавьсан саналыг хүлээж авахгүй бол ямар нөхцөл байдал үүсэх вэ?

-Хэрэв хүлээж авахгүй бол бид Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн хэлэлцүүлэгт оролцох боломжгүй. Хэрэв зөвшилцөж чадахгүй бол ямар үр дүн гарна гэж хэлэлцүүлэгт оролцох юм. Тэндээс ямар нэгэн ашиг, хонжоо хараагүй. Нийгэм, эдийн засаг, улс төр, засаг захиргаа гээд бүхий л асуудлыг зангидаж байдаг Үндсэн хуульд оруулж байгаа өөрчлөлтөд тулгамдаж байгаа гурван гол асуудлыг л тавьсан. Бид маш олон асуудлыг тавьсан ч хүлээж аваагүй. Улс төрийн намуудын үүрэг хариуцлагыг дээшлүүлэх, Монгол Улсын хөгжлийн бодлогод төрийн оролцоо, түүнд оролцож байгаа улстөрчдийн үүрэг хариуцлагыг дээшлүүлэх чиглэлд л гурван саналыг тавьсан. Хэрэв хүлээж авахгүй бол цаашид оролцох боломжгүй л гэж хэлэх байна.

 

Эх сурвалж: "ӨГЛӨӨНИЙ СОНИН" 

Сэтгүүлч: Б.ТӨРБАТ СЁ

АН-ын дарга, УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэтэй ярилцлаа.


-Парламентаар Монгол Улсын 2020 оны төсвийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийг хийж, хоёр дахь хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр холбогдох байнгын хороодод шилжүүлсэн. Энэхүү төсвийн төсөлд танай намын зүгээс маш тодорхой байр суурийг илэрхийлж байгаа. Ердөө л “Сонгуульд зориулсан төсөв” гэх шүүмжлэлийг хэлж байна. Үүнд таны хувь гишүүний байр суурь ямар байгааг сонирхмоор байна?

-Ирэх оны төсвийг бүхэлд нь боловсруулсан байдлыг харж байхад 2020 оны УИХ-ын ээлжит сонгуульд чиглэсэн төсөв болсон нь илт байна. Үүнийг эдийн засаг, санхүү гадарладаг хүмүүс хараад шууд ойлгоно. Монгол Улсыг эдийн засгийн хувьд унагаж, элгээр нь хэвтэх төсвийн төслийг оруулж ирсэн нь тодорхой харагдаж байгаа юм. Үүнтэй би хувьдаа санал нэгдэж байна.

Цаашид 2020 оноос Монгол Улсын гадаад өрийг төлж эхэлнэ. Зөвхөн 2021-2024 он гэхэд гадаад зээлийн таван том өрийн төлөлт хүлээгдэж байна. Өнгөрсөн дөрвөн жилийн хугацаанд өнөөгийн эрх баригчид нэг ч гадаадын том зээлийг төлсөнгүй. Зөвхөн хугацаа хожих замаар бондыг бондоор төлж, амь аргацааж ирлээ. Түүнээс Сангийн сайдын ярьж байгаа шиг өрийг багасгаж, өр төлсөн нэг ч үйлдэл байхгүй. Жишээ нь, хаа байсан 2011 онд авч байсан “Евро” бондын зээлийг өнөөг хэр нь төлөөгүй байна. Гагцхүү нэрийг нь сольж, хугацааг нь хойшлуулсан байдаг. Бүх бондын нэр нь өөрчлөгдсөн болохоос нэг ч өр төлөөгүй явж ирсэн гэхэд болно.

Уг нь, хуримтлал бий болгож, гадаад өрөө дарах чиглэлд улсын төсвийг бодлого явах ёстой. Өргүй байж улс, эх орныхоо хөгжлийн бодлогыг ярих болохоос гадаад өрөнд дарлуулаад явж болохгүй. Өнөөдөр эрх баригчид энэ их өрийг яаж дарах гэж байгаа нь сонин байна. Хажуугаар нь хэдэн их наяд төгрөгөөр яригдсан бүтээн байгуулалтын төсвийг оруулж ирж байгааг гайхаж сууна.

-Гэхдээ Сангийн сайдын өгсөн мэдээллээр 2019 онд Засгийн газар хоёр их наяд төгрөгийн ашигтай ажилласан гэж ярьсан байдаг шүү дээ?

-Тийм. Гэхдээ 2020 оны төсвийг дахин 2.2 их наяд төгрөгийн алдагдалтай оруулж ирж байна. Өмнөх 2019 онд баталсан 1.3 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын төсөв бий. Үүнээс нэг их наяд төгрөгийг нь 2020 онд шилжих төсөв болгож оруулж ирж байгаа юм. Энэ 3.6 их наяд төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын төсөв гэж яриад байгаагийн нэг их наяд төгрөг нь өнгөрсөн жилийн дутуу, шилжиж орж ирж байгаа төсөв юм. Энэ жил хоёр их наяд төгрөгийн шинэ төсөв оруулж ирж байна. Энэ бүхнээс харахад болохгүй л дээ. Үнэхээр эрүүл ухаантай хүн бол ийм төсөв оруулж ирэхгүй. Тэгэхээр эрх баригчид Монгол Улсын 2020 оны төсөвт хоноцын сэтгэлээр хандаж байна гэсэн үг. Монгол Улсын төсөв, эдийн засгийн бодит үр дүнг зөв тооцоолж оруулж ирж чадаагүй л гэж хэлэх байна даа.  

-Монгол Улсын 2020 оны төсвийн төслийг харахад нүүрс, зэсийн экспортыг их хэмжээгээр нэмэгдэнэ гэж төсөөлсөн байна. Дээр нь байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийг өндөр тавьсан нь харагдаж байна. Цаасан дээр байгаа энэ мэт төсвийн төсөөлөл хөрсөнд бууж чадах болов уу?

-Яах вэ, төсвийг өөдрөгөөр харж байгаа нь буруу биш. Өөдрөгөөр харж, орлого талдаа харж болно. Гэхдээ зарлага талдаа үрэлгэн байж болохгүй. Хэчнээн орлого өндөр орж ирэх тусам зарлагаа зөв тооцох хэрэгтэй. Харин орлого өндөр орж ирвэл хуримтлалаа аль болох түлхүү бий болгох шаардлагатай байдаг.

Аливаа төсөв дараалалтай байх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, нэг болон хоёр дахь эрх ашиг нь юу байх вэ гэдэг нь тодорхой байх хэрэгтэй. Эрэмбээ тогтоож байж төсвөө хуваарилах ёстой. Гэтэл зүгээр л хувь улстөрчийн амбиц, хувь улстөрчийн сонгуульд чиглэсэн бодлогод хөтлөгдөж болохгүй. Түүнийг нь хөхүүлэн дэмжсэн төсөв байж бүр ч болохгүй юм. Ингэлээ гээд энд хөрөнгө оруулалтыг буруутгасан зүйл байхгүй. Гэхдээ хэт үрэлгэн, ямар ч бодлого болон судалгаагүй байгаа нь зөв зүйл биш.

-Зайлшгүй шаардлагатай хөрөнгө оруулалт их байгаа болохоор 2019 оны хөрөнгө оруулалт өндөр байна гэж Сангийн сайд тайлбарлаж байгаа харагдсан. Үүнд та ямар тайлбар өгөх вэ?

-Манай Сангийн сайд чинь сайхан худлаа ярьдаг хүн шүү дээ. Барин тавин худал ярьдаг нөхөр. Монгол Улсын гадаад өрийг төлж байна л гэдэг. Гэтэл 2016 оноос хойш Монгол Улсын нэг ч гадаад өрийг төлөөгүй, бууруулаагүй. Харин ч эсрэгээрээ нэмэгдсэн. Өнөөгийн эрх баригчид 24.5 тэрбум ам.доллартой тэмцэх хэмжээний гадаад өртэй 2016 оны Засгийн газрыг хүлээж авсан. Өнөөдөр 29.5 тэрбум ам.долларын гадаад өртэй болчихсон сууж байна.  Нөгөө Сангийн сайдын гадаад өрөө төлөөд байна гэсэн үзүүлэлт нь хаана байна. Нэг ч ам.долларын өр хасагдаагүй. Эдийн засаг өсөж байна гэж яриад л байна. Тэр өсөлтийг нь инфляц нь идчихээд байна шүү дээ. Инфляц хотод л гэхэд хоёр оронтой тоог давчихсан байна. Хөдөө, орон нутагт 8.5-9 хувьтай байна. Ийм инфляцтай байгаа нөхцөлд эдийн засаг мянга өсөөд яах юм. Энэ бүхнээс харахад өнөөдөр улс, эх орны эдийн засгийг өөдрөг, сайхан байна гэж хэн ч ярьж чадахгүй биз дээ. Жишээ нь, махны үнэ өнгөрсөн онтой харьцуулахад 30 хувиар өссөн байна. Эрчим хүч, цахилгааны төлбөр 16 хувь өссөн зэргээр ярьж болно. Гэтэл Сангийн сайд нь гоё, сайхан зүйл яриад л байдаг.

-Зарим эдийн засагч 2019 оны урьдчилсан гүйцэтгэлийг харахад хоёр их наяд төгрөгийг давах төлөвтэй байна гэдэг зүйлийг хэлж байгаа. Та санал нийлэх үү? 

-Тийм онош тавьсан юм билээ. Гэтэл эргээд 2020 оныхоо төсвийг өсгөж 2.2 их наяд төгрөгийн алдагдалтай батлахаар оруулж ирснийг нь гайхаж байна. Яагаад алдагдалгүй баталж болохгүй байгаа юм. Яагаад хөрөнгө оруулалт, бүтээн байгуулалт гээд байгаа зүйлээ тэвчиж болдоггүй юм. Тэвчиж болох зардал тэр чигээрээ харагдаж байна шүү дээ.

-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч 2019 оны төсвийн төсөлд хэсэгчилж болон бүхэлд нь хориг тавьж байсан. Энэ удаагийн Засгийн газраас оруулж ирж байгаа төсөвт хориг тавих болов уу. Та юу гэж бодож байна вэ?

-Эдийн засгийн хувьд ямар нөхцөл байдалтай байгаа тал дээр эрх биш Ерөнхийлөгч ажиллаж байгаа байлгүй дээ. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрынхан төсөв дээр ажиллаж, судалгаа хийж байгаа байх. Хэрэв үнэхээр улс, эх оронд хохиролтой, нийгэм болон эдийн засагт сөрөг үр дүн гарахаар байвал хориг тавина.

Ер нь, төрийн тэргүүн Монгол Улсын 2020 оны төсвийн төсөлд хориг тавих байх гэж харж байна. Ийм үрэлгэн, замбараагүй, төсвийн сахилга хариуцлагагүй төсөв оруулж ирж байхад Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зүгээр суухгүй байх.

-Засгийн газраас саяхан цалин, тэтгэврийг үе шаттайгаар нэмнэ. Нэмэх боломж нь эдийн засгийн хувьд бүрдсэн гэдэг зүйлийг хэлсэн. Энэ хэр бодитой мэдээлэл вэ?

-Би хувьдаа эдийн засгийн боломж бүрдсэн гэж харахгүй байна. Ингэж ярьж байгаад нь эргэлзэж байна. Хэрэв эдийн засгийн боломж, бололцоо нь бүрдсэн юм бол өр зээлээ төл л дөө. Яагаад төлөхгүй байгаа юм. Өнөөдөр би амьд байвал чи маргааш яах нь хамаагүй гэх сэтгэлгээгээр ирээдүй рүүгээ өрөө чихээд байж болохгүй. Одоогийн эрх баригчдын бодлого ийм л байна.

-Ингэхэд Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөлд гурван асуудалд эрх баригч намтай зөвшилцөх Ажлын хэсгийг байгуулсан. Гэтэл өнөөг хэр нь зөвшилцөж чадаагүй байна. Эрх баригчдын зүгээс танай намаас тавьсан гурван саналыг хүлээж авах боломжгүй гэх байр суурийг илэрхийлж байгаа. Хэрэв та бүхний тавьсан саналыг хүлээж авахгүй бол ямар нөхцөл байдал үүсэх вэ?

-Хэрэв хүлээж авахгүй бол бид Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн хэлэлцүүлэгт оролцох боломжгүй. Хэрэв зөвшилцөж чадахгүй бол ямар үр дүн гарна гэж хэлэлцүүлэгт оролцох юм. Тэндээс ямар нэгэн ашиг, хонжоо хараагүй. Нийгэм, эдийн засаг, улс төр, засаг захиргаа гээд бүхий л асуудлыг зангидаж байдаг Үндсэн хуульд оруулж байгаа өөрчлөлтөд тулгамдаж байгаа гурван гол асуудлыг л тавьсан. Бид маш олон асуудлыг тавьсан ч хүлээж аваагүй. Улс төрийн намуудын үүрэг хариуцлагыг дээшлүүлэх, Монгол Улсын хөгжлийн бодлогод төрийн оролцоо, түүнд оролцож байгаа улстөрчдийн үүрэг хариуцлагыг дээшлүүлэх чиглэлд л гурван саналыг тавьсан. Хэрэв хүлээж авахгүй бол цаашид оролцох боломжгүй л гэж хэлэх байна.

Эх сурвалж: "ӨГЛӨӨНИЙ СОНИН" 

Сэтгүүлч: Б.ТӨРБАТ 

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6